Оқыту үшін және оқытуды бағалау

Қазақстан Республикасы әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына ену жолында. ХХІ ғасыр — білім мен ғылымның ғасыры. Оқушылардың білім сапасын арттыру — бүгінгі күннің ең өзекті міндеттерінің бірі.

Сондықтан білім беру саласында батыл қадамдар жасалып, жүйелі өзгерістер енгізілуде. Сол игі бастамалардың бірі — Қазақстан Республикасы педагог қызметкерлерінің біліктілігін арттыру курстарының үшінші (негізгі) деңгей бағдарламасын (бұдан әрі — Бағдарлама) зерделеу.

Бағдарламаның мәні

Бағдарлама оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыруға, оқу қабілетін жақсартуға және білімді өмірлік жағдаяттарда қолдануға бағыттайды. Ол үшін білім берудің негізін терең түсіну, жүйелі ойлау мәдениетін қалыптастыру, шығармашылық жұмысты тұрақты жетілдіру, кеңістіктік ойлау қабілетін дамыту және ақпараттық-коммуникациялық технологияларды сауатты меңгеру маңызды.

Орта білім беру жүйесінде әлемдік тәжірибеде кең тараған тиімді тәсілдердің бірі — сындарлы (конструктивті) оқыту теориясына сүйенетін әдістеме. Осы тұрғыда оқыту мен оқудың қазіргі заманғы әдістері мұғалімнің күнделікті тәжірибесімен және кәсіби құндылықтарымен тығыз байланыста қарастырылады.

Мұғалімнің рөлі және жауапкершілігі

Егемен, тәуелсіз еліміздің болашағы — жастардың қолында. Оларға дұрыс бағыт-бағдар беретін негізгі тұлғалардың бірі — ата-ана болса, екіншісі — мұғалім. Өркениетке бастар жолдың бастауы — мектеп десек, мектептің жүрегі — мұғалім.

Мектептің нәтижелі жұмысы мен оқушы жетістігінің артуында ұстаз шешуші рөл атқарады. Сол себепті мұғалім заман талабына сай болу үшін үнемі ізденіп, білімін жетілдіріп, жан-жақты кәсіби құзыреттілігін арттырып отыруы қажет.

Жетекші мақсат

Бағдарламаның негізгі мақсаты — рухани, мәдени және адамгершілік құндылықтарға сүйене отырып, жастарды өз елінің мәдениетін құрметтеуге тәрбиелеу. Сонымен қатар, жылдам өзгеріп жатқан әлемде табысты болуға көмектесетін дағдыларды дамытып, сыни тұрғыдан ойлауға және білімді өмірде қолдануға үйрету.

Сабақтағы жеті модульдің құрылымы

Бағдарлама идеясы сабақта қарастырылатын жеті модуль арқылы жүйеленеді. Әр модуль оқушының белсенді оқуына, ынтымақтастыққа және нәтижеге бағытталған оқу ортасын құруға қызмет етеді.

1-модуль. Оқыту мен оқудағы жаңа әдіс-тәсілдер

Сыныпты топқа бөліп оқыту, уақыт пен ережеге бағыну, постер қорғау сияқты жұмыс түрлері оқу үдерісін жандандырады. Әсіресе әлеуметтік-сындарлылық көзқарасымен тығыз байланысты екі бағыт маңызды: диалог арқылы оқыту және қалай оқу керектігін үйрену.

Диалогке негізделген оқу оқушылардың өзара әңгімелесуін, мұғалім мен оқушы арасындағы сапалы сұхбатты күшейтіп, шәкірттің өзіндік пікірін жүйелеуіне және дамытуына мүмкіндік береді.

2-модуль. Сыни тұрғыдан ойлау

Бұл модуль оқушының ойлау қабілетін, дәлелдеу дағдысын және сөйлеу мәдениетін дамытады. Сыни ойлауды дамыту әр сабақта оқушының ой-өрісін кеңейтіп, мәселені талдап, шешім қабылдауға жетелейді.

3-модуль. Оқыту үшін бағалау және оқытуды бағалау

Бағалау — әр сабақтың соңында білімді тиянақтап, кері байланыс арқылы оқушының ілгерілеу бағытын айқындайтын маңызды үдеріс.

4-модуль. АКТ-ны пайдалану

Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды орынды қолдану оқу мазмұнын түсінікті етіп, зерттеу, іздену және шығармашылық жұмыстарды тиімді ұйымдастыруға көмектеседі.

5-модуль. Талантты және дарынды балалар

Қазақстанның көркеюі үшін оқушылардың таланты мен қабілетін дер кезінде байқап, оларды оқыту барысында жүйелі дамыту аса маңызды.

6-модуль. Жас ерекшеліктеріне сәйкес оқыту

Оқушылардың жасына, танымдық мүмкіндіктеріне және қызығушылығына сай оқыту — нәтижелі білім берудің негізгі шарттарының бірі.

7-модуль. Оқытуды басқару және көшбасшылық

Оқу үдерісін тиімді ұйымдастыру, ынтымақтастық мәдениетін қалыптастыру және мақсатқа бағытталған орта құруда мұғалімнің көшбасшылығы айқын көрінеді.

Оқушы тұлғасын ашуға бағытталған ұстаным

Мұғалімнің басты міндеті — баланың өзіне деген сенімін арттыру, өзін тұлға ретінде сезінуге мүмкіндік беру. Өзін тұлға ретінде сезінген оқушы өмірде өз жолын табуға бейім болады.

Бұрын тек тыңдаушы болған оқушы енді ізденушіге, ойланушыға, өз ойын дәлелдеушіге айналады. Ал мұғалім — осы әрекетке бағыт беретін ұйымдастырушы және қолдаушы.

Оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулу, белсенділігін және қызығушылығын арттыру үшін әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолдану қажет. Бағдарлама жаңа буын оқулықтарының талаптарын іске асыруға, білім деңгейін көтеруге, ойды еркін жеткізуге және дұрыс шешім қабылдауға ықпал ететін тиімді жүйе деп санаймыз.

Күтілетін нәтижелер

Бағдарламадан күтілетін нәтиже — оқушылардың «қалай оқу керектігін» меңгеруі арқылы еркін, ынталы, сенімді, дәлел-уәжін нанымды жеткізе алатын, сыни көзқарасы жүйелі дамыған және сандық технологияларда құзыретті тұлға ретінде қалыптасуы.

Тиімділіктің негізгі көрсеткіштері

Зерттеу нәтижелері оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдердің төмендегі бағыттар бойынша тиімді екенін көрсетеді:

Бір-бірінің пікірін тыңдап, ынтымақтастық қарым-қатынастың негізін қалыптастырады.
Өзін жеке тұлға ретінде тануға ұмтылады және бір-біріне құрметпен қарауды үйренеді.
Ойын ашық жеткізіп, пікір алмасады; өзін-өзі және өзара бағалау дағдылары қалыптасады; мұғаліммен еркін диалог орнайды.
Достарының ойына сүйене отырып, проблеманы шешудің жолдарын іздейді және қиындықты еңсеруге көмектеседі.
Белсенді шығармашылық ойлаудың берік негізі қаланады: оқушы өз түсінігін зерттеу және әлеуметтік өзара әрекет арқылы құрастыратын белсенді білім алушыға айналады.

Қорытынды ой

Жаңа әдіс-тәсілдерді жүйелі қолдану арқылы біз оқушыларды шынайылыққа, өзіне сенімділікке тәрбиелейміз. Болашағымыз — жастар, сондықтан олардың сапалы білім алуына бар күш-жігерімізді жұмсауымыз қажет.

Қазақстанның көркеюі үшін оқушылардың таланты мен қабілетін ашу және оны оқу үдерісінде дамыту — әрбір ұстаздың кәсіби әрі азаматтық міндеті.