Қазақша рефераттар

Тұңғыш ғалымдар

Сабақ тақырыбы мен мақсаты

Тақырып

Тұңғыш ғалымдар.

Негізгі мақсаттар

  • Тұңғыш ғалымдар туралы білімді толықтыру; өткен тақырып бойынша түрлі әдістер арқылы сөздік қорды, ережені қолдануды тексеру; білімді жүйелеу және өз пікірін айту дағдысын қалыптастыру. Құрмалас сөйлем түрлерін ажыратып, аттестацияға дайындық жасау.
  • Ой-өрісті кеңейту, сөздік қорды молайту, өзіндік талдау мен бағалауды дамыту; ауызша және жазбаша сөйлеу дағдысын жетілдіру.
  • Белгілі тұлғалардың өмірін өнеге ету арқылы тәрбиелеу; қазақ тіліне қызығушылық пен белсенділікті арттыру.

Бағалау форматы

Әр оқушының алдында өзін-өзі тексеруге арналған парақ болады. Әр тапсырмадан кейін ұпай қойылып, өзара тексеру жүргізіледі.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушыларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру.
  • Өзін-өзі бағалау парағын тарату, тапсырмалар соңында ұпай қою тәртібін еске салу.

II. Үй жұмысын тексеру

Алдын ала берілген жұмыс:

  • «Тұңғыш ғалымдар» тақырыбында презентация дайындау.
  • Тұлғалар: Ыбырай Алтынсарин, Шоқан Уәлиханов, Ахмет Байтұрсынұлы.

Оқушылар ұсынған мәліметтерге назар аударылады: келесі тапсырмаларда осы білімдер қажет болады.

III. Сөздік жұмысы

Келесі кезең: сөз тіркестерін аудару және тілдік тапсырмалар арқылы білімді пысықтау. Тапсырмалар деңгейге қарай бағаланады.

Үлгі тапсырмалар

  • Қатаң дауыссыз дыбыстарды анықтау.
  • Тұйық буынды сөздерді табу.
  • Мақалды толықтыру.
  • «Нені зерттейді?» сұрағына жауап беру.

Грамматикалық элементтер

  • Сын есімді табу.
  • Түбірлес сөздерді анықтау.
  • Қаратпа сөзді табу.
  • Жай шырайды көрсету, антонимді белгілеу, құрмалас сөйлем түрін ажырату.

Оқушылар бір-бірінің жұмысын тексеріп, жинаған ұпайын бағалау парағына түсіреді.

IV. Дәптермен жұмыс және топтық тапсырмалар

Дәптерді ашып, бүгінгі күнді жазыңыз.

Топпен жұмыс: әр топ бір ғалым туралы тапсырма орындайды.

1-топ

Ахмет Байтұрсынұлы туралы тірек-сызба жасау.

2-топ

Ыбырай Алтынсарин бойынша хронологиялық жұмыс: берілген жылдардың мағынасын жазу.

3-топ

Шоқан Уәлиханов туралы кестені толықтыру.

Шоқан Уәлиханов бойынша үлгі кесте

Аты-жөні Шоқан Уәлиханов
Туған жылы 1835
Туған жері Көкшетау өңірі, Сырымбет тауының бауыры
Алған білімі Ауыл мектебі, Омбы кадет корпусы
Қызметі Әскери қызмет
Шығармашылығы «Жоңғария очеркісі», «Қырғыздар туралы жазбалар», «Ыстықкөл сапарының күнделіктері»
Қайтыс болған жылы 1865

Оқушылар өз жұмыстарын критерий бойынша бағалап, ұпай қояды.

V. Тақтамен және дәптермен жұмыс: Венн диаграммасы

Ғалымдар туралы жинаған мәліметтерді пайдаланып, екі тұлғаның ортақ қасиеттерін ортаға, айырмашылықтарын екі жаққа жазып, Венн диаграммасын құрастырамыз.

Жұп 1

Ыбырай Алтынсарин және Ахмет Байтұрсынұлы

Талдауға сөйлем

Шоқан Уәлиханов жасында мұсылманша хат танып, кейін Омбы кадет корпусында оқыған.

Қорытынды: бұл — құрмалас сөйлем.

VI. Грамматикалық жұмыс: құрмалас сөйлем

Құрмалас сөйлемдердің түрлері еске түсіріледі. Кейін тірек-сызба мен хронологиялық деректерге сүйеніп, сабақтас құрмалас сөйлем құрастырылады.

Үлгі сөйлемдер және талдау

  • 1853 жылы кадет корпусын бітіріп, ол Омбыда әскери қызметте қалады.

    Қимыл-сын бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем (не істеп?).

  • Қазақ балалары білім алуы үшін, Ыбырай Алтынсарин мектептер ашып, оқулықтар жазған.

    Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем (не үшін?).

  • 1891 жылы мектепті бітірген соң, Ахмет Байтұрсынұлы Орынборға келеді.

    Мезгіл бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем (қашан?).

Қосымша тапсырма

Осы сөйлемдерден синоним болатын сөздерді табыңыз: бітіріп — аяқтап, қызмет — жұмыс.

Бұл сөздерді қай сала зерттейді? (Лексика.)

Оқушылар өз жұмыстарын бағалау парағы арқылы бағалайды.

VII. Лексикалық жұмыс

Талқылау сұрақтары

  • Лексика нені зерттейді?
  • Лексикаға не жатады?
  • Синоним деген не?

Синоним жұптары

алғашқы — тұңғыш

белгілі — атақты, көрнекті

мұғалім — ұстаз, оқытушы

еңбек — жұмыс

аты — есімі

үлкен — ірі

Сөз тіркестерін құрастыру

Мысалдар: тұңғыш ғалым, белгілі ақын, атақты жазушы, білімді ұстаз, үй жұмысы, оның есімі, ірі ғалым.

VIII. Тест арқылы білімді бекіту

Төмендегі сұрақтарға жауап беріп, нәтижені бағалау парағына белгілеңіз.

  1. 1) Шоқан Уәлиханов қай жылы туған?

    A) 1835    Ә) 1838    Б) 1832

  2. 2) Ыбырай Алтынсариннің «Қазақ хрестоматиясы» кітабы қай жылы шыққан?

    A) 1858    Ә) 1879    Б) 1868

  3. 3) Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем қандай жұрнақтар арқылы жасалады?

    A) -у    Ә) -са, -се    Б) -ып, -іп, -п

  4. 4) Ы. Алтынсарин мұғалімдер мектебін қай жылы ашты?

    A) 1883    Ә) 1892    Б) 1887

  5. 5) -ып, -іп, -п, -а, -е, -й жұрнақтары:

    A) Қарсылықты    Ә) Қимыл-сын    Б) Себеп

  6. 6) А. Байтұрсынұлы қандай газет шығарды?

    A) «Қазақ»    Ә) «Дала»    Б) «Шын»

  7. 7) Ы. Алтынсарин қай жерде туған?

    A) Шымкент облысында    Ә) Қостанай облысында    Б) Омбы облысында

  8. 8) Қазақтың тұңғыш әліппесін жазған:

    A) Ы. Алтынсарин    Ә) Ш. Уәлиханов    Б) А. Байтұрсынұлы

  9. 9) Сабақтас құрмалас сөйлемнің неше түрі бар?

    A) 3    Ә) 8    Б) 6

  10. 10) «Жоңғария очеркісін» жазған:

    A) Ы. Алтынсарин    Ә) Ш. Уәлиханов    Б) А. Байтұрсынұлы

Оқушылар өз нәтижесін бағалау парағына белгілеп, өзін-өзі бағалайды.

IX. Сабақты қорытындылау

Бүгінгі сабақтан қандай әсер алдыңыздар?

Түйін ой

Үлкен азамат болу үшін ұлы тұлғалардың өмірінен үлгі алу маңызды. Қазақтың жарық жұлдыздары болған ғалымдар мен ағартушылардың еңбегі — білімге ұмтылудың, табандылық пен жауапкершіліктің айқын өнегесі.

X. Үй тапсырмасы

Қазақтың тұңғыш ғалымдары көп. Солардың бірі — Қаныш Сәтбаев. Үйде осы ғалым туралы реферат жазыңыз.

Бұл жоспар оқу үдерісін жүйелеуге, білімді бекітуге және оқушылардың тілдік құзыреттілігін дамытуға бағытталған.