Қазақша рефераттар

Қай ата - ана болса да идеал әрі жақсы ата - ана болғысы келеді емес пе

Ата-ана тәрбиесінің төрт стилі

Қай ата-ана болса да идеал, жақсы ата-ана болғысы келеді. Осы жазбада қазіргі ата-аналардың негізгі типтерін және олардың тәрбие стилдерін саралап, ықпалын қысқаша талдап көрейік. Оқып, ой елегінен өткізіңіз.

Қысқа қорытынды

  • Авторитетті стиль — талап пен мейірімді тепе-тең ұстап, баланың пікірін ескеруге бейім.

  • Авторитар стиль — қатаң бақылау, тыйым көп, түсіндіру аз.

  • Либерал стиль — шектеу аз, еркіндік көп, тәртіп пен жауапкершілік әлсіреуі мүмкін.

  • Индифферентті стиль — назар мен шекара жетіспейді, ең қауіпті салдарға әкелуі ықтимал.

Авторитетті ата-аналар

Авторитетті ата-аналар бала тәрбиесіне мұқият әрі үлкен жауапкершілікпен қарайды. Баланың әр ісін бақылап, ескерту мен түзетуді айтады, бірақ ең маңыздысы — неге бұлай істеуге болмайтынын және оның соңы қандай жайсыздыққа әкелетінін түсіндіріп береді.

Мұндай талап балаға әділетсіз болып көрінбейді: бала көбіне түсініп, келіседі. Бұл ата-аналар әрдайым қатал бола бермейді — кейде баланың өз түсінігіне сеніп, еркімен жіберетін сәттер де болады.

Қажет кезінде баланың ой-пікірін тыңдап, онымен санасады; орынды деп тапса, қалауын орындауға да дайын.

Негізгі белгі

Талап + түсіндіру + тыңдау мәдениеті.

Баламен қатынас

Ереже бар, бірақ диалог та бар.

Авторитар ата-аналар

Авторитар ата-аналар баланы өз еркіне сирек жібереді: қатаң қадағалап, тек өз ережесімен жүруді талап етеді. Баланың әр ісіне жиі сөйлеп, ұрсып, ескерту жасап, тыйым салуы мүмкін.

Бала қарсыласса, жазалау қолдануы ықтимал. Әдетте олар балаға себеп-салдарды түсіндіруге құлықсыз: бастысы — бағыну. Ұстанымы көбіне: «Сені жаман болсын демейміз, біздікі әрқашан дұрыс».

Назар аударатын тұс

Түсіндірудің аз болуы балада қорқыныш, ішкі қарсылық және өз бетінше шешім қабылдауда сенімсіздік тудыруы мүмкін.

Либерал ата-аналар

Либерал ата-аналар балаға өте жұмсақ: жиі еркелетіп, мейіріммен қарайды және көп шектеу қоймайды. Көбіне «өз қалауымен жүрсін» деп еркіне жібереді.

Мейірім маңызды болғанымен, талап пен тәртіп әлсіресе, жауапкершілік пен шекара туралы түсінік толық қалыптаспай қалуы ықтимал.

Индифферентті ата-аналар

Индифферентті ата-аналарда балаға қойылған анық шекара болмайды. Баланың не істеп жүргеніне онша мән бермейді, көбіне өздері стресс, тұрмыс, жұмыс не бизнес қамымен жүреді.

Өз мәселелерімен әуре болып, балаға арнайтын уақыт пен назар жетіспейді. Нәтижесінде бала қараусыздықты сезінуі мүмкін.

Негізгі қауіп

Шекара мен бақылаудың жоқтығы балаға «мен үшін ешкім жауап бермейді» деген ішкі түсінік қалыптастыруы ықтимал.

Тәрбие стилдерінің ықтимал нәтижелері

Авторитар стильдің салдары

  • Көбіне тұйық, ұяң, ішкі еркіндігі шектеулі болуы мүмкін.

  • Өзіне сенімсіздік, мазасыздық, ашушаңдық байқалуы ықтимал.

  • Жасөспірімдік кезеңді дөрекі, агрессивті өткізу қаупі артады.

Бұл ерекшеліктер баланың кейінгі өміріне де әсер етуі мүмкін: қарым-қатынаста, таңдауда, дербес шешім қабылдауда қиындық тудыруы ықтимал.

Либерал стильдің салдары

  • Ережеге бағыну қиынға соғып, «бәрі рұқсат» деген түсінік қалыптасуы мүмкін.

  • Көпшілік ортада өзін ұстай алмау, еліктегіштік байқалуы ықтимал.

  • Түрлі әлсіздіктерге тез беріліп кету қаупі артады.

Авторитетті стильдің нәтижесі

Авторитетті ата-ананың балалары көбіне ең үйлесімді нәтижеге жақын болады: өз ұстанымы бар, өзіне сенімді, өзін бағалауы жоғары, не қалайтынын жақсы біледі. Жауапкершілікті сезінетіндіктен, өмірден өз орнын тез табуға бейім.

Олар жақсы мен жаманды ажырата біледі және жиі дұрыс бағытты таңдауға ұмтылады.

Индифферентті стильдің ең қауіпті тұсы

Ең қауіптісі — индифферентті тәрбие. Бала қараусыз қалғандықтан әлсіздік танытып, ойланбай, білместікпен түрлі қиындықтарға ұрынуы мүмкін. Қоғамдағы «әлсіз топтың» бір бөлігі дәл осындай назар мен шекарасы жетіспеген ортадан шығатыны айтылады.

Мұндай жолдың салдары ауыр болуы ықтимал: қылмысқа бару, жеңіл жолмен ақша табуға ұмтылу, алаяқтық, ұрлық, тәуелділіктер, әлеуметтік бейімделудің бұзылуы.

Ой түйін

Бүгінгі қоғамда бала тәрбиесі — баланың болашағына, қандай жолмен жүретініне тікелей ықпал ететін факторлардың бірі. Сол себепті «ата-ана бала тәрбиелеуде баланы емес, өзін тәрбиелесін» деген сөздің жаны бар.

Қысқаша айтқанда, ата-ананың ұстанымы мен күнделікті әрекеті — баланың мінезі мен құндылықтарының негізгі іргетасы.

Негізгі ой: мейірім мен шекара қатар жүрген жерде балаға қауіпсіздік те, дербестік те қалыптасады.