Қазақша рефераттар

Ермексаздан құлынды мүсіндеу

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Ыдыстарды таныстырып, оларды ермексаздан сомдап жасауды үйрету.

Дамытушылық

Шеберлік пен іскерлікті шыңдап, шығармашылық қабілетті дамыту.

Тәрбиелік

Еңбексүйгіштікке, әсемдікке және тиянақты жұмыс істеуге тәрбиелеу.

Сабақ түрі: жаңа сабақ

Еңбек Қауіпсіздік Шығармашылық

Сабақ барысы

  1. I Ұйымдастыру бөлімі
  2. II Үй тапсырмасын тексеру
  3. III Жаңа сабақ
  4. IV Қорытындылау
  5. V Үйге тапсырма беру
  6. VI Бағалау

I. Ұйымдастыру бөлімі

Балалар, бүгінгі сабағымыз көңілді әрі сәтті өтуі үшін сабақты өлең жолдарымен бастайық:

Гүл өсірсең терлеп —

Мұның аты еңбек.

Кесте тіксең зерлеп —

Мұның аты еңбек.

Сабағыңды жөндеп,

Әзірленсең — еңбек.

Қиындықтың бәрін

Еңбек қана жеңбек.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Берілген тапсырма

Үйге тапсырма: ермексаздан құлынды мүсіндеу.

  • Құлынды тұтас ермексаздан жасап, құйрығы мен жалын бөлек жапсырдық.
  • Балалардың пікірін тыңдау: қай тәсіл ыңғайлы және әдемірек көрінді?

Тілдік-мәдени байланыс

Қазақта ата-ана баласын еркелетіп, «құлыным», «құлыншағым» деп атайды. Баланың ширақ жүрісін «құлындай құлдыраңдады» деп бейнелеу — ұлттық танымның бір көрінісі.

Сұрақ-жауап

Құлын ненің төлі?
Жылқының төлі.
Жылқының пайдасы қандай?
Етінен ұлттық тағамдар (қазы-қарта, жал-жая) әзірленеді, қымызы — шипалы сусын.

Жылқы жасына қарай аталуы

1 жаста

Құлын

2 жаста

Тай

3 жаста

Құнан

4 жаста

Дөнен

5 жаста

Бесті

Сөзжұмбақ

  1. 1. Биеден алынатын сусын қалай аталады?
  2. 2. Жылқының жасына қарай аталуының бірі.
  3. 3. Ата-ананың баласын еркелетуі.
  4. 4. Қымыз ашытатын ең үлкен ыдыс.

Ортақ сөз: «Ыдыс». Демек, бүгінгі жаңа сабағымыз ыдыстар туралы.

III. Жаңа сабақ

Ата-баба мұрасы: табиғи материал

Ата-бабаларымыз асқа пайдаланатын ыдыстарды тек таза, табиғи материалдардан жасаған: емен, қайың, арша, сондай-ақ алтын мен күміс секілді металдар қолданылған. Ағаш ұсталары ыдыс-аяқ жасауға ерекше ден қойған.

Неге көбіне қайың таңдалды?

  • Берік: қайың — мықты ағаш.
  • Иіссіз: әбден кепкен қайыңда иіс пен шайыр болмайды.
  • Дәмді бұзбайды: құйылған астың дәмі өзгермейді.

Көне ыдыстардың түрлері

Бұйымдардың пішіні мен ою-өрнегі әр шебердің қолтаңбасына сай әртүрлі болып келеді. Осы алуандық адамды таңғалдырып, қуаныш сыйлайды.

Ағаш

Тостаған, табақ, астау, ожау, қасық

Металл

Жез құмған

Тері

Торсық, саба, мес

Көшпенділік өмір және сынбайтын ыдыс

Көшпенді өмір салтына байланысты қазақтардың ыдыс-аяғы алғашында көбіне ағаш пен теріден жасалған. Өйткені азық салуға және ас дайындауға сынбайтын, жеңіл ыдыс қажет болды.

Торсық

Жылқының не өгіздің мойын терісінен жасалып, қымыз құюға арналған. Қымызды бабында ұстауға да ыңғайлы: ұзақ сапарда шайқалып, қымыз үнемі жақсы күйде сақталады.

Саба

Қымыз ашытатын ең үлкен ыдыс. Тұтас теріден (екіден бес теріге дейін) тігіледі.

Мес

Ешкінің тұтас терісінен жасалып, емдік қасиеті бар ақты алысқа апаруға қолайлы.

Сонымен бірге жылқы және ірі қара терісінен шелек тәрізді өзге де ыдыстар жасалған. Бүгінде мұндай көне ыдыстардың сирек түрлері ғана ауылдарда сақталып, қолданылып келеді.

Қазіргі заманғы ыдыстар

Уақыт өте келе адамдар ыдыстарды шыныдан, металдан, қыштан, қағаздан, пластмассадан және басқа да материалдардан жасай бастады.

Ыдыс-аяқтың тұрмыстағы пайдасы

  • Табаққа ет салып жейміз.
  • Кесеге шай, сүт құйып ішеміз.
  • Стаканға түрлі сусын құйып ішеміз.
  • Тостаған мен тәрелкеге тамақ салып жейміз.
  • Қасық пен шанышқыны ас ішу үшін қолданамыз.

Практикалық бөлім: ермексаздан ыдыс-аяқ сомдау

Бүгін біз ермексаздан ыдыс-аяқ сомдап үйренеміз. Жұмыс барысында қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтаймыз.

  • Жұмыс орнын таза әрі жинақы ұстау.
  • Ермексазды ұқыпты пайдалану, құралдарды дұрыс қолдану.
  • Дайын бұйымды бүлдірмей, абайлап орналастыру.

Оқушыларға ыдыстың жасалу жолы кезең-кезеңімен түсіндіріледі. Қажет болса, сергіту сәтін жасап, жұмысты әрі қарай жалғастырамыз.

Жұмбақтар: ыдыс-аяқ әлемі

  1. Отқа қойсаң елпілдеп,

    Быж-быж етіп тұншығар.

    Тақиясы селкілдеп,

    Танауынан бу шығар.

    Жауабы: Шәйнек

  2. Жұдырықтай қамырды,

    Жаулықтай ғып жаяды.

    Жауабы: Оқтау

  3. Иінінде құлағы,

    Ішінде бұлағы.

    Көмейіне от салсаң,

    Ызыңдап тұрады.

    Жауабы: Самаурын

  4. Сабы бар,

    Басы шатыр.

    Табысын өлшеп әкеп,

    Құдыққа тасып жатыр.

    Жауабы: Қасық

  5. Ауызы төбесінде,

    Тұтқасы денесінде.

    Жауабы: Құман

Оқушылар бір-біріне жұмбақ жасырып, шешуін табады. Сонымен бірге ыдыс-аяқ туралы мақал-мәтелдерді еске түсіреміз.

Ойын: «Ұйқасын тап» (мақал-мәтелді толықтыру)

Қазан қайнап тұрса,
Ақыл сайрап тұрады.

Ыдысын көріп —
асын іш.

Қарны ашқан
қазанға қарар.

Қазанға не салсаң,
шөмішке сол ілігер.

IV. Қорытындылау

Оқушылардың алған білімін сұрақ-жауап арқылы бекітеміз:

Негізгі сұрақтар

  • Ыдыс-аяққа нелер жатады?
  • Адам өмірінде ыдыс-аяқтың пайдасы қандай?
  • Ермексаздан нені жасап үйрендік?
  • Қандай тәсілмен жасадық?
  • Мүсіндеу мен сомдаудың айырмашылығы неде?

Ойын: «Адасқан ыдыстар»

Оқушылар ыдыстардың атауын, қызметін және қолданылатын материалын сәйкестендіріп, «адасқан» ұғымдарды орнына қояды.

V. Үйге тапсырма

Ермексаздан ыдыс-аяқты сомдауды аяқтап келу.

VI. Бағалау

Оқушылардың өзін-өзі бағалауы жүргізіледі: жұмыс ұқыптылығы, қауіпсіздік ережесін сақтау, пішіннің дәлдігі және шығармашылық шешім ескеріледі.