Қазақша рефераттар

Шығару жоспарын іске асыру Есептің шығару жолын таңдау

Қызылорда облысы, Сырдария ауданы

№44 орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі: Жүсіпова Тынымкүл

Төмендегі материалда математика сабағында мәтіндік есепті өздігінен шығару іс-әрекеттерін ұйымдастыру жолдары, есептің дидактикалық және тәрбиелік мәні, сондай-ақ сабақ үлгісі жүйеленіп берілді.

Мәтіндік есепті өздігінен шығару іс-әрекеттерін ұйымдастыру

Математика сабағында да, сабақтан тыс уақытта да оқушылардың өздігінен орындауына арналған жұмыстар жүйелі түрде ұйымдастырылады. Мұндай жұмыстар оқу әрекетін дербестендіріп, ойлау мәдениетін қалыптастырады.

Дайындау кезеңі

Жаңа материалды оқып-үйренуге дайындау мақсатымен.

Бекіту кезеңі

Жаңа материалды таныстыру кезінде алған білім, білік және дағдыларды бекіту үшін.

Тексеру кезеңі

Оқушының меңгеру деңгейін бақылау және бағалау үшін.

Есептің оқу процесіндегі дидактикалық қызметі

Математиканы оқытуда есеп — кезекті дидактикалық материал ғана емес, оқушыны ойлауға жетелейтін негізгі құрал. Есеп арқылы білім әрекетке айналып, теория тәжірибемен ұштасады.

  • Математиканы оқып-білуге ынталандырады.
  • Белгілі материалды меңгертуге алдын ала дайындайды.
  • Теориялық материалды меңгеру қабілетін қалыптастырады.
  • Негізгі үлгі есептерді шығару дағдыларын дамытады.
  • Ақыл-ой мен адамгершілік сананың дамуына мүмкіндік береді.

Есеп шығарудың тәрбиелік мақсаты

  • Оқушыны алған білімін оқу процесінде және өмірде қолдануға дайындайды.
  • Қоғам жетістіктерін көрсететін мазмұн арқылы сүйіспеншілікке тәрбиелейді.
  • Шешім табуға қатысу шығармашылық шабытты оятып, эстетикалық тәрбие береді.

Математика курсында мәтіндік есептердің маңызы

1) Амалдарды еркін игеру

Мәтіндік есептер арифметикалық амалдарды саналы түрде меңгеруге көмектеседі.

2) Түсініктерді нақтылау

Амалдар туралы түсінік пен оларды орындау тәсілдерін тұжырымдауға мүмкіндік береді.

3) Қолдану жағдайларын көру

Балалар амалдардың әртүрлі қолданылу жағдайларымен танысады.

4) Дербес әрекетті дамыту

Өз бетімен ойлау, жоспарлау, тексеру әрекеттерін қалыптастырады.

5) Мотивация

Математикаға қызығушылық пен оқу уәжін күшейтеді.

Амалдар байланысын ашатын мәтіндік есеп (мысал)

Арифметикалық амалдар туралы түсінік қалыптастыру үшін оқушылар шамалар арасындағы байланысты анықтай отырып көптеген мәтіндік есептер шығарады.

Мысал

Әділет 1 айдың ішінде 4 ертегі кітап оқыды. Сонда ол апта сайын неше ертегі кітап оқыған?

Оқушылар алдымен есептің шартын құрастырып жазады, берілген мен белгісізді ажыратады және қандай амалды қолдану керектігін анықтайды. Осындай жай және құрама есептерді бірнеше рет орындау арқылы амалдардың мағынасы мен нәтижелерін салыстыру дағдысы қалыптасады.

Жай және құрама есеп: айырмашылық және оқыту логикасы

Оқушылардың білімін жетілдіру мен дамытуға бағытталған есептерге көбірек көңіл бөлген жөн. Дамытушы есептер — танымдық белсенділікті арттыратын тиімді құрал.

Жай есеп

Жай есепте екі берілген шама болады, солардың көмегімен бір белгісіз шаманы табу талап етіледі. Жай есепті шығара білу — құрама есепке өтудің алғашқы басқышы.

Құрама есеп

Құрама есеп бірнеше жай есептен құралады. Шешу үшін есепті бөліктерге жіктеп, оларды біртіндеп орындаймыз.

Құрама есепке мысал

Тігінші 24 метр мата жұмсап 4 көйлек тікті. 300 метр матадан осындай неше көйлек тігуге болады?

1-қадам (жай есеп)

24 м мата 4 көйлекке жетсе, 1 көйлекке қанша мата қажет?

24 : 4 = 6 (м)

2-қадам (жай есеп)

1 көйлекке 6 м қажет болса, 300 м матадан неше көйлек тігіледі?

300 : 6 = 50 (көйлек)

Есеп шешіміне қойылатын талаптар

Есеп шешілді деп есептейміз, егер табылған шешім төмендегі үш негізгі талапқа сай болса:

Қатесіз

Есептеуде де, логикада да қате болмауы.

Дәлелді

Әр қадамның негізі түсіндірілген болуы.

Жеткілікті

Жауап шартты толық қанағаттандыруы.

Қосымша қажетті талаптар

  • Шешім мүмкіндігінше қарапайым болуы керек.
  • Шешім тиісті түрде белгіленіп, дұрыс тұжырымдалуы қажет (жазылуы нақты болуы).
  • Шешімді табу жолы анық, түсінікті болуы тиіс.

Математикалық есептердің түрлері

  • Берілген объектінің белгісіз сипатын табуға арналған есептер.
  • Дәлелдеу есептері.
  • Объектіні түрлендіру есептері.
  • Геометриялық салу есептері.

Есепті қалай шығарамыз? (қадамдық алгоритм)

1) Есепті анық түсіну

  • Есептің қойылуын түсіну.
  • Не белгісіз? Не берілген?
  • Есептің шарты неден тұрады?
  • Берілген шарт белгісізді табуға жеткілікті ме, әлде жеткіліксіз бе?
  • Сызбасын салу, ыңғайлы белгілер енгізу.

2) Белгілі мен белгісіз арасындағы байланысты табу

  • Шешу жоспарын құру.
  • Ережелер мен анықтамаларды еске түсіру.
  • Есептегі негізгі ұғымдарға назар аудару.

3) Жоспарды іске асыру

Есепті шығару жолын (тәсілін) таңдап, жоспар бойынша әрекет ету.

4) Табылған шешімді зерттеу

  • Алынған шешімді талдау және тексеру.
  • Қорытындыны басқа жолмен алып көру.
  • Қолданылған тәсілді өзге есептерде қолдануға бейімдеу.

Өз тәжірибемде мәтіндік есепті шығарудың әртүрлі әдіс-тәсілдерін түсіндіріп, оларды қолдануды біртіндеп дағдыландырамын. Нәтижесінде оқушылар мәтіндік есепті өздігінен шығара алуға үйренеді.

Талдау

Есеп мәтініне тиянақты талдау жүргізу.

Байланыс

Белгілі мен белгісіз шамалар арасындағы байланысты ажырату.

Жаттығу

Есеп шығару жолын тұрақты жаттықтыру.

Сабақ үлгісі (математика): «Қайталау»

Сабақтың мақсаты

Өткен сабақтарды қайталай отырып, оқушылардың өз бетімен жұмыс істеуін дамыту, шығармашылық ойлауын арттыру, өздігінен қорытынды жасай білуге дағдыландыру.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру (психологиялық дайындық)

Оң қолымда бес саусақ,

Сол қолымда бес саусақ.

Беске бесті қосқанда,

Болады екен он саусақ.

Қимылды жаттығулар арқылы орындалады.

II. Арифметикалық диктант

Оқушылар берілгендерді дәптерге өздігінен жазып, соңында дұрыстығын тексереді.

1-қосылғыш — 20

2-қосылғыш — 10

Қосынды — 50

1-қосылғыш — ?

2-қосылғыш — ?

Қосынды — 40

III. Өткен сабақтарға шолу (ауызша)

Шамалар: ұзындық, масса, уақыт. Өлшем бірліктерін атау және түрлендіру:

1 кг — ? г
1 м — ? см
1 сағ — ? минут
1 дм — ? см

IV. Өздігінен жұмыс

Өрнектің мәнін тап. Әр бағандағы өрнектерді салыстыр. Қорытынды жаса, дәлелде.

5 + 7 = 12
9 + 4 = 13
6 + 8 = 14
7 + 5 = 12

Схема бойынша тұжырымдама

a + b = c
c − b = a
c − a = b

V. Оқулықпен жұмыс (4-тапсырма): есеп шығару

Бақшадан 10 қап картоп және одан 4 қапқа кем сәбіз жиналды. Барлығы неше қап көкөніс жиналды?

Талдау сұрақтары

  • Есеп не туралы?
  • Не белгілі, не белгісіз?
  • Шартын сызба арқылы көрсету.

Шешуі

1) 10 − 4 = 6 (қап) сәбіз
2) 10 + 6 = 16 (қап) барлығы
Жауабы: 16 қап

VI. «Кім тапқыр?» ойыны

Бір күні қасқыр мен түлкі кездесіп қалыпты. Олар бір себет балықты бөліп жегісі келеді. Қасқыр: «Сен есепті жақсы шығарасың, балықты сен бөліп берші», — дейді. Түлкі былай бөліпті: «Біреуі саған, екеуі маған, үшеуі саған, төртеуі маған... оны маған».

Сонда әрқайсысына неше балықтан тиген?

Қасқырға (тақ сандар)

1 + 3 + 5 + 7 + 9 = 25

Түлкіге (жұп сандар)

2 + 4 + 6 + 8 + 10 = 30

VII. Топтық тапсырма: «Неге екенін түсіндір?»

Төрт жұмыртқа 4 минутта піседі. Ал бір жұмыртқа неше минутта піседі?

Тауық бір аяқпен тұрғанда 5 кг. Ал екі аяқпен тұрғанда неше кг болады?

Ағаш бұтағында 12 торғай отырды. Оның біреуі торға түсіп қалды. Бұтақта неше торғай қалды?

Қорытынды

Оқушылардың сабаққа қатысуы бағаланады, үй тапсырмасы беріледі.