Қазақша рефераттар

Компьютердің ішкі құрылғылары

Сабақтың тақырыбы

Дербес компьютер. Компьютермен танысу. Компьютердің құрылымы, арналуы және мүмкіндіктері. Жүйелік блок және компьютердің ішкі құрылғылары.

Сабақтың типі

Баяндау, көрсету, практикум.

Қамтамасыз ету

  • ОӘТС (оқытуға арналған электрондық құралдар)
  • Музыкалық компакт-диск
  • Компьютерлік ойындар
  • Мәтіндік және графикалық редакторлар
  • Калькулятор
  • Оқулық, жұмыс дәптері

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • ДК және оның негізгі блоктарымен, олардың міндеттерімен таныстыру.
  • ЭЕМ мүмкіндіктерін көрсету.
  • Жүйелік блок ішіндегі құрылғылармен және олардың қызметімен таныстыру.
  • Негізгі құрылғыларды: процессор, ЖЖҚ, ТЖҚ түсіндіру.

Дамытушылық

  • Аппараттық құралдардың негізгі жиынына не кіретінін ажырата білуін дамыту.
  • Компьютер құрылғыларының арналуын түсіну және сипаттау дағдысын қалыптастыру.

Тәрбиелік

Эстетикалық талғамды, ұқыптылықты және техникамен жұмыс істеу мәдениетін қалыптастыру.

Күтілетін нәтиже

Оқушылар білуі тиіс

  • Компьютер ұғымы және оның не үшін қолданылатыны.
  • Аппараттық құралдардың негізгі жиынына не кіретіні.
  • Негізгі құрылғылардың міндеті (арналуы).
  • Бағдарламалық жабдықтаманың рөлі.
  • ДК көмегімен қандай жұмыстарды орындауға болатыны.
  • Жүйелік блоктың алдыңғы панеліндегі батырмалар мен құрылғылардың арналуы.
  • Жүйелік блок ішіндегі құрылғылардың арналуы.
  • Жүйелік блоктың артқы панелінде не орналасатыны.
  • Процессордың негізгі сипаттамалары мен қызметі.
  • Ішкі жад түрлері және олардың арналуы.

Оқушылар үйренуі тиіс

  • Компьютерді дұрыс қосу және өшіру.

Сабақтың барысы

  1. IҰйымдастыру кезеңі
  2. IIҮй тапсырмасын тексеру
  3. IIIЖаңа сабақты түсіндіру
  4. IVЖаңа тақырыпты бекіту
  5. VҚорытындылау, бағалау және үй тапсырмасы

Компьютердің құрылымы

Компьютер сөзі «есептеуіш» дегенді білдіреді, яғни есептеуге арналған құрылғы. Компьютер — деректерді бағдарламалап өңдеуге арналған электрондық құрылғы.

Қазіргі компьютерлер тек есептеп қана қоймай, мәтін, дыбыс, графика сияқты әртүрлі ақпарат түрлерін өңдейді, технологиялық процестерді басқарады және деректер қорымен жұмыс істейді.

Дербес компьютерлер туралы

Информатика сабағында көбіне IBM PC типті дербес компьютерлер қарастырылады. Бұл атау осындай компьютерлерді алғаш шығарған америкалық компания — IBM фирмасының атымен байланысты.

IBM PC үйлесімді компьютерлерді әлем бойынша жүздеген өндіруші шығарады. Олар өнімділігімен, жады сыйымдылығымен және функционал мүмкіндіктерімен ерекшеленеді.

Басқа платформалар да бар, мысалы, Apple фирмасының Macintosh компьютерлері. Дегенмен барлық типтер үшін ақпаратты өңдеу және адаммен өзара әрекеттесу принциптері ұқсас.

Негізгі жинақ және қосымша құрылғылар

Дербес компьютер өзара жалғастырушы кабельдер арқылы байланыстырылған бірнеше блоктан тұрады. Құрылғылардың тізімі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ компьютердің жұмыс істеуі үшін негізгі жинақ қажет:

Жүйелік блок

Негізгі тораптар орналасқан құрылғы.

Монитор

Мәтіндік және графикалық ақпаратты экранға шығарады.

Пернетақта

Ақпарат пен басқару командаларын енгізеді.

Қалған құрылғылар қосымша (перифериялық) құрылғылар деп аталады: принтер, дыбыс бағандары, құлаққап, микрофон, модем, сканер және манипуляторлар (тінтуір, трекбол, джойстик).

Енгізу, шығару және өңдеу құрылғылары

Компьютердің барлық элементтерін шартты түрде ақпаратты енгізу, шығару және өңдеу құрылғыларына бөлуге болады.

Енгізу құрылғылары

  • Пернетақта
  • Манипуляторлар (тінтуір, трекбол, джойстик)
  • Микрофон
  • Модем

Шығару құрылғылары

  • Монитор
  • Принтер
  • Құлаққап
  • Дыбыс бағандары
  • Модем (деректерді беру/қабылдау)

Бұл құрылғылардың барлығы аппараттық жабдықтамаға жатады. Алайда компьютердің толыққанды жұмыс істеуі үшін бағдарламалық жабдықтама қажет.

Бағдарламалық жабдықтама не үшін керек?

Бағдарламалық жабдықтама аппараттық құралдардың жұмысын басқарады, пайдаланушыға және қолданбалы бағдарламаларға қызмет көрсетеді, нақты тапсырмаларды орындауға мүмкіндік береді. Бағдарламалық жабдықтамасыз компьютер — жай ғана «темір».

Пайдаланушы (User) — бағдарламалармен жұмыс істейтін және олардың көмегімен өз міндеттерін шешетін адам.

Компьютердің мүмкіндіктерін көрсетуге болатын мысалдар

  • Дамыту және оқыту ойындары
  • Мәтіндік редактор: мәтін теру, түзету, сурет кірістіру
  • Графикалық редактор: қарапайым сурет салу, бөліктерін өзгерту/көбейту
  • Компакт-дискіден музыканы ойнату
  • Калькулятормен жұмыс
  • Интернет: мәтін, сурет, чат-серверлер

Жүйелік блок

Жүйелік блок — компьютердің ең маңызды тораптары орналасқан негізгі бөлігі. Корпустары әртүрлі пішінде болады және, әдетте, қоректендіру блогымен бірге жабдықталады.

Ішкі құрылғылар

Жүйелік блоктың ішінде орналасқан құрылғылар.

Сыртқы (перифериялық) құрылғылар

Жүйелік блоктың сыртында қосылатын құрылғылар.

Компьютердің ішкі құрылғылары (негізгілері)

  • Аналық тақша — ДК-нің негізгі тақшасы, барлық ішкі құрылғылар осыған қосылады.
  • Жедел жад (ЖЖҚ, RAM) — компьютер қосулы кезде деректерді уақытша сақтайтын микросхемалар жиыны.
  • Процессор — математикалық және логикалық операцияларды орындайтын негізгі микросхема.
  • Тұрақты жад (ТЖҚ, ROM) — ұзақ уақыт сақталатын деректер мен жүйелік бағдарламалар орналасатын микросхема.
  • Чипсет — компьютердің ішкі құрылғыларының өзара жұмысын басқаратын микросхемалар жиыны.
  • Слоттар — қосымша құрылғыларды қосуға арналған ажыратпалар.
  • Шиналар — ішкі құрылғылар арасында сигнал алмасуға арналған өткізгіштер жүйесі.

Практикалық жұмысқа ұсыныс

Терминдерді жақсы меңгеру үшін компьютердің негізгі құрылғыларын атап, төмендегі атауларды бөлек жазып, сәйкестендіру тапсырмаларын орындауға болады:

жүйелік блок пернетақта тінтуір

Процессор

Процессор — компьютердің негізгі микросхемасы, яғни «ЭЕМ-нің миы». Ол ақпаратты өңдейді және барлық құрылғылардың бірлескен жұмысын басқарады.

Басқару құрылғысы (БҚ)

Командалардың орындалу ретін басқарады.

Арифметикалық-логикалық құрылғы (АЛҚ)

Есептеу және логикалық операцияларды орындайды.

Құрылысы бойынша процессор жедел жад ұяшықтарына ұқсас ұяшықтардан тұрады. Алайда бұл ұяшықтарда деректер тек сақталмай, өңделеді де. Процессордың ішкі ұяшықтары регистрлер деп аталады.

Бақылау сұрағы

Ең көп тараған процессордың түрі қалай аталады?

Жауабы: Pentium.

Жедел жад (RAM)

Жедел жад (RAM — Random Access Memory) — деректерді сақтауға қабілетті кристалды ұяшықтар жиыны. Әр ұяшықтың өз адресі болады. Көбіне 8 бит (1 байт) дерек сақтауға болатын ұяшықтар тізбегі ретінде қарастырылады.

Жады көлемі туралы

Типтік компьютерде қанша жедел жад болуы керек деген түсінік уақыт өте өзгереді: бұрын 1–16 Мбайт жеткілікті саналған кезеңдер болған. Кейін 32–64 Мбайт көлемі «типтік» деп аталды. Қазіргі талаптар бұдан әлдеқайда жоғары болғанымен, негізгі идея өзгермейді: жедел жад — жұмыс кезінде қажет деректерді уақытша сақтайтын орын.

Жедел жад әдетте модульдер түрінде болады және аналық тақшадағы тиісті ажыратпаларға орнатылады. Негізгі сипаттамалары: көлемі және қатынау уақыты (әдетте наносекундтармен өлшенеді).

ТЖҚ микросхемасы және BIOS

Компьютер қосылған сәтте жедел жадта әлі деректер де, бағдарламалар да болмайды. Себебі RAM қуат болмаса, ақпаратты ұзақ сақтай алмайды. Бірақ процессорға компьютер іске қосылғаннан кейін бірден командалар қажет.

Сондықтан процессор алғашқы командаларды жедел жадтан емес, тұрақты жадтайтын құрылғыдан (ТЖҚ, ROM) алады. ТЖҚ ақпаратты компьютер өшіп тұрғанда да ұзақ уақыт сақтайды.

BIOS деген не?

ТЖҚ-да орналасқан бағдарламалар жиыны BIOS (Basic Input/Output System) деп аталады. Оның негізгі міндеті — компьютер жүйесінің жұмысқа қабілеттілігін тексеру және пернетақта, монитор, дискілер сияқты құрылғылармен өзара байланысты қамтамасыз ету.

Өзіндік жұмыс

ЖЖҚ және ТЖҚ туралы бес-бестен дұрыс пайымдау құрастырыңдар. Бұл тапсырма тақырыпты меңгеруді тексеруге арналған.

Қорытынды және үй тапсырмасы

Үйге тапсырма

  • Дербес компьютер және компьютермен танысу.
  • Компьютердің құрылымы және арналуы.
  • Компьютердің мүмкіндіктері.
  • Жүйелік блок және компьютердің ішкі құрылғылары.

Бағалау

Оқушылардың теориялық білімі, терминдерді қолдануы және практикалық дағдысы (компьютерді дұрыс қосу/өшіру) бойынша бағаланады.