Барлығымыз суретке қарайықшы
Бұл оқу іс-әрекетінің өзегі — балалардың құстар туралы білімін толықтыру, құстарды ажыратып, аттарын дұрыс атай білуге үйрету және халық болжамдары мен тыйым сөздердің мәнін түсіндіру. Сабақ барысында шығармашылық қабілет дамытылып, құстар туралы тақпақтар мен мақал-мәтелдерді айту дағдылары бекітіледі.
Мақсаты
Құстар туралы түсінікті тереңдету, байқағыштықты дамыту.
Дағдылар
Ажырата білу, атау, болжау, сөйлеу мәдениеті.
Құндылық
Табиғатты қорғау, жанашырлық, қамқорлық.
Кілтті идея
Құстар — біздің қанатты достарымыз. Оларды аялау, ұясын бұзбау, табиғатқа жанашыр болу — әр баланың өмірлік әдетіне айналуы тиіс.
Сабақтың басталуы: тыныштық сәті
Тәрбиеші балаларды қонақтармен сыпайы амандасуға шақырады. Содан кейін бәрі ыңғайланып отырып, көздерін жұмып, өздерін орманда жүргендей елестетеді: жапырақтың иісі, құстардың әуені, сылдырап аққан судың үні. Балалар осы дыбыстарға назар аударып, бойын тыныштыққа баулиды.
Тәрбиешінің сұрағы
«Балалар, біз көз алдымызға нені елестеттік?»
Балалардың жауабы
«Орманды, құстарды, ағаштарды және құстардың дауысын елестеттік.»
Көктем және табиғаттағы өзгерістер
Әңгіме табиғат туралы слайдпен жалғасады. Балалар көктем мезгілін, оның айларын және дәл қазіргі айды атап шығады.
Сұрақ-жауап
- Қазір жылдың қай мезгілі?
- Көктем.
- Көктем мезгілінің неше айы бар?
- Үш ай: наурыз, сәуір, мамыр.
- Қазір қандай ай?
- Сәуір.
- Көктемде табиғатта қандай өзгерістер болады?
- Күн жылынады, сай-саладан су ағады, ағаштар бүршік жарады, адамдар жеңіл киінеді, балалар құстарға ұя жасауға қызығады.
Көктемде келетін құстар және балалар шығармашылығы
Көктемде жылы жақтан құстар оралады. Балалар қандай құстар келетінін атап, өздері білетін тақпақтар мен мақал-мәтелдерді айтады.
Балалардың атаған құстары
- Қараторғай
- Қарлығаш
- Қаз
- Үйрек
- Көгершін
Тақпақ
Ділдә
Көктем сайын әр келген,
Тал-терекке мән берген.
Құс — қанатты досымыз,
Өлкемізге сән берген.
Күтіп қолдың босағын,
Жылда оны тосамын.
Табиғатты қорғауға,
Үлесімді қосамын.
Мақал-мәтелдер
Алтынбек
«Аққуды атпа, достықты сатпа.»
Жәнібек
«Құстың да қанаты талады.»
Шаттық
«Құстың мамығынан қорған үйюге болады.»
Қарлығаш — адамның досы
Көктемде ең алғаш келетін құстардың бірі — қарлығаш. Қазақ ұғымында ол адамға жақсылық тілеп, қауіп-қатерден сақтайтын, береке әкелетін құс. Қарлығаш ұясын көбіне ағаш басына немесе үйдің төбесіне салады.
Бибінұрдың түсіндірмесі
Халық ежелден құстарды қастерлеген: саңлақ ұлдарын — сұңқарға, батырларын — қыранға, әншісін — бұлбұлға, сұлуды — аққуға теңеген. Ал ақ көгершінді бейбітшілік пен достықтың белгісі деп санайды.
Киелі құстар
Слайдта аққу, көгершін, қыран, сұңқар сияқты құстар көрсетіліп, олардың халық мәдениетіндегі орны туралы әңгіме өрбиді.
Халық болжамы: құстың ұшуына қарап ауа райын білу
Балалар суретке назар аударып, құстардың ағаш басында әртүрлі деңгейде орналасқанын байқайды. Осыдан кейін тәрбиеші қазақ халқының құстың жоғары-төмен ұшуына қарап ауа райын болжағанын түсіндіреді.
Айым
«Қарлығаш жоғары ұшса, ауа райы жақсарады.»
Ямур
«Ал төмен, жер бауырлай ұшса, ауа райы бұзылады.»
Қосымша ой
Ямурдың айтуынша, қарлығаш адамға саулық пен жақсылық тілеп жүретін құс, ал үй салуды да адамдар қарлығаштан үйренген деген түсінік бар.
Ойын: «Күн мен жаңбыр»
Балалар қозғалыс арқылы ойнайтын «Күн мен жаңбыр» ойынына қатысады. Тәрбиеші ойын шартын түсіндіріп, балалардың жылдам әрекет етуі мен бір-бірін тыңдау дағдысын дамытады.
Тапсырма: суреттерді санмен сәйкестендіру
Слайдтағы табиғат суретіне қарап, балалар күн, бұлт, ағаш және құстардың санын анықтап, әрқайсысына сәйкес санды «қалташаға» салады.
Тәрбиеші бағыттайды
- Күн нешеу? — 1 санын күннің қалташасына саламыз.
- Бұлттар нешеу? — 3 санын бұлттардың қалташасына саламыз.
- Ағаштар нешеу? — 2 санын ағаштардың қалташасына саламыз.
- Құстар нешеу? — 4 санын құстардың қалташасына саламыз.
Балалардың жауаптары
- Күн
- 1
- Бұлт
- 3
- Ағаш
- 2
- Құс
- 4
Сергіту сәті: «Ормандағы жаңбыр»
Балалар оңға бұрылып, саусақтарының көмегімен алдарындағы баланың арқасына жеңіл қимылдар жасайды. Қимылдар жаңбырдың баяу тамшысынан бастап нөсерге дейінгі ырғағын бейнелейді, соңында күннің ашылғанын көрсетеді.
Қимылдардың реті
- Күн ашық еді.
- Кенет жаңбыр жауа бастады.
- Жаңбыр нөсерлетіп жауды.
- Жаңбыр қатты жауды.
- Жауын басылды, күн шайдай ашылды.
Тәрбиелік бөлім: құстарды қорғау
Сурет бойынша балалар тентек баланың құсты атқалы тұрғанын байқайды және бұл әрекеттің дұрыс еместігін айтады. Осы тұста табиғатты қорғауға қатысты тыйым сөздер еске түсіріледі.
Не дұрыс емес?
Құсты ату, ұясын бұзу, жұмыртқасын сындыру — табиғатқа жасалған зиян.
Тыйым сөздер
Ержан
«Құс ұясын бұзба.»
Адель
«Құс жұмыртқасын бұзба.»
Қорытынды ой: құстарды мәпелеп, аялауымыз керек. Олар — табиғаттың сәні әрі адамның қанатты досы.
Қорытынды: жапсыру жұмысы
Сабақты қорытындылау үшін балалар аяқталмаған жапсыру жұмысын толықтырады: желімді ұқыпты қолданып, тапсырманы соңына дейін жеткізеді. Соңында топқа барып жұмыстарын аяқтап, қонақтармен мәдени түрде қоштасады.
Балалардың әрекеті
Желіммен жұмыс істеп, жапсыруды аяқтайды.
Қоштасу
«Сау болыңыздар!»