Әрбір сабақ үшін оқыту және оқу мақсаттарын белгілеу
Білім беру мақсаты: кәсіби мұғалім және ұлттық модель
Қазіргі мемлекетіміздің білім беру саласындағы басты мақсаты — заман талабына сай кәсіби мұғалімді қалыптастыра отырып, білім берудің ұлттық моделін орнықтыру. Бұл бағытта оқушылардың белсенді энергиясын дұрыс арнаға бағыттап, оны өмірдің өзгермелі жағдайларында қолдана алатын тұрақты да берік дағдыға айналдыру маңызды.
Елімізде кезең-кезеңімен енгізіліп жатқан Кембридж университетінің оқыту бағдарламасын негізге алу білім беру тәжірибесіне елеулі өзгеріс әкеледі. Бағдарлама аясындағы басты ұстаным — оқушыны дәстүрлі жүйедегідей білімді тек қабылдаушы деңгейінде қалдырмай, оны түсіндіре алатын және ең бастысы практикада қолдана алатын тұлға ретінде дамыту.
Нәтиже: таным ғана емес, толыққанды даму
Мұндай оқытуда тек танымдық қызмет қана емес, оқушының эмоционалдық және психомоторлық қабілеттері де іске қосылады. Соның нәтижесінде материалды меңгеру деңгейі де, оны қолдану деңгейі де арта түсетіні байқалады.
Теорияны айтып беру емес, білімді өмірлік жағдайларда тиімді пайдалану дағдысы қалыптасады.
Топтық әрекет арқылы жауапкершілік, тыңдау мәдениеті, өз ойын қорғау қабілеті күшейеді.
Назарбаев зияткерлік мектептері тәжірибесі және мұғалімнің рөлі
Елбасы бастамасымен әр өңірде Назарбаев зияткерлік мектептері ашылды. Бұл бастаманың негізгі мақсаты — жалпы білім беретін мектептердегі оқыту сапасын зияткерлік мектептер деңгейіне жақындату. Сондықтан мұғалім өз тәжірибесін үнемі жетілдіріп отыруы тиіс.
Оқу үдерісі — күрделі процесс. Оны тиімді ұйымдастыру үшін барлық жағдайды ескеру қажет. Мұғалімнің біліктілігі өздігінен оқушының сапалы білім мен өнегелі тәрбие алуына кепіл болмайды; нәтиже мұғалім біліктілігін оқу үдерісін шебер ұйымдастыру құралына айналдырғанда ғана көрінеді.
Ынтымақтастық оқу: дәлел, мәні және әсері
Оқушылар оқу үдерісіне белсенді қатысқанда тиімдірек үйренеді. Зерттеушілер пәніне қарамастан, ақпаратты басқа форматта алғанға қарағанда шағын топта жұмыс істейтін оқушылар әдетте көбірек меңгеріп, алған білімін ұзақ сақтайтынын дәлелдейді. Сонымен қатар ынтымақтастық топтарда жұмыс істейтін оқушылар сыныптастарына көбірек қанағаттанатыны байқалады.
Ынтымақтастық оқудың анықтамасы
Ынтымақтастық оқу — проблемаларды шешу, тапсырмаларды орындау немесе белгілі бір өнім жасау үшін оқушылар тобының бірлесіп жұмыс істеуін білдіретін оқыту мен оқу тәсілі. Ол оқуды табиғи әлеуметтік әрекет ретінде қабылдауға негізделеді: қатысушылар бір-бірімен сөйлеседі және сол әңгімелесу арқылы білім алады.
Түрлі көзқарасты тыңдау, ортақ шешімге келу мәдениеті қалыптасады.
Өз идеясын айту және қорғау қажеттілігі сын тұрғысынан ойлауды күшейтеді.
Оқушылар тек мәтінмен шектелмей, өздерінің бірегей түсініктерін құра бастайды.
Топ жұмысының тиімді болуы үшін билік пен жауапкершілік топ мүшелері арасында бөлінеді. Ал сырттай бақылап отырғандай көрінетін мұғалім бұл үдерісті алдын ала жоспарлап, мақсатты түрде ұйымдастырады.
Тізбектелген сабақтар топтамасы: жоспарлаудың мағынасы
Оқу үдерісін Назарбаев зияткерлік мектебі тәжірибесі негізінде ұйымдастыру үшін тізбектелген сабақтар топтамасын жоспарлау қажеттілігі туындайды. Бұрын «біз білімді береміз де, қайтып аламыз; үйретпесек, үйрене алмайды» деген түсінік басым болды. Алайда егер жақсы үйретсек, онда неге барлық оқушы бірдей үздік әрі тәрбиелі бола бермейді деген сұрақ туындайды.
Оқушы өздігінен оқи бермейді; ал оқитын болса, оқулықта қажетті ақпарат бар сияқты көрінеді. Дегенмен зерттеушілердің айтуынша, балаларға мектеп пен ата-анадан гөрі қоршаған ортаның әсері жиі күшті болады. Сондықтан оқу бағдарламасына сәйкес жасалған тізбектелген сабақтар жоспарын жыл басында әр оқушының электронды поштасына жіберу тиімді болар еді: оқушы қашан, нені және қалай оқу керектігін алдын ала біліп, дайындалады.
Орта мерзімді жоспарлау және 7 модульді ықпалдастыру
Оқу бағдарламасын әдетте білім саясатын қалыптастыратын тұлғалар мен мектеп әкімшілігі жоспарлайды. Ал оны сыныптағы нақты тәжірибеге айналдыру — орта мерзімді жоспарлау. Яғни деңгейлік бағдарламаның жеті модулін ықпалдастыра отырып, тізбектелген сабақтар топтамасын құру.
- Оқытуды басқару және көшбасшылық
- Оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес оқыту және оқу
- Қалай оқу керектігін үйрену
- Диалогтік оқыту
- Сын тұрғысынан ойлауға үйрету
- Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
- Талантты және дарынды балаларды оқыту, АКТ-ны пайдалану
Әр мұғалім орта мерзімді жоспарды өз сыныбы үшін сабақтарды егжей-тегжейлі жоспарлауға пайдаланады.
Орта мерзімді жоспарлаудың мақсаттары
Негізгі міндеттер
- Жұмыс кезеңдерін дәйекті түрде, тізбектей ұйымдастыру.
- Сыныптағы оқыту тәжірибесіне жеті модульді ықпалдастыру.
- Әр сабақ үшін оқыту және оқу мақсаттарын белгілеу.
- Оқыту және оқу нәтижелерін өлшеу әдістемесін анықтау.
- Жоспарланған міндеттер мен әрекеттерді нақты көрсету.
Қамту және ілгерілеу
- Әр кезеңнің басынан соңына дейін ілгерілеуді қамтамасыз ету.
- Барлық оқушыны қамту үшін ептілікпен әрі ұқыптылықпен жоспарлау.
- Мақсат пен нәтиженің өзара сәйкестігін сақтау.
Оқу мақсаты мен оқу нәтижесі: өлшенетін тұжырым
Оқу мақсаты — мұғалімнің оқушылар үшін жоспарлаған іс-әрекеті. Мақсат қолжетімді әрі өлшенетін болуы тиіс: 45 немесе 90 минут ішінде орындалатындай, «қандай?», «неше?», «қаншалықты?» сұрақтарына жауап беретіндей нақтылануы қажет.
Мақсат қоюға бағыттайтын сұрақтар
- Оқушылар нені білуге тиіс?
- Қандай түйінді идеяларды түсінуі керек?
- Қандай мәселелерді зерттеп, талдауы қажет?
Оқу нәтижелеріне қойылатын талаптар
- Оқушыға бағытталуы керек.
- Белгілі бір дағдыны сипаттайтын етістікпен берілуі тиіс.
- Оқушының үлгерім деңгейіне сәйкес болуы қажет.
Мектепті өзгертетін көзқарас: ортақ жауапкершілік және бөлінген көшбасшылық
Назарбаев зияткерлік мектебінің тәжірибесі тек сабақты жоспарлаумен шектелмейді. Ол мектепті және «зерттеуші-мектеп» мәдениетін дамыта отырып, қоғамды өзгертетін орта қалыптастыруды көздейді. Балаға білім мен тәрбие беруді тек мектепке ғана жүктемей, оқушының да, ата-ананың да жауапкершілігін арттыру қажет.
Мектеп басшысы күнделікті жұмысты жоспарлауда өктемдік танытпай, оқу үдерісіне қатысатын барлық тараптың пікірін ескеруі тиіс. Егер мектеп қызметкерлердің ғана емес, оқушылар мен ата-аналардың да құнды әлеуетін пайдалана алмаса, өткен қателікті қайталау қаупі бар.
Бөлінген көшбасшылық — зияткерлік мектептің қалыпты тәжірибесі
Бұл жағдай білім саласындағы басшылардың көшбасшылықты сауатты бөлісуі керектігін көрсетеді. Бөлінген көшбасшылық — шын мәнінде тиімді білім беретін зияткерлік мектептердің қалыпты жағдайы.