Оқушылардың Қазақстан туралы білімдерін кеңейту

Атамекен — адамның туып-өскен жері, ата жұрты. Ол белгілі бір халықтың табиғи байлығы, тілі, мәдениеті, тұрмыс-салты, әдет-ғұрпы қалыптасқан, қоғамдық және мемлекеттік құрылымы орныққан ортақ мекені.

Тар мағынада — адамның туған ауылы. Ауыспалы мағынада — адамның қалыптасқан, өнер мен мәдениетке сусындаған өмірлік ортасы.

Ертеде көшпелі қазақ ауылдары жерді ру-атаға бөліп пайдаланған. Әр рудың өз қонысы: қыстауы, көктеуі, жайлауы, күзеуі болған. Осылардың бәрі сол елдің атамекені саналған.

Қазақ елінің атамекені көне замандардан қалыптасқан ұлан-ғайыр аумақты қамтиды: батысы — Каспий, шығысы мен терістігі — Сібірге дейін, ал күнгейі — Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстанмен шектеседі. Жері — қасиетті, құдіретті мекен. Тәуелсіз қазақ мемлекеті де осы атамекенде дүниеге келді.

Қазақ даласының табиғи байлығы орасан. Айтылатын деректердің бірі — Д. Менделеев кестесіндегі көптеген элементтердің қазақ жерінде кездесуі. Мұндай байтақ өлке талайдың көз құрты болғаны да сондықтан.

Тарихта халқымызға ауыр сын болған кезеңдер аз емес: жоңғар шапқыншылығы, Сыр бойына баса-көктеп кірген Қоқан бектері, Цин империясының ызғары, кейінгі отаршылдық саясат. Осындай зобалаңда елдің тұтастығын сақтауға Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Шапырашты Наурызбай сынды батырлар және Абылай хан секілді кемеңгер тұлғалар еңбек етті.

Абылай хан бастаған бабаларымыз елдің басын қосып, мәртебесін көтерді. Дипломатиялық даналық пен елдік бірліктің арқасында қасиетті жер бізге асыл мұра болып жетті.

Аталарымыз ақ найзаның ұшымен, ақ білектің күшімен қорғап, аманаттап қалдырған ұлан-байтақ жерді қастерлеу және келешек ұрпаққа жеткізу — әрқайсымыздың қасиетті парызымыз.

Туған жер туралы жыр да, қара сөз де әр халықтың әдебиетінде мол. Бұл — туған жерді анадай қастерлеудің айғағы. Қазақ халқы да жас ұрпақтың санасына туған жердің қадірін ерте сіңіруге ұмтылған. Мұны мақал-мәтелдер мен аңыздардан, батырлық жырлардан анық көреміз: «Ит — тойған жеріне, ер — туған жеріне», «Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас».

Туған жерін сағынғанда патшалығын да тәрк етіп, еліне тартқан Бейбарыс туралы аңыз да жүрекке жылы. Туған жерді құрметтеу, барып тұру — азаматтықтың белгісі.

Қазақта «алтын бесік» атанған жеріне келгенде баланы, тіпті ересектерді де туған жерге аунатып алатын ырым бар. Мұндағы мән — бала отаншыл болсын, үлкеннің дерті мен шер-шемені кетсін деген ниет.

Туған жерге жыр арнамаған ақын, ән арнамаған сазгер кемде-кем. Солардың бірі — Қадыр Мырзалиев сөзіне жазылған Ескендір Хасанғалиевтің «Атамекен» әні. Бұл ән туған жерге деген сүйіспеншілікті терең сезіндіреді.