Қазақша рефераттар

Құстардың мойын омыртқасының саны

Сабақтың мақсаты

Оқыту мақсаты

Құстар туралы білімді тереңдету, алған білімді жинақтау және теориялық түсініктерді практикалық тапсырмалармен ұштастыру.

Тәрбиелік мақсаты

Құстарды қорғауға, сақтауға баулу және табиғатты аялап қорғау мәдениетін қалыптастыру.

Сабақ жоспары

  1. 1

    «Ой маржан»

    Тақырыпты өзектендіру, негізгі ұғымдарды еске түсіру.

  2. 2

    «Бұл қандай құс?»

    Жұмбақ арқылы құстарды тану және сипаттау.

  3. 3

    «Сен білесің бе?»

    Деңгейлік тест тапсырмалары.

  4. 4

    «Ең... ең... ең...» (минивикторина)

    Ерекше фактілер арқылы қызығушылықты арттыру.

  5. 5

    «Қанаттыларды сақтайық!»

    Құстарды қорғау тақырыбы ақын-жазушылар шығармашылығында (талқылау және тәрбиелік қорытынды).

«Ой маржан»: негізгі сұрақтар

Топтастыру және жіктеу

  • Құстарды дене құрылысы мен тіршілік әрекетіне байланысты қандай топтарға бөледі?
  • Қыртөссіздерге қандай құстар жатады?
  • Қыртөстілерге қандай құстар жатады?
  • Жүзетін құстарға қандай құстар жатады?

Берілген сипаттамалардың қайсысы дұрыс?

Төмендегі тұжырымдарды талқылап, дұрыс/бұрыстығын дәлелдеңіз.

Сұңқар тобы

  1. Денесі бас, мойын және тұлғаға бөлінген.
  2. Құстардың терісі қалың, бездері өте көп.
  3. Құстардың қаңқасы жеңіл әрі берік.
  4. Құстардың терісі жұқа әрі құрғақ, бездері өте аз.
  5. Құстар сырттай ұрықтанады.

Ұлар тобы

  1. Ұшуға бейімделуіне сәйкес құстарда қуық болады.
  2. Құстардың тыныс алу ерекшелігі «қосарлы тыныс алу» деп аталады.
  3. Құстардың жүрегі төрт қуысқа бөлінген.
  4. Оң жақ қарыншадан өкпе артериясы түрінде үлкен қанайналым шеңбері басталады.
  5. Құс қауырсындары бүкіл денесін жауып тұрады.

Аққу тобы

  1. Ірі қауырсындардың теріге еніп тұрған бөлігі «сояуы» деп аталады.
  2. Қаңқасы: бассүйек, омыртқа жотасы, иық белдеуі мен қанаттары, жамбас белдеуі мен аяқтары, кеуде қуысы болып бөлінеді.
  3. Дене температурасы тұрақты, жылықанды; әдетте +41…+43°C.
  4. Қазақстанда құстардың 500-ден аса түрі мекендейді.
  5. Құстарды зерттейтін ғылым орнитология деп аталады.

«Бұл қандай құс?» жұмбақ ойыны

1-сұрақ

Көлдің көркі — сән екен, Ұшқанда — сазды ән екен. Ақындар оны мақтаған, Адамдар қорғап сақтаған.

Жауабы:

Аққу

2-сұрақ

Ұшады, қалықтайды, Сайраудан бір жалықпайды. Ақы алмайды әніне, Сонда да еш тарықпайды.

Жауабы:

Бұлбұл

3-сұрақ

Қос қанатын иіп ап, Жарға келіп қонады. Қара киім киіп ап, Балшықтан үй салады.

Жауабы:

Қарлығаш

4-сұрақ

Қара арғымақ мінгенім, Қыр айнала жүргенім. Сегіз найза сенгенім, Он екі қылыш енгенім.

Жауабы:

Қыран

«Сен білесің бе?» деңгейлік тест тапсырмалары

I-нұсқа

A деңгейі

  1. Ұша алмайтын құсты көрсет: а) құр ә) пингвин б) бүркіт
  2. Ең кішкентай құсты көрсет: а) қарлығаш ә) колибри б) наурызторғай
  3. Құстардың жүрегі неше қуысты? а) 3 ә) 4 б) 2
  4. Құстарда құйымшақ бездері қандай қызмет атқарады? а) қызып кетуден сақтайды ә) жылуды реттейді б) қауырсындарын майлайды
  5. Құстарда өңештің кеңейген бөлігі қалай аталады? а) қарын ә) жемсау б) ішек

B деңгейі

  1. Қандай құстың еті көптеген ауруларға ем ретінде пайдаланылады? а) тауық ә) көгершін б) қырғауыл
  2. Құстардың мойын омыртқасының саны: а) 11–25 ә) 4–5 б) 9–12
  3. Құстардың зәр шығару мүшесін көрсет: а) екі бүйрек ә) қуық б) аналь тесігі
  4. Құстардың омыртқа жотасы неше бөліктен тұрады? а) 4 ә) 5 б) 6
  5. Құстардың тыныс алу мүшесі: а) терісі ә) өкпесі б) дем түтігі

C деңгейі

  1. Қорегінің құрамына байланысты түсін өзгертетін Қазақстанда мекендейтін құсты көрсет: а) қоқиқаз (фламинго) ә) шағала б) құмай
  2. «Ақүрпек» деп қандай құстың балапанын атайды? а) ұлар ә) үкі б) қыран
  3. «Тепкі» деп нені атайды? а) доғал тұмсық ә) өткір тырнақ б) жіліншіктің артқы жағындағы мүйізді өскін
  4. Құстардың үлкен қанайналым шеңбері қай жерден басталады? а) сол жақ қарыншадан ә) сол жақ құлақшадан б) оң жақ қарыншадан
  5. Бұдан 150 мың жыл бұрын тіршілік еткен құсты көрсет: а) ілкі құс ә) тазқара б) көнеқұс

II-нұсқа

A деңгейі

  1. Құстар жылықанды жануарлар, себебі: а) денесі қауырсынмен қапталған ә) терісі құрғақ б) оттегіне қаныққан салатамыр қаны бар
  2. Құстардың қандай сезім мүшесі жақсы дамыған? а) сипап сезу ә) дәм сезу б) есту
  3. Ұшатын құсты көрсет: а) пингвин ә) түйеқұс б) тырна
  4. Тауық жұмыртқасынан неше күнде балапан шығады? а) 18 тәулік ә) 20 тәулік б) 21 тәулік
  5. Қыртөсі жоқ құсты көрсет: а) үйрек ә) пингвин б) киви

B деңгейі

  1. Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар саны: а) 51 ә) 59 б) 56
  2. Қазақ халқы киелі деп қастерлейтін құс: а) дуадақ ә) шағала б) аққу
  3. Қысқа, иіліп келген тұмсық қандай құстарға тән? а) орман құстарына ә) суда жүзетін құстарға б) жыртқыш құстарға
  4. Өз өңірімізде қыстап шығатын құсты ата: а) тырна ә) қараторғай б) сауысқан
  5. «Фараон» қай құстың қолтұқымы? а) күркетауық ә) тауыс б) бөдене

C деңгейі

  1. «Көгілдір» деп қандай құстың балапанын айтады? а) қыранның ә) тырнаның б) аққудың
  2. «Бройлер» ұғымы нені білдіреді? а) суға пісіру ә) бұқтыру б) отқа қақтау
  3. Құс жұмыртқасындағы нәруыз қабаты қандай қызмет атқарады? а) сарыуызды қоршап, қорғайды ә) тыныс алуға қатысады б) ұрыққа қажет су қоры
  4. Асыранды тауықтың ата тегі қай құс? а) қырғауыл ә) күркетауық б) банкив тауығы
  5. Құстардың зәр шығару мүшелерінің ерекшелігі: а) бір ғана несепағар түтігі болады ә) несепағар аналь тесігіне жалғасады б) қуық болмайды

«Ең... ең... ең...» минивикторина

Сұңқар тобына арналған сұрақтар

  • Ең кішкентай құс

    Колибри (тропикалық ормандарда тіршілік етеді).

  • Ең терең жүзе алатын құс

    Император пингвині (Антарктидада өмір сүреді).

  • Ең жыртқыш тотықұс

    Кеа (таулы аймақтарда тіршілік ететін тотықұс түрі).

  • Жер бетінде ең көп таралған құстар

    Тауықтар.

  • Ең тілі ұзын құс

    Тоқылдақ (тілі шамамен 15 см-ге дейін жетеді).