Қазақша рефераттар

Ратушаға жеңіс туын тігуге өзге бөлімдерде құштар

Жұмыс туралы мәлімет

Білім ұйымы
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Батыс Қазақстан облыстық білім басқармасы
Қаратөбе аудандық білім беру бөлімі
Қаратөбе мектеп-гимназиясы
Автор
Майданов Ринат Батырханұлы
9-сынып оқушысы
Бағыты
Секция: Тарих
Жетекші: Жұмағалиева Алмажан Жасұланқызы
Жұмыстың атауы
Отан деп соққан жүрегі...
Орын және жыл
Қаратөбе — 2011

Мазмұны

  1. 1 Жұмыстың жалпы сипаттамасы
  2. 2 Кіріспе
  3. 3 Зерттеу бөлімі
  4. 4 Қорытынды
  5. 5 Қолданылған әдебиеттер

Жұмыстың жалпы сипаттамасы

Бұл зерттеу өлкеміздің тарихында есімі қалған тұлғаларды дәріптеуге арналған. ХХ ғасырдағы ең алапат қақтығыс — Екінші дүниежүзілік соғыс, ал оның Кеңес Одағы тарихындағы құрамдас бөлігі — Ұлы Отан соғысы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қазақтарға қару ұстатпай, ауыр тыл жұмыстарына алғаны белгілі. Ал Ұлы Отан соғысында қазақстандықтар қолына қару алып, бір кісідей майданға аттанып, Отан қорғауға белсене қатысты.

Жеңіс бізге арзанға түскен жоқ: қаншама қазақстандықтар ұрыс даласында мерт болды, соғыс салған қасірет әр отбасының тарихында із қалдырды. 1945 жылғы 9 мамырға дейінгі шешуші күндерде Ратушаға ту тіккендердің бірі — біздің жерлесіміз Кенжебай Мәденов екендігін әрбір қаратөбелік білуі тиіс. Алайда ерлігі айқын тұлғаның есімі аймақтық басылымдар мен энциклопедиялық жинақтарда толық әрі лайықты деңгейде көрініс таппай келеді.

Кіріспе

Соғыс жаңғырығы жылдан-жылға алыстап барады. Біз ол туралы үлкендерден, көнекөз қариялардан естиміз, кино мен деректі фильмдерден көреміз. Дегенмен өткенге көз жүгіртпей, болашаққа бағдар жасау мүмкін емес.

Ұлы Отан соғысы жылдарында әрбір бесінші қазақстандық майданға аттанып, Отанын қорғауға атсалысты. Жеңіс миллиондаған адамның төгілген қанымен келді. Соғыс салған қасірет әр отбасының тарихында өшпес із қалдырды.

Бұл тарихқа ешқашан нүкте қою мүмкін емес: ашылмай жатқан ақиқаттар, еленбей қалған ерліктер, елеусіз кеткен есімдер әлі де бар. Оларды табу, анықтау, жұртшылыққа таныту және лайықты бағасын алуға ықпал ету — бүгінгі ұрпақтың парызы.

Көкейкестілік

Кенжебай Мәденовтың есімі Жеңістің 60 жылдығына арналған кейбір жинақтарда кездеспейді. Аймақтық энциклопедиялық басылымдарда да толыққанды дерек аз, ал жалпыұлттық энциклопедияда қысқаша өмірбаян ғана берілген. Осы олқылық зерттеудің өзектілігін арттырады.

Зерттеу бөлімі

Алғашқы түрткі және дерек жинау

Тұлғаны зерттеуге алғашқы себеп — мектеп оқулығындағы шағын дерек болды: онда Мәденов «Орал өңірінің жас офицері» ретінде аталған. Кейін жерлес журналист Қ. Хасановтың «Қаратөбе — өренді, өнерлі өлке» кітабынан да оның есімін кездестірдім. Мұнан соң «Қазақстан» энциклопедиясынан аты-жөнін тауып, туыстарын іздестірдім.

Қаратөбеде бірлі-екілі ағайындары бар екені белгілі болғанымен, бастапқыда мардымды мәлімет табыла қоймады. Аталас інісі Сәулебайдың ұсынған газет қиындысы арқылы Кенжебайдың Махамбет ұрпағы екені анықталды. Сондай-ақ, бұрын облыстық газет редакторы болған Бақтыбай Далабаевпен байланысып, Атырауда тұратын ұлы Махамбеттің байланыс деректері алынды. Қолдағы құжаттардың бір бөлігі сол кісінің көмегімен жинақталды.

Өмір жолы: отбасы, балалық шақ, майданға аттану

Туған жері мен отбасы

Кенжебай Мәденов 1925 жылы 19 ақпанда Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданы, Қаракөл ауылдық кеңесінде (қазіргі Қаракөл ауылы, Қызылқоға ауданы, Атырау облысы) дүниеге келген. Әкесі — күйші Мәден Керешұлы. Кенжебай — көп балалы отбасындағы кенже ұл.

Ағаларының тағдыры

  • Өтеген Мәденов: 1942 жылы майданға алынып, 1945 жылы жараланып елге оралған, «Қызыл жұлдыз» ордені және медальдармен марапатталған.
  • Алтынбай: 1940 жылы әскерге алынып, Ленинград қоршауына қатысқан, 1944 жылы Балтық жағалауындағы шайқаста қаза тапқан.
  • Жауылбай: Старая Русса маңындағы ұрыста қаза болған.

Әскери жолы: бөлімдер, операциялар, бағыттар

  • Майданға аттану
    1943 жылы 8 қаңтарда отбасынан төртінші болып майданға аттанды.
  • Оқу
    Краснохолм жаяу әскер училищесін 1943 жылғы қарашада бітірді.
  • Қызметі
    3-Украина майданы, 8-гвардиялық армия, 57-атқыштар дивизиясы, 170-гвардиялық полк: станкілік пулемет бөлімшесінің командирі.
  • Шені
    1944 жылы офицерлік курсты үздік бітіріп, кіші лейтенант атанды.
  • Қатысқан ұрыстар мен операциялар
    Украинаның оң жағалауын, Молдавияны (Яссы–Кишинев операциясы), Польшаны және Варшаваны, Германияны (Висла–Одер операциясы) азат ету; Берлинге шабуыл.

Берлиндегі Ратушаға ту тігу: дерек пен куәлік

Кенжебай Мәденов туралы айтуға негіз болған басты дерек — оның Берлиндегі Ратушаға алғашқы болып ту тіккені. Бұл оқиға «Қазақстан коммунисі» журналының (1970 жыл, №6) 66–67-беттерінде жарияланған Кенжебай Мәденовтың «Батыр гвардияшылар» атты мақаласында егжей-тегжей баяндалады.

Естеліктен үзінді (мазмұндалған)

Мәденов соғыс басталғанда 16 жаста болғанын, 9-сыныптан кейін отбасы жағдайына байланысты еңбекке араласқанын жазады. Ағасының қаза тапқаны туралы қара қағаз алған соң, жаудан кек алу үшін әскерге сұранған. Ол Кривой Рог маңындағы шайқастарға қатысып, жараланғаннан кейін қайта сапқа тұрғанын, Яссы–Кишинев ұрыстарында, Висладан өту кезінде және Варшаваны азат етуде болғанын, Германияға қаңтардың соңында кіргенін атап өтеді. Берлинге шабуыл кезінде граната жарықшағынан жараланса да взводына оралып, ұрысты жалғастырған. Ратушаға шабуыл жасап, ғимарат ішіндегі қоян-қолтық шайқастан кейін төбесіне қызыл ту тіккендерін айтады.

Маршал Г. К. Жуковтың естелігіндегі дерек (1969)

Жуков 1945 жылғы 29 сәуірдегі шайқастарды сипаттай отырып, Ратушаға шабуылдаған бөлімдер қатарында 1008-атқыштар полкін атап, «бірінші болып сюда лейтенант К. Мәденовтың взводы басып кірді» деп жазады. Сонымен бірге бірге қимылдаған жауынгерлердің бірқатарының есімін келтіреді.

Қарапайым мінездің белгісі

Атыраулық журналист Берік Қорқытов Кенжебайдың Жуков кітабын арнайы сұратып алып, оқып шыққанын, бірақ бұл деректі дабыра қылмай, баяғы сабырлы, қарапайым қалпынан танбағанын еске алады.

Күй өнері және рух

Кенжебай Мәденовтың болмысын толықтыра түсетін қыры — күйшілік қабілеті. Ғабдол Слановтың жазбасында Кенжебайдың домбыра тартып, «1945 жылдың Жеңіс күні өзімше шерткен едім» деп, күйдің атын «Жеңіс күйі» атағаны айтылады. «Берлиннің төрінде отырып-ақ шерткенбіз домбыраны. Күйсіз өмір бола ма?» деген сөз — соғыс ішіндегі рух пен мәдени тамырдың үзілмегенін аңғартады.

Тектілік пен шежіре: Махамбет ұрпағы

Баспасөз материалдарына сүйенсек, Кенжебай Мәденов Махамбет Өтемісұлының ұрпағы ретінде көрсетіледі. Бұл дерек оның ерлікке бейім, қайсар мінезін түсіндіре түсетін тарихи-рухани сабақтастық ретінде де қабылданады.

Әдебиет пен жарияланымдардағы бейнесі

  • Неміс жазушылары Г. Похе және Г. Олига «Түн көрпесі түрілгенде» еңбегінде ержүрек қазақ жауынгері Мәденов туралы жазады.
  • Қазақ жазушысы Ғабдол Сланов осы деректерге сүйеніп, Кенжебаймен кездесіп, «Тайсойған түлектері» атты көлемді очерк жариялаған; ол кейін шығармалар жинағының алтыншы томына енген.

Ой түйін

Ратушаға ту тігу фактісі бірнеше арнадан дәлелденеді: Кенжебай Мәденовтың өз естелігі, публицистикалық очерктер және маршал Жуковтың мемуарындағы нақты атап өтуі. Демек, бұл — аңызға айналған әңгіме емес, құжаттық және мәтіндік деректермен бекітілетін тарихи шындық.

Ескерту

Берілген мәтін үзіндісі түпнұсқада аяқталмай үзіледі. Осы блог-постта сол жерге дейінгі мазмұн редакцияланып, стильдік тұрғыда реттеліп берілді.