Қазақша рефераттар

Махамбет Өтемісұлының шығармашылығына тоқталу

Сабақ туралы мәлімет

Мектеп

Атырау қаласы №11 Ы. Алтынсарин атындағы орта мектеп

Пән / Сынып

Қазақ тілі мен әдебиеті, 5-сынып

Мұғалім

Бағытжанова Айжан

Сабақтың тақырыбы

Махамбет Өтемісұлы: өмірі мен шығармашылығы

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға ақынның кім екенін, шығармаларының тақырыбы мен мақсатын, тарихи негізін түсіндіре отырып, Махамбетті жаңа қырынан таныту.

Дамытушылық

Оқулық пен қосымша деректерді тиімді пайдалануға, өз ойын еркін жеткізуге, пікірін дәлелдеп қорғауға, ақын поэзиясын насихаттап, әдеби тілде сөйлеуге дағдыландыру.

Тәрбиелік

Ақын өміріндегі ұлтжандылықты ұғындыру; батылдыққа, бірлікке, туған жерін, елін сүюге және қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі, әдіс-тәсілдері және көрнекілігі

Сабақтың түрі

Жаңа сабақ

Әдіс-тәсілдер

  • Түсіндіру
  • Ой қозғау
  • Мағынаны тану
  • Сұрақ–жауап
  • СТО әдістері

Көрнекіліктер

  • Ақынның портреті
  • Оқулықтар
  • Интербелсенді тақта
  • Хронологиялық кестелер
  • Тірек-сызбалар

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. Сәлемдесу.
  2. Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын тексеру.
  3. Зейінді сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Үй тапсырмасы: А. Байтұрсыновтың өмірі және «Өгіз бен бақа», «Егіннің бастары» әңгімелерін Венн диаграммасы әдісі арқылы талқылау.

III. Жаңа сабақ: Махамбет Өтемісұлы туралы мәлімет

Тұлғалық қыры

Махамбет Өтемісұлы — ақын, күйші, Исатай Тайманұлы бастаған 1836–1838 жылдардағы көтерілістің көсемі әрі жалынды жыршысы.

Туған–қайтқан жылы

1803 — 20 қараша 1846

Білім, отбасы

Бала кезінен мұсылманша және орысша оқыған. Әкесі Өтеміс елге ықпалды би болған.

Туған жері: Ішкі Бөкей ордасы, қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы, Жанқұс өңірі. Қайтыс болған жері: қазіргі Атырау облысы, Индер ауданы, Жарсуат ауылы маңы, Қараой.

IV. Өмір жолы: хронологиялық кесте

Жыл Оқиға
1803 Ішкі Бөкей ордасы, қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Жанқұс өңірінде дүниеге келді.
1816 Сүйінішқали сұлтан шауып, дүние-малын алып кетеді.
1817 Әкесі Өтеміс қайтыс болды. Махамбет анасымен бірге тәрбиеленіп, Исатай ағасынан тәлім алды.
1824–1828 Орынбор қаласында Жәңгір ханның ұлы Зұлқарнайын қасында болды.
1829 Ішкі Ордаға Жайықтан жасырын өтті деген айыппен ұсталып, Калмыков бекетіндегі абақтыға шамамен екі жыл қамалды.
1831 Түрмеден қашып шықты, кейін ақталды.
1833 Орынбордағы Неплюев кадет корпусында оқыды.
1834 Исатай батырмен бірікті.
1836–1838 Бөкей ордасындағы көтеріліс кезеңі.
1837 Көтерілістің шарықтау шағы. 15 қарашада Тастөбе маңында қақтығыс болды.
1838 12 шілдеде Қиыл өзенінің сағасындағы Ақбұлақта шайқас болды. Махамбет Хиуаға өтті.
1839 Бұқараға экспедиция (жетекшісі — Ковалевский).
1841 7 шілдеде сот: «бүліншілікке» қайта араласса, қатаң жазалансын деген үкіммен босатып, шекарадан өтпеуі қатаң ескертілді.
1846 20 қарашада Атырау өңірінде жалдамалы кісілер қолынан қаза тапты.

V. Шығармашылығы: негізгі туындылар

«Мұнар күн»
«Ереуіл атқа ер салмай»
«Ұлы арман»
«Еріскедей ер болса»
«Арғымаққа оқ тиді»
«Исатай деген ағам бар»
«Азамат ердің баласы»
«Біртіндеп садақ асынбай»
«Қызғыш құс»
«Тарланым»
«Исатай сөзі»
«Баймағамбет сұлтанға»

VI. Өзіндік жұмыс

Оқушылар М. Өтемісұлы өлеңдерін мәнерлеп оқиды. Кеспе қағаздарға жазылған үзінділер таратылады.

Өлеңнен үзінді

Мен — мен едім, мен едім!

Мен Нарында жүргенде,

Еңіреген ер едім.

Исатайдың барында,

Екі тарлан бөрі едім.

Қай қазақтан кем едім?

Бір қазақпен тең едім.

Өздеріңдей хандардың,
Қарны жуан билердің
Атандай даусын ақыртып,
Лауазымын көкке шаңдатып,
Сұлтанын суға сұлатып,
Ханшасын қақпа алдында…

Ескерту: үзінді толық емес, мәтін түпнұсқасы бойынша жалғасады.