Қазақша рефераттар

Топ ережесін шығару

Қазақ тілі Сыни тұрғыдан ойлау Практикалық жұмыс

Сабақтың тақырыбы: Тұрақты тіркестер

Сабақтың мақсаты

Сыни тұрғыдан ойлау әдісін пайдалана отырып, еркін тіркес пен тұрақты тіркестің айырмашылығын ажырата білу.

Оқыту нәтижесі

Оқушылар сыни тұрғыдан ойлау тәсілдері арқылы жай тіркес пен тұрақты сөз тіркесін практикалық жолмен ажырата алады.

Негізгі идея

Оқушылар бірлесе отырып ереже құрастырады және тұрақты тіркестердің негізгі ерекшеліктерін айқындайды.

Сабақ барысы: тапсырмалар мен жаттығулар

  1. 1-тапсырма: Топқа бөлу

    2 минут

    Сыныпты кәмпит арқылы 3 топқа бөлу.

  2. 2-тапсырма: Топ ережесін құрастыру

    3 минут

    Әр топ өзара келісіп, жұмыс ережесін қалыптастырады.

  3. 3-тапсырма: Рөлдерді бөлу

    Ұйымдастыру

    Әр топта келесі рөлдер анықталады: баяндамашы, хатшы, төраға, таймкипер.

Мысалдар арқылы ажырату жұмысы

Оқушыларға еркін тіркес пен тұрақты сөз тіркесіне қатысты мысалдар беріледі. Мақсат — олардың айырмашылығын талдау арқылы анықтау.

Жұп 1

Тұрақты тіркес: Ит өлген жер

Еркін тіркес: Ит өлді

Жұп 2

Тұрақты тіркес: Төбе шашы тік тұрды

Еркін тіркес: Шашын кесті

Жұп 3

Тұрақты тіркес: Он саусағынан бал тамған

Еркін тіркес: Бал жеді

Талдауға арналған жетекші сұрақтар

  • 1 «Ит өлген жер» тіркесін басқа сөздермен алмастырып немесе ішіндегі сөздердің орнын ауыстырып көр. Неге өзгерту қиын? Қорытынды: тұрақты тіркестің құрамындағы сөздерді алмастыруға да, орындарын өзгертуге де болмайды.
  • 2 «Төбе шашы тік тұрды» тіркесінің мағынасы қандай?
  • 3 Тіркестегі сөздердің өзара байланысы қалай көрінеді? Бір ғана тұтас мағына беретінін байқайсың ба? Қорытынды: тұрақты сөз тіркестері бірнеше сөзден тұрса да, бір ғана мағынаны білдіреді.
  • 4 «Он саусағынан бал тамған» тіркесін қолданып сөйлем құрастыр.
  • 5 Тіркестегі әр сөзге жеке сұрақ қоюға бола ма? Қорытынды: тұрақты тіркестер бөлшектелмейді; сөйлемде бір ғана сұраққа жауап беріп, бір ғана сөйлем мүшесі қызметін атқарады.

Топтық қорытынды

Әр топтың хатшылары тұрақты сөз тіркесінің белгілерін қағазға түсіріп, тақтаға іледі. Одан кейін топтар бірігіп ереже құрастырады.

Ереже

Екі немесе бірнеше сөздің тіркесуі арқылы жасалып, бір ғана мағынаны білдіретін тіркестер тұрақты сөз тіркестері немесе фразеологизмдер деп аталады.

111-жаттығу: мағынасына қарай сәйкестендіру

Көзге ілмеу

— қарамау

Аузына құм құйылды

— үндемеу

Зәресі ұшу

— қорқу

Көзді ашып жұмғанша

— тез, жылдам

Жүрегі зу ету

— қорқу

Тас жүрек

— қатал

Топтық жұмыс

Әр топ берілген тұрақты сөз тіркестері мен жай сөздерді қатыстырып сөйлемдер құрайды. Екі сөйлемді салыстырып оқып, өз ойларын дәлелдейді.

Сергіту сәті: мимика арқылы көрсету

Мұғалім

үндемеу

1-топ

ұрысу

2-топ

қорқу

3-топ

қуану

Ойтолғау: «Тұрақты сөз тіркесі тілімізге не үшін қажет?»

«Бес жолды ойлау» әдісі арқылы қысқа тұжырым жазыңдар:

  1. 1

    Тақырып

  2. 2

    Суреттеу

  3. 3

    Қимыл

  4. 4

    Сезіну

  5. 5

    Синоним (мәнін қайта айту)

Кері байланыс

Не ұнады?

Сабақтың қай бөлігі қызықты әрі пайдалы болды?

Не ұнамады?

Қай тапсырма қиындық тудырды, неге?

Не білдің?

Бүгін қандай жаңа түсінік қалыптасты?