Қазақша рефераттар

Оқушыларға қазақ тілі - ана тіліміздің ерекшеліктерін, қадір қасиетін өлең сөздер мен шешендік сөздер арқылы түсіндіру

Тіл

Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Қараой селосындағы Қараой мектеп-бала бақшасында аға тәлімгер болып қызмет атқарамын. Атым — Мамбетова Дамира Жалғасбайқызы.

Бұл жазбада «Тіл – тірегіміз, соғып тұрған жүрегіміз» тақырыбындағы тілге арналған сайыстың мазмұны мен құрылымы жүйеленіп ұсынылады.

Мақсаты

  • Оқушыларға қазақ тілі — ана тіліміздің ерекшелігі мен қадір-қасиетін өлең жолдары мен шешендік сөздер арқылы түсіндіру.
  • Ана тілінің қазіргі дамуындағы жетістіктері мен кемшіліктерін байқатып, ойды ашық айтуға және дәлелдеп қорғауға үйрету.
  • Тілдің қоғам өміріндегі маңызын ұғындырып, тілге құрметті тәрбиелеу.

Көрнекілігі

Материалдар

  • Плакаттар
  • Нақыл сөздер
  • Интерактивті тақта
  • Суреттер
  • Көрме

Негізгі ой

Тілді қастерлеу — ізгілік пен мәдениеттіліктің белгісі. 22 қыркүйек — Тілдер күні: бұл — бәрімізге ортақ мереке.

Қазақ тілі — Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі.

Сайыстың ашылуы

Рәсім

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны орындалады.

1-жүргізуші

Қайырлы күн, армысыздар, көрермендер! Бүгінгі «Тіл – тірегіміз, соғып тұрған жүрегіміз» атты сайысымызды тамашалауға шақырамыз.

Тілім — ғасыр үнін жалғаған,
Тілім үшін отқа түсіп лаулаған.
Басқаны да ортамызға тартайық,
Қазақ қана сөйлегені аз маған.

Қонақтар мен әділқазылар таныстырылады.

2-жүргізуші

ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев Жолдауында: «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі — қазақ тілі. Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде. Мемлекеттік тілді үйрену, білу, дамыту — баршамыздың міндетіміз әрі әркімнің парызы», — деп атап өткен.

Осыған орай мақсатымыз — өскелең ұрпақтың ана тіліне деген сүйіспеншілігін арттыру, байырғы сөздердің мағынасын ашу, салт-дәстүрді дәріптеу және тілдің қоғамдағы рөлін терең түсіндіру.

Жалпы ұстаным

Тілдің бәрі қымбат маған,
Әр ұлт тілін бағалаған.
Бәрінен де сен артықсың,
Қазақ тілім, жыр баптаған!

Тілім барда мақтанам,
Тілім — менің аппақ ән.
Бірлігімді бүгінгі
Ана тілім сақтаған.

Әр сыныптан бір оқушы ортаға шақырылады.

Бағдарлама: 6 кезең

  1. 1

    «Тегімді менің сұрасаң…»

    Таныстыру. Әр оқушы өзін таныстырады, әділқазылар бағалайды.

  2. 2

    «Тілім менің — тірлігімнің тірегі»

    Белгілі ақындардың тіл туралы өлеңдерін жатқа айту.

  3. 3

    «Бабалар сөзі — тәрбие көзі»

    Шешендік сөздердің мағынасын ұғындырып түсіндіру.

  4. 4

    «Ана тілім — өз тілім, дана тілім…»

    Абай мен Шәкәрімнің өлеңдерін оқу немесе әнін орындау.

  5. 5

    «Өлеңді ойдан өрнекте»

    Өлең жолдарының жалғасын табу (жалғастырып аяқтау).

  6. 6

    Үй тапсырмасы

    Тілге байланысты шиырма (шығармашылық жұмыс) дайындау.

Қазақ тілі — борандатқан дауыл күй,
Қазақ тілі — өлең мен жыр, ән мен күй.
Байқасаңдар, қазақ тілі осындай —
Аққан судай, ескен желдей табиғи.

Кезеңдер мазмұны: әсерлі сөз, терең мағына

2-кезеңге бағыт

Жарық көрмей жатсаң да ұзақ, кең тілім,
Таза, терең, өткір, күшті, кең тілім.
Тарап кеткен балаларыңды бауырыңа
Ақ қолыңмен тарта аларсың сен, тілім!

3-кезеңнің өзегі

Ана тілінен артық қымбат қазына бар ма? Тіл — ұлттың мәдени тұтастығын сақтайтын негізгі ұйытқы. Осы кезеңде нақыл сөздер мен шешендік сөздердің астарына үңіліп, мағынасын ашу көзделеді.

4-кезеңге үндеу

Тілім менің — тірлігім, мол қазынам,
Ата рухын жаныма қондырасың.
Өзіңменен таныдым тарихымды,
Кемелденіп өзіңмен толды жасым.

Абай мен Шәкәрім мұрасы — тіл тазалығы мен ой тереңдігінің мектебі.

5-кезең: жалғастыру үлгісі

Бастау жолы: «Тілім — ғасыр үнін жалғаған, …»

Жауабы:
Тілім — ғасыр үнін жалғаған,
Тілім үшін отқа түсіп лаулаған.
Басқаны да ортамызға тартайық,
Қазақ қана сөйлегені аз маған.

Түйін: тіл байлығы — елдің айнасы

«Тілсізді — айуан дейді. Тілі кедей елді — мәдениетсіз, анайы, надан халық деп санайды» деген ойдың түп мағынасы бір: тіл байлығы — елдіктің өлшемі. Тіл ғылымы, әдебиеті, өнері, мәдениеті, салт-санасы мен рухани мұрасы туралы үнсіз дәлел.

Әділқазылар шешімі және ой қорытынды

Жеңімпаздарды анықтау үшін әділқазылар алқасына сөз беріледі. Бұл — оқушының білімін ғана емес, тілге деген сүйіспеншілігі мен жанашырлығын да бағалайтын сәт.

Тарих сабақтары және халық даналығы

Тарихта ана тілінен ажыраған жұрттың әлсіреп, бірлігі ыдырап, жұтылып кеткені туралы мысалдар кездеседі. Сондықтан тіл — ұрпақ сабақтастығының өзегі.

Нақыл сөздер

  • «Таяқ еттен өтеді, сөз сүйектен өтеді.»
  • «Ат жүйрігі айырады, тіл жүйрігі қайырады.»
  • «Сөз жүйесін табады, мал иесін табады.»
  • «Қиыстырып қаласаң, отын жанар; қисындырып айтсаң, халық нанар.»
  • «Зекетсіздің малы арам, тілсіздің дауы арам.»

Қазақ тілінің табиғаты — өткір, орамды, ұғымға қонымды. Ол қиын сәтте қайрайтын, намыс пен рухты оятатын, елдікке медет болатын қуатты құрал.

Қорытынды сөз

Н.Ә. Назарбаевтың «Тілден артық қазына жоқ, тілден артық қасиет жоқ» деген ұлағатты сөзі бәрімізді ойландыруы тиіс. Тіл — ұлттың жаны. Тіліміз жоғалса, халқымыз да жоғалады. Сондықтан ана тілімізді көркейтіп, қорғау — ортақ міндет.

Әрдайым ана тілімізді ардақтап, оны күнделікті өмірде таза, дұрыс қолданып жүрейік.

Тілек

Ана тілімізді әрдайым көркейтіп, қорғап жүрейік!