Кәкітай Мағауиямен құрдас
Семейдегі ән шашу: жаңа әннің туу сәті
Бүгін Семей қаласында Абайдың Қысатай атты туысқанының пәтерінде ән шашу өтіп жатты. Жиналғандар — Абай, Қысатай, Шұбар, Көкбай, Ысқақ, Мағауия. Сәл кейінірек Мұхаметжан да келді. Шай ішіліп, дастархан жиналған соң, ән сайысы бірден қыза түсті.
Күнде Абайдың өтінішімен айтылып жүрген Топайкөктер шырқалды. Бірақ бір сәтте Мұхаметжан домбырасын қолына алып, «Татьяна хатын» жырлап кетті.
Жұрт бұрын-соңды естімеген жаңа әуенге аң-таң болып, үнсіз тыңдап қалды. Ән тоқтағаннан кейін-ақ, әншілер оны қағып алып, өздеріне көшіре бастады. Мұның Абай шығарған туынды екенін білгенде, бәрі ризалығын білдірді. Сол түні бұл ән қайта-қайта орындалып, таңға дейін толастамады. Көп ұзамай ол тойда да, алуан жиында да айтылатын дағдыға айналды.
Назар аудартқан сәт
Жаңа әннің бір тыңдағаннан-ақ ел ішінде тез тарап кетуі — оның жүрекке бірден жеткенін аңғартты.
Қуаныштың дәлелі
Михайлов бұл әнді Мағауиядан естігенде, төбесі көкке жеткендей болып, Абайға қайта-қайта алғыс айтудан жалықпады.
Ақшоқыда қалың думан
Бүгін Ақшоқыдағы ауылда да думан тарқамады. Абайдың туыстары, жас әншілер мен ақындар қауымы бас қосқан. Мұнда Абайдың інісі Ысқақ және оның баласы Кәкітай да келді. Кәкітай — Мағауиямен құрдас, екеуі қазір айырылмас дос.
Кешкі ас ішілген соң, көрші-қолаң да жиналып, ән шашуға кірісті. Ұйқы уақытына дейін жұрт ән шырқап, өлең оқып жарысты. Ақырында ән айтпаған тек Абай мен Әйгерім ғана еді.
Әйгерімнің үні және «Татьяна әні»
Ысқақ Әйгерімнен ән айтуын өтінді. Әйгерім Ерболға ым қақты. Ербол лезде домбыраны қолына алып, «Татьяна әнін» бастап кетті. Әуені ерекше толқытатын. Домбыраның үніне ілесе, Әйгерімнің нәзік дауысы қалықтай жөнелді.
Осы кездері Абай мен Әйгерімнің арасы тек сыйластық еді. Бірақ әуенге Әйгерімнің ғашықтық сағынышы қосылып, ән аяқталар тұста көзінен мөлдір жас тамшылады. Абай оны құшақтап, жасқа толған көздерінен сүйіп, үнсіз тұрып қалды. Сол сәтте екеуінің махаббат сезімі қайта оянғандай болды.
1887 жылдың қысы: Пушкин үні қазақ даласына жеткен шақ
Осылайша, 1887 жылдың қысында орыстың данышпаны Пушкин өз сүйікті Татьянасын қолынан жетектегендей болып, кең қазақ сахарасына алғаш рет қадам басты — ән арқылы, өлең арқылы.
Эпилог: әннің таралуы және кенеттен келген суық хабар
Ақшоқыда туған өлең мен ән жатталып, толқып тарады. Абай өлеңдерінің дауысы анасы Ұлжанның құлағына да жетіп, бір қуантты. Әуендер мүлтіксіз кең Тобықтыға, сырттағы Керейге, ойдағы Уаққа, Арқадағы Қаракесек пен Қуандыққа, Аягөз, Тарбағатай мен Алтай наймандарына дейін жетті.
Машандағы Найман ауылында жүрген Тоғжанның құлағына да осы ән ілікті. Әнді естіген сәтте, Тоғжанның жүрегі «Абай» деп соғатын. Ол ауыр күрсініп, жылап, күйзеле беретін.
Ел сөзі
Мұхаметжан, Мағаш, Кәкітайлар Ақшоқыға келіп, елдің Абай есіміне әбден қанық болғанын айтты: «Сөзі бөлек, өсиеті бөлек Абай деген жақсы шығыпты», — деседі.
Абай бір төбеге жалғыз шығып, мақтаныш сезімге, әсем армандарға бөленді. Бірақ сол сәтте сахарада үлкен шаң көтерілді.
Абайдың қасына атын қатты тебініп, Сәдуақас келіп тоқтады. Ол — Дәркембай ауылынан, жетім қалғандықтан Абай оны кішкентайынан қалаға оқуға берген бала еді.
Сәдуақас демігіп тұрып: «Анау шаң, Абай аға! Біздің жатақтың аз ғана жылқысына жау тиді. Әкетіп барады…» — деді де, даусы дірілдеп, жылап жіберердей болды.
Бұл хабардан кейін Абайдың әлгі аз ғана алданышы да, қиялы да солғын тарта берді.
Екінші кітаптың соңы.