Қазақша рефераттар

Пәнаралық интеграция және оның мамандарды даярлаудағы рөліШ

Ш. О. Рахманкулова, С. А. Катпина · ШҚО, Семей қаласы · КМҚМ «Бизнес колледжі»

Пәнаралық интеграция және оның мамандарды даярлаудағы рөлі

Қазіргі кезеңде әлемдегі көптеген мемлекеттер, оның ішінде аса дамыған елдер, Қазақстан Республикасын түрлі саладағы қарым-қатынастар тұрғысынан тең құқықты, сенімді және тұрақты серіктес ретінде танып, қабылдап отыр. Елдің дүниежүзілік экономикалық кеңістікке интеграциялануы және жүйелі, тұрақты дамуы кәсіби білім беру ұйымдарына жаңа міндеттер жүктейді: білікті, терең білімді, кең шығармашылық тұрғыдан ойлайтын, тиімді шешім қабылдай алатын және заман талаптарына сай болжай әрі сараптай білетін мамандарды даярлау.

Осы міндетті жүзеге асырудың негізгі тетіктерінің бірі — білім беру жүйесінде жалпы білім беру, жалпы кәсіби және арнайы пәндер арасындағы өзара байланысты күшейтіп, оларды мазмұндық тұрғыдан пәнаралық интеграция арқылы біріктіру.

Колледжде бұл мәселеге ерекше мән беріледі. Интеграцияның мүмкіндіктері мен нәтижелерін талдау кәсіби маман даярлауда пәнаралық ықпалдасудың маңызы жоғары екенін көрсетеді: ол студенттің жан-жақты дамуына, білімнің терең әрі сапалы қалыптасуына ықпал етеді.

Қарастырылатын бағыт: менеджмент пен маркетингтегі пәндік байланыс

Бұл материалда 0712002 «Менеджмент» және «Маркетинг» мамандықтары бойынша маман даярлау үдерісінде химия, биология негіздері, экология және азық-түлік тауартану пәндерінің пәнаралық интеграциясы талданады. Бұл пәндер оқу барысында бірін-бірі толықтырып, студенттердің зерттеуге деген қызығушылығын арттырады.

Химиядағы өзек мазмұн

Химия пәні бағдарламасында химиялық элементтердің құрылысы, қасиеттері және қосылыстары туралы білімді меңгертудің жолдары нақты белгіленеді.

Тауартанумен байланысы

Химиялық заттардың қасиеттері (көмірсулар, майлар, ақуыздар, жоғары молекулалы қосылыстар және т.б.) олардың адамның ағзасына әсері, сондай-ақ азық-түлік тауарларының тағамдық құндылығы, сақтау мерзімі мен сақтау барысындағы сапасына ықпалы арқылы түсіндіріледі.

Маңызды ескерту: улы заттар және денсаулық тәуекелі

Химияны оқыту барысында адам ағзасына кері әсер ететін улы заттар мәселесін міндетті түрде қарастыру қажет. Азық-түлік құрамындағы улы қоспалар ағзаны уландырып, көп мөлшерде қолданылған жағдайда ауыр салдарға, тіпті өлімге әкелуі мүмкін.

Қоршаған орта, өндіріс және нарық: нақты бақылаулар мен талдау

Қоршаған орта шикізат пен азық-түліктің улы заттармен ластануының негізгі көздерінің бірі болып табылады. Сондықтан химия мен тауартану пәндерін ықпалдастыра оқыту барысында қалалық тамақ өндірісі мекемелеріндегі өнім құрамын, сондай-ақ сауда орындарында тауарларды сақтау және сату ережелерінің орындалуын зерттеу маңызды.

Зертханалық деректерден мысалдар

  • Автомагистраль бойындағы жабайы сауда нүктелерінен алынған жармаларға жүргізілген химиялық талдау барысында құрамында қорғасын мөлшерінің нормадан жоғары екені анықталды.
  • Жергілікті және шетелдік сусындарды хроматографиялық әдістермен тексеру нәтижесінде құрамында тағамдық бояғыштардың мөлшерден тыс қосылған жағдайлары байқалды.

«Стандарттау және сертификаттау негіздері» тақырыбын оқыту кезінде отандық кәсіпорындарға қойылатын талаптар, өндірістің қоршаған ортаға әсері, өнім құрамындағы химиялық заттардың адам ағзасына қауіпсіздігі және ықпалы сияқты мәселелер кешенді түрде қарастырылады. Нарықта импорт тауарларының үлесі артқан сайын олардың сапасы экологиялық қауіпсіздік талаптарына сай болуы қажет.

Қауіпті тағамдық қоспалар туралы

Тағам құрамындағы кейбір қоспалардың қауіпті екеніне назар аудару маңызды. Атап айтқанда: E 121 (қызыл цитрусты бояғыш), E 123 (амарант бояғыш), E 240 (формальдегид консервант).

Оқыту тәсілдері: тәжірибе, экскурсия және дербес шешім қабылдау

Студенттердің қызығушылығын арттыру, ойлау қабілетін дамыту және өз бетінше жұмыс істеп, шешім қабылдау дағдыларын қалыптастыру үшін тәжірибелік сабақтар өткізіледі. Сонымен қатар, арнайы келісімдер негізінде қаладағы сауда ұйымдарына оқу экскурсиялары ұйымдастырылады.

Осындай зерттеу жұмыстарын жүргізуді меңгерген студенттер өз мамандықтары бойынша білімін тереңдетіп, болашақта экологиялық ойлау мәдениетін қалыптастырады.

Экологиялық тәрбие жұмыстары өндіріс орындарына бару, бақылау нәтижелерін тауартану сабақтарында талдау арқылы жүйелі түрде жүргізіледі.

Тәуекел аймақтары: технологиялар, бақылаудың әлсіздігі және ксенобиотиктер

Соңғы жылдары азық-түлік өнімдерін өндіруде жаңа технологиялар мен қолданыстағы технологияны жетілдіру әдістері кеңінен таралуда. Алайда мұндай әдістерді өндіріске енгізгенде олардың өнім сапасына әсері және әртүрлі қоспалардың зиянды қасиеттері әрдайым толық ескеріле бермейді.

Азық-түлік өндіретін шағын кәсіпорындардың кейбір өнімдері тиісті қадағалау органдарының назарынан тыс қалып, нарықта сапасы төмен, тіпті құрамында зиянды заттары бар, адам ағзасына елеулі зиян келтіруі мүмкін тауарлар кездеседі.

Ксенобиотиктер және биосфераға ықпал

Әлемдегі өндіріс орындарынан биосфераға табиғатқа жат (ксенобиотик) заттар өте көп мөлшерде бөлінеді. Олардың қатарында улы қосылыстар да аз емес. Мұндай заттар адам ағзасына өтіп, денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін.

Радиоактивті ластану: тағам тізбегі арқылы әсер ету

Улы заттардың әсерін талқылағанда радиоактивті ластану мәселесін де назардан тыс қалдыруға болмайды. Аймақтың радиоактивті ластанудан толық арылмағаны белгілі. Радиоактивті уланудың бір бөлігі тағам арқылы жалғасуы ықтимал:

Атмосфера → жел → жауын → жер → өсімдік → мал → адам

Бұл байланыс пәнаралық оқытуда қолданылады: радиоактивті заттардың адам ағзасына қалай өтетіні, салдары, алдын алу жолдары және қауіп факторларын бағалау.

Мысалы, тағам құрамында кальций, фтор және дәрумендер жеткілікті болған жағдайда, олардың кейбір онкологиялық аурулардың алдын алуға ықпал етуі мүмкін екені түсіндіріледі.

Қорытынды: білім беру міндеті және құндылықтық негіз

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің басты міндеті ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар, ғылым мен практиканың жетістіктері негізінде жеке тұлғаны қалыптастыруға және кәсіби шеберлікті шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау екені көрсетілген. Осы тұрғыдан алғанда, пәнаралық интеграция — кәсіби даярлықтың сапасын көтеретін, студенттің жауапкершілігі мен талдау мәдениетін күшейтетін пәрменді тәсіл.

Қолданылған әдебиеттер

  1. 1. В. Н. Азаров. Основы микробиологии и пищевой гигиены. М.: Просвещение, 1981.
  2. 2. Г. П. Трушина. Микробиология, гигиена и санитария в торговле. 2006.
  3. 3. А. П. Нечаева. Пищевая химия. Санкт-Петербург, 2001.
  4. 4. М. А. Николаева. Товароведение потребительских товаров. Москва, 1999.