Баласы көп болсын деген тілекпен қойылған есім
Кіріспе
Әр қазақ отбасында дүниеге жаңа сәби келген сәтте ата-ананың қуанышында шек болмайды. Сол қуанышпен бірге бір маңызды ой мазалайды: балаға жақсы, әдемі әрі мағыналы есім таңдау.
Төменде ұл балаларға жиі қойылатын қазақша есімдер мен олардың мағыналары берілді. Қараңыз, таңдаңыз: перзентке лайықты ат беру — ата-ананың парызы.
Қалай таңдауға болады?
- Мағынасы: есімнің мәні отбасының тілегіне сай болсын.
- Айтылуы: күнделікті өмірде жеңіл айтылып, құлаққа жағымды естілсін.
- Тамыры: қазақ, араб, парсы, көне түркі сияқты шығу тегі де қызық ақпарат береді.
Ұл бала есімдері және мағыналары
Тізімде есімнің шығу тегі, негізгі мағынасы және кейбір нұсқалары (түрлері) көрсетілді.
Абай — Айнан (А тобы)
Абай
Қазақ есімі
Ел ағасы. Мағынасы әр түрлі түсіндіріледі: абайлағыш, байқағыш, ойшыл. Қазір халық арасында жиі қойылады.
Аббас
Араб тілінен
Қатал, қатыгез, жауынгер. Түрлері: Ғаббас, Қаппас, Қапбас.
Абзал
Араб тілінен
Ардақты, аса қадірлі, ең құрметті.
Абыз
Араб тілінен
Күтуші, қорғаушы, сақтаушы. Кейінгі мағынасы: ғалым, білімпаз. Түрлері: Хафиз, Қапыз. Біріккен тұлға: Абызбай.
Абылай
Араб тілінен
Абыл, әбіл — «ата», «әке» ұғымымен байланысады; кей деректе Әбділмәмбет есімінің қысқарған түрі ретінде де айтылады.
Абылғазы
Араб тілінен
«Ғазы» — жауынгер, әскер. Мағынасы: жауынгердің, әскердің атасы (әкесі) деген ұғымға саяды.
Ағабек
Көне түркі тілінен
Аға + бек: жасына немесе лауазымына қарай үлкен, жоғары бек.
Ағзам
Араб тілінен
Зор, ең ұлы.
Ағын
Қазақ есімі
Ағыны қатты, лек, екпін.
Адай
Көне түркі тілінен
Балапан. Ауыспалы мағынада: бала, сәби, перзент.
Адам
Көне еврей тілінен
«Қызыл, жирен түсті ер адам» деген түсіндірулер кездеседі. Біріккен тұлғалар: Адамбек, Адамбай.
Адырбай
Қазақ есімі
Адыр (биік, дөң, қыр) + бай.
Ажарбек
Қазақ есімі
Ажар (әдемі, шырайлы, көрікті) + бек. Мағынасы: аса көрікті, келбетті.
Азамат
Араб тілінен
Ұлылық, даңқ; нағыз ер жігіт, саналы адам.
Азат
Иран тілінен
Ерікті, еркін, тәуелсіз адам. Біріккен тұлғалар: Азатбай, Азатбек.
Айәділ
Қазақ + араб
Ай + әділ: әділ, адал, шыншыл.
Айбар
Қазақ есімі
Айбат, айбын. Бала айбатты болсын деген тілекпен қойылады. Сыйлап айту түрлері: Айаға, Айеке. Еркелету түрлері: Айбаржан, Айке, Айкеш, Айкен.
Айбас
Қазақ есімі
Ай + бас: ай сияқты ашық, жарқын жүзді адам.
Айбат
Қазақ есімі
Айбар, қаһар, айбын. Батыл, айбынды болсын деген тілек.
Айбек
Қазақ есімі
Ай + бек: берік, мықты. Сәби ғұмырлы, беделді болсын деген тілек.
Айбол
Қазақ есімі
Ай + бол: айдай айқын, жарық бол деген мағына.
Айболат
Қазақ есімі
Ай + болат: болаттай берік, мықты болсын деген тілек.
Айбын
Қазақ есімі
Айбар, айбат, батылдық.
Айғали
Қазақ + араб
Ай + Ғали (биік, жоғары): бала әрдайым жоғары мұратқа ұмтылсын деген тілек.
Айдан
Қазақ есімі
Ай + «-дан» қосымшасы: айдан да жарық, көркем болсын деген тілек.
Айдар
Қазақ есімі
Баланың төбесіне қойылған шаш (айдар). «Айдарлы» сөзі кейде «мықты, күшті» мағынасында да қолданылады. Біріккен тұлғалар: Айдархан, Айдарлы. Синонимдік нұсқалар: Кекіл, Тұлымхан.
Айдарғали
Қазақ + араб
Айдар + Ғали (биік, жоғары). Кей деректе алғашқы нұсқасы Хайдарғали болуы мүмкін («хайдар» — арыстан). Мағынасы: арыстандай айбарлы, биік мәртебелі. Түрі: Айдаралы.
Айдархан
Қазақ + араб
Айдар/хайдар + хан: «арыстандай жаужүрек хан» деген мағына.
Айдос
Қазақ есімі
Айдын + дос: «айдын досы» ұғымымен түсіндіріледі.
Айдын
Қазақ есімі
Айбат, айбын, қаһар, күш-қуат; сондай-ақ айқын, ашық, жарық. Біріккен тұлға: Айдынғали.
Айжарқын
Қазақ есімі
Ай + жарқын: жарқын жүзді, нұрлы болсын деген тілек.
Айжарық
Қазақ есімі
Ай + жарық: бала ай сәулесіндей болып, шапағаты өзгеге тисін деген тілек.
Айжас
Қазақ есімі
Ай + жас: жаңа туған сәбиді «жас айға» теңеп қойылған есім.
Айзат
Қазақ + иран
Ай + зада («бала»): айдай әдемі, көрікті бала.
Айқын
Қазақ есімі
Әйгілі, белгілі, нақты.
Аймағамбет
Қазақ + араб
Ай + Мұхаммед («мақтаулы»). Айтмақамбет, Аймұхамбет түрінде де айтылады. Қысқарған түрлері: Аймаған, Аймат.
Аймақ
Қазақ есімі
Өлке, қиыр, атырап, маңай, төңірек.
Аймұрат
Қазақ + араб
Ай + мұрат (мақсат, тілек): «айдай айқын мақсатым» деген ниет.
Айнабект
Қазақ есімі
Айна + бек: пәктіктің, тазалықтың, адалдық пен шынайылықтың бейнесі.
Айнан
Араб тілінен
Ғайнан: шын, дұрыс, тура.
Ескерту: Берілген мәтін өте көлемді болғандықтан, бұл бетте тізімнің бастапқы бөлігі (Абай—Айнан аралығы) редакцияланып, ықшам әрі оқуға жеңіл форматта ұсынылды. Қаласаңыз, қалған бөлімдерін (Айраттан бастап әрі қарай) да дәл осы стильде жалғастырып, толық блог жазбасына айналдырып беремін.