Жүректе мәңгі өшпейді Әлия, Мәншүк аты
Кіріспе сөз
Біз жиі еститін “Ұлы Отан соғысы”, “Ұлы Жеңіс” деген ұғымдардың мәніне бүгін тереңірек үңілеміз. 1941 жылдың 22 маусымында, таң шапағы жаңа ғана арайлана бастаған сәтте, елге қауіп төнді. Халық адам айтқысыз қиын кезеңді бастан кешті: фашистік Германия опасыздықпен басып кірді.
Бұлт түнеріп аспаннан,
Талай көзден жас тамған.
Тұтқиылдан жау тиіп,
Қырғын соғыс басталды.
Отаным, еркелеймін енді кімге,
Өзіңмен нені болса, көрем бірге.
Қалайша қабырғама батпас менің,
Басыңа қатер күні төнген күнде.
Соғыс басталысымен-ақ ер-азаматтар Отан қорғауға аттанды. Артында балалары мен жарлары, ата-аналары алаң көңілмен қалды. Бұл — әр отбасының жүрегіне түскен ауыр із еді.
Соғыс жылдарындағы деректер мен Қазақстанның үлесі
Ерлік жолдары
- Қазақстандықтар Брест қамалын қорғады, Мәскеу түбінде жанын шүберекке түйді.
- Сталинград пен Курск доғасындағы шайқастарда ерекше көзге түсті.
- Берлинге дейін жетіп, Рейхстагқа Жеңіс туын тікті.
Аты аңызға айналған батырлар
Олардың қатарында Қасым Қайсенов, Нұркен Әбдіров, Бауыржан Момышұлы, Талғат Бигелдинов, Рақымжан Қошқарбаев сынды ерлер бар.
Қазақтың қос жұлдызы: Мәншүк пен Әлия
Осы сұрапыл соғыста ерлермен қатар елін қорғаған қазақтың қос батыр қызы болды. Олар — Мәншүк Мәметова мен Әлия Молдағұлова. Халық оларды “қазақтың қос шынары”, “қос жұлдызы” деп қатар атайды.
Мәншүк Мәметова
Мәншүк Мәметова Жеңсікәліқызы (Жиенғалиқызы) 1922 жылы Батыс Қазақстандағы қазіргі Орал облысы, Орда ауданында дүниеге келген. Ата-анасынан ерте айырылған Мәншүктi бес жасынан бастап тәтесі Әмина Мәметова тәрбиесіне алады. Балалық шағы Алматыда өтті.
Соғыс басталғанда ол медицина институтында оқып, қатарынан Республика Халық Комиссарлары Кеңесінің хатшылығында қызмет атқарды. 1942 жылдың тамызында өз еркімен Қызыл Армия қатарына алынып, майданға аттанды.
Мәншүк бөлімінде таңдаулы пулеметші атанды. Алғашында бригада штабында қызмет етсе, кейін пулеметшілер бөлімшесінің командирі болды. 21-гвардиялық атқыштар дивизиясының үздік пулеметшісі атанды.
Мәншүк атыс толасында,
Жүр орманның арасында.
Мені ал, мені ал деп алуан гүл,
Қолына оның таласуда.
Тығылып гүл омырауға,
Сұрағандай жанға дауа,
Ант еткендей тұрды Мәншүк,
Гүлді жауға таптатпауға.
Сілкінтіп зеңбіректер жердің жүзін,
Оқ борап, снарядтар қаққан ызың.
Қаптаған қалың жаудан тайсалмаған,
Мен көрдім пилоткалы қазақ қызын.
Ерлік сәті
1943 жылдың 15 қазанында Псков облысындағы Невель қаласын азат ету үшін аса қатыгез ұрыс болды. Мәншүк бөлім шабуылын пулемет оғымен қолдап, соңына дейін шайқасты. Басынан жараланса да, соңғы күшін жинап, пулеметін ашық жерге алып шығып, жолдастарына жол ашты. Сол ұрыста Мәншүк Мәметова ерлікпен қаза тапты.
1944 жылдың 1 наурызында көрсеткен қаһармандығы үшін Мәншүк Мәметоваға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Естелік пен тағзым
Невель қаласында Мәншүк атында көше бар. Батырдың туған жерінде мемориалдық музей ашылып, Орал қаласында да музей жұмыс істейді. Невель, Орал және Алматы қалаларында ескерткіштер орнатылған. Қазақстанның ақын-жазушылары Мәншүк туралы көптеген өлеңдер мен поэмалар жазды.
Әлия Молдағұлова
Әлия Молдағұлова (Нұрмұхамедқызы) 1924 жылғы 15 маусымда Ақтөбе облысы Қобда ауданының Көкбұлақ өңірінде дүниеге келген. Әкесі Нұрмұхамбет Сарқұлов қуғын-сүргінді бастан өткерген. Анасы Маржан 1932–1933 жылдардағы ашаршылық кезінде қаза болды.
Сегіз жасында жетім қалған Әлияны ағасы Әубәкір тәрбиесіне алады. Кейін олар Ленинградқа көшіп, Әлия сонда оқиды. Отбасының жағдайына байланысты кейін балалар үйінде тәрбиеленді. Ол ұстамды, зерек, жаңалыққа құштар болып өседі.
Соғыс басталғанда Әлия небәрі 17 жаста еді. Майданға өзі сұранып, атқыштар даярлайтын бөлімде оқып, мерген мамандығын меңгерді.
Сенімге толы жауап
Майдан даласында қойылған “Жасыңыз нешеде? Майданға қалай келдіңіз?” деген сұрақтарға ол:
Мен Молдағұловамын. Қазақстандықпын. Жасым 17-де. Майданға өз еркіммен келдім. Қандай болса да жауынгерлік тапсырманы орындауға дайынмын.
Мергеннің ерлігі
Әлия 54-атқыштар бригадасының 4-батальоны, 3-ротасында мерген болды. Ұрыс басталғанға дейін оның есебінде 35 неміс жойылғаны көрсетіледі.
Новосокольники ауданы маңындағы шайқастарда ол асқан табандылық танытты. 4-батальонға жауды Казачиха деревнясынан ығыстырып, Новосокольники–Дно темір жолын кесу тапсырылды. Қарсыласқан жау оғына қарамастан, жараланса да “Алға!” деп ұрандап, бірінші болып жау траншеясына кірді. Батальон қысқа ұрыстан кейін қорғаныс шебін бұзып өтті.
1944 жылдың 14 қаңтарында Әлия Молдағұлова Казачиха түбінде ерлікпен қаза тапты. 1944 жылдың 4 маусымында оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Қыр қызы орындады берген антын,
Халқына адал болу — ердің салты.
Ел үшін қасық қанын аямаған,
Жүректе мәңгі өшпейді Әлия, Мәншүк аты.
Қос есім — қос мәңгілік өнеге
Әлия мен Мәншүк — еліміздің ер жүрек қыздары, жеріміздің гүлдей нәзік, рухы темірдей қайсар перзенттері. Олардың есімі әнге айналып, ерлігі ұрпақ жадында мәңгі жаңғырады.
Әлия – Мәншүк — ер қыздары елімнің.
Әлия – Мәншүк — гүл қыздары жерімнің.
Әлия – Мәншүк — аттары әнге айналған,
Әлия – Мәншүк — қос жұлдыз көкте жайнаған.
Ұлы Жеңіс және бейбіт өмірдің аманаты
1945 жылдың 9 мамырында халқымыз фашизмді жеңіп, көптен күткен Ұлы Жеңіске жетті. Бұл — қанмен келген жеңіс, ұрпаққа аманат болған бейбіт өмірдің бағасы.
Жеңіс туралы жыр
Тоғызыншы мамырды жылда тойлап,
Келеміз біз, кетеміз өткенді ойлап.
Ағаштарға сыйлады жас жапырақ,
Гүл сыйлады далаға көктем де ойнап.
Жауды жеңді аталар ерлік етіп,
Шабыстарын тұлпарлар келді үдетіп.
Жұрт көшеге шығады ту көтеріп,
Жеңіс туын көтеріп желбіретіп.
Мінетін кезіміз де атқа бекіп,
Көрген емес есеміз жатқа кетіп.
Жеңіс тойын тойлайды балалар да
Әпкелердің ерлігін мақтан етіп.
Жеңіс деген — жақсылықтың сыңары,
Жігер менен құштарлықтың құралы.
Күрескердің арманы мен ұраны,
Қуаныш пен мерекенің бұлағы.
Ортақ ой
Соңында оқушылар бұлт, күн, құс бейнелеріне тілектерін жазып, тақтаға іледі. Бұл — бейбіт аспанның символы, келешекке жолданған ақ ниет.
Ән
“Әлия” әні орындалады (орындаушы: Иманбаева Айсұлу). Қорытындыда “Әрқашан күн сөнбесін” хорымен бейбітшілікке тілек айтылады.