Қазақша рефераттар

Өлеңді мәнерлеп оқу, үзінді жаттау

Сабақтың мақсаттары мен мазмұны

Бұл сабақта оқушылар ақын туралы бұрыннан білетін мәліметтерін тыңдай отырып, жаңа деректермен толықтырады; өлеңнің тақырыбы мен идеясын ашады; автор шеберлігін тануға және шығарманы теориялық тұрғыдан талдауға үйренеді.

Білімділік

  • Ақын туралы деректерді жүйелеу және жаңа мәліметтерді ашу.
  • Өлеңнің тақырыбы мен идеясын анықтау.
  • Көркемдік-теориялық талдау дағдыларын қалыптастыру.

Дамытушылық

  • Талдау жасауға машықтандыру.
  • Өзіндік пікір қалыптастыруға жағдай жасау.
  • Мәнерлеп оқу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

  • Отансүйгіштікке тәрбиелеу.
  • Тіл мен сөз өнерін қадірлеуге баулу.
  • Табиғатты аялау және адамгершілік құндылықтарды нығайту.

Ұйымдастыру және әдістемелік негіз

Көрнекіліктер

  • Сәкеннің суреті
  • Тірек сызбалар
  • ҚР картасы
  • Бетпақдала және киік суреттері

Сабақ форматы

Түрі
Аралас сабақ
Типі
Жаңа сабақты меңгерту
Әдістері
Сұрақ-жауап, түсіндіру, тест сұрақтары
Пәнаралық байланыс
Тарих, география, экология

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
  • Өлең жолдары арқылы оқушы назарын сабаққа аудару.

Кіріспе ой

Өнер алды — қызыл тіл,

Анаңдай оны құрметте!

Қажымай, талмай үйрен, біл,

Асылын сөздің өрнекте.

Ана тіл — асыл қазына,

Байлығың — білсең ол сенің.

Жеткізер өмір жазына,

Сонымен өсер өркенің.

Осы ойды арқау ете отырып, сөздің асылын, тілдің тазалығын сезінуге бағытталған әдебиет сабағын бастаймыз.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Өткен сабақта қай ақынның өмірі мен шығармашылығымен таныстық? («Өтеген батыр» дастанынан үзінді)

Жыр алыбы Жамбыл туралы оқып-білгенімізді қорытындылау үшін тест сұрақтарына жауап береміз (сұрақтар монитордан көрсетіледі).

III. Жаңа сабаққа кіріспе

Алдымен ой қозғайық: бәйтерек ағашы туралы не білесіңдер?

Қазақ танымында бәйтерек — киелі, тамыры тереңге жайылған, сан тарапқа жол ашатын, көкпен жарыса өсетін, ұзақ жылдар бойы мәуелі болатын ағаш. Халқымыз елге еңбегі сіңген арыстарын кезеңіне, қызметіне қарай бағалап, топтап отырған.

«Үш бәйтерек» — Сәкен, Ілияс, Бейімбет. Бүгін осы сабақта Сәкен Сейфуллиннің өмірі мен шығармашылығына тоқталамыз. Ақын Сырбай Мәуленовше айтқанда:

Өлімге жан екенсің қия алмайтын,

Өлеңнің құшағына сыя алмайтын.

Қазақты көргің келсе, міне, осы деп

Көрсетсе жер жүзіне ұялмайтын.

Сәкен туралы білетіндерімізді жаңа деректермен толықтырамыз (мәліметтер монитордан беріледі).

«Ақсақ киік» өлеңі: тыңдау және талдау

Сәкен Сейфуллиннің «Ақсақ киік» өлеңімен танысамыз. Ақын бұл туындыны 1924 жылы жазған.

Өлең әнімен орындалып тыңдалады, кейін мәтінмен жұмыс жалғасады.

Өңірлік контекст: Арқа және Бетпақдала

Өлеңнің алғашқы жолдарында аталатын Арқа, яғни Сарыарқа — Орталық Қазақстанды алып жатқан кең аймақ. Батысынан шығысына қарай шамамен 1200 км аумақты қамтиды.

Бетпақдала — осы өңірде орналасқан: батысы сазды, шығысы тасты, құмды, шөлейт жер. Мұнда ағын су өте аз. Соған қарамастан, аң-құс пен жан-жануардың көптеген түріне мекен.

Дереккөз ретінде А. Сейдімбектің «Бетпақдала» мәтіні (ана тілі, 3-сынып) пайдаланылуы мүмкін.

Киік туралы қысқаша мәлімет

  • Киік (ақбөкен) — шөлге төзімді жануар.
  • Жүйрік: сағатына шамамен 60–70 км жылдамдықпен жүгіре алады.
  • Топтасып тіршілік етеді.
  • Еті мен мүйізі бағалы; мүйізінен дәрі-дәрмек жасалады.

Кітаппен жұмыс және сөздік

Өлеңді әрі қарай мәнерлеп оқимыз. Оқи отырып, маңызды сөздер мен тіркестерді түртіп алайық.

Қу баялыш

Шөп атауы.

Сегіз көштік

Ұзындық өлшемі.

Қос

Шатыр, күрке.

Бетеге

Шөп атауы.

Шығармашылық тапсырмалар

  1. 1 Өлең мазмұнына сүйене отырып, табиғаттың халін суреттеген жолдарды тауып, өз сөзіңмен әңгімелеп бер.
  2. 2 Өлеңдегі бейнелі сөздерді анықта. Теңеу дегеніміз не? Мысал келтір.
  3. 3 Ақын бұл өлең арқылы не айтқысы келеді деп ойлайсың? Дәлелмен жауап бер.

ХХ ғасырдың басында киік саны күрт азайып, бұл киелі жануар Қызыл кітапқа енді. Өлеңнің негізгі түйіні — табиғатты қорғау, оның әрбір бөлшегін аялау қажеттігі.

Сабақты бекіту

«Сен Сәкен туралы не білесің?» ойыны арқылы негізгі мәліметтерді қайталаймыз.

Үй тапсырмасы

  • Өлеңді мәнерлеп оқу, үзінді жаттау.
  • «Біз — табиғат сақшысымыз» тақырыбында ой толғау жазу.

Сабақ соңында бағалау жүргізіліп, қорытынды пікір айтылады.

Қорытынды ой

Алла тағала: «Жер бетіндегі барша тіршілік иесін қолыңа беремін: жазық дала, тау-тас, шалқар теңіз, айдын көл, ну орман, қаптаған жануарларға да өзің иелік ет. Менен кейінгі жауапты — сенсің. Жер бетіндегі өмір жақсы қалыптаса ма, жоқ әлде бүлініп ойраны шыға ма — саған байланысты. Түбі сенен сұраймын», — дейді.

Бұл сөздер сабақтың басты ұстанымын айқындайды: табиғатқа иелік ету — билік емес, жауапкершілік.