Қазақша рефераттар

Көктем өлеңінен үзінді

Сабақтың мақсаты мен құрылымы

Бұл сабақ негізгі және туынды сын есім туралы білімді тереңдетуге, туынды сын есімнің басқа сөз таптарынан жасалатынын байқатуға, оқушылардың өз бетімен жұмыс істеу дағдыларын дамытуға және шығармашылық тапсырмалар арқылы ойлау мен есте сақтау қабілеттерін жетілдіруге бағытталған. Сонымен қатар, әрбір оқушыны жеке тұлға ретінде құрметтеп, адамгершілікке, туған елін, жерін және табиғатын қорғауға тәрбиелеу көзделеді.

Түрі

Жаңа сабақты меңгерту.

Әдістері

Сұрақ-жауап, шығармашылық жұмыс, талдау, ажырату, салыстыру, топтау, жинақтау.

Көрнекілігі

Интерактивті тақта, тірек сызбалар, слайдтар.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық дайындық: сыныпқа қонақтар келгенін атап өтіп, оқушылармен бірге сәлемдесу ұйымдастырылады.

Сәлемдесу өлеңі

Жақсы оқып сабақты,
Әдеп сақтау сәніміз.
Сәлем бердік сендерге,
Басымызды иіп бәріміз.

Сабақ барысында әрбір іс-әрекетке мұқият болу ескертіледі.

II. Үй тапсырмасын тексеру

1) 5-жаттығу

  • Берілген сөздерге -лы/-лі, -паз, -ғы/-гі жұрнақтарының тиістісін жалғап, туынды сын есім жаса.
  • Сөздер: су, күз, қар, көктем, әсем, жаз.
  • Жасалған туынды сын есімдер кездесетін мақал-мәтелдер тап.

2) Үй тапсырмасын бекіту

Оқушылардан сын есім туралы не білетіндері сұралады. Зат біреу болғанымен, оның сан түрлі қасиеті мен белгісі болатыны мысалдар арқылы нақтыланады.

III. Жаңа білімді меңгерту (шығармашылық саты)

Бағыттаушы сұрақтар

  • Қазір жылдың қай мезгілі?
  • Тағы қандай жыл мезгілдері бар?
  • Жылдың төрт мезгіліне арнап өлең жазған қазақтың қандай ақынын білесіңдер?

Негізгі әрекет

Абайдың жыл мезгілдеріне арналған өлеңдерінен үзінділер айтқызып, мәтін ішінен сын есімдерді тапқызу, мағынасын талдату және түрлеріне ажырату жұмысы жүргізіледі.

«Күз» өлеңінен үзінді

Сұр бұлт, түсі суық қаптайды аспан,
Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан.
Білмеймін тонғаны ма, тойғаны ма?
Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.

Тапсырма: сын есімдерді тауып, олардың сөйлемдегі қызметін түсіндір.

«Қыс» өлеңінен үзінді

Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды.
Үсті-басы ақ қырау, түсі суық,
Басқан жері сықырлап келіп қалды.

Тапсырма: негізгі және туынды сын есімдерді ажырат.

«Көктем» өлеңінен үзінді

Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,
Масатыдай құлпырар жердің жүзі.
Жан-жануар, адамзат анталаса,
Ата-анадай елжірер күннің көзі.

«Жаз» өлеңінен үзінді

Жаздыгүн шілде болғанда,
Көкорай шалғын бәйшешек
Ұзарып, өсіп, толғанда;
Күркіреп жатқан өзенге
Көшіп ауыл қонғанда;

IV. Танымдық тапсырма: «Кім жүйрік, кім тапқыр?»

Берілген сөздерді оқып, олардың сын есім екенін дәлелде және мағынасына қарай топтастыр.

Суық, ызғарлы, ыстық, боранды, жаңбырлы, салқын, дымқыл, шуақты, жасыл, алтындай, жайдары, қапырық, бұлтты, аязды, үскірік.

V. Көркем жазу

Әріп үлгісі

С с

Сөздер

Суық, сұр, ыстық, салқын; аласа, алыс.

VI. Оқулықпен жұмыс

1-жаттығу

Көп нүктенің орнына жұрнақ жалғап, туынды сын есім жаса: жауын..., икем..., білім..., бақыт..., құрмет...

Өзің қалаған үш сөзге сөйлем құрастыр.

2-жаттығу

Мәтінді оқып, ішінен сын есімдерді тауып, кестеге орналастыр: негізгі сын есім және туынды сын есім.

  • Негізгі сын есім дегеніміз не?
  • Туынды сын есім қалай жасалады?
  • Сөз құрамына талдау жаса.

Өзіндік жұмыс: «Кім шапшаң?» (4-жаттығу)

Негізгі және туынды сын есімдерді екі қатарға бөліп жаз. Өзің таңдаған 2–3 сөзге сөйлем құрастыр.

VII. Сергіту сәті

«Құнды ерекшеліктерін ата»

Шарты: берілген заттың сынын атау.

VIII. Бекіту жұмысы және талдау

5-жаттығу

Мәтінді оқы. Сын есімдерді тауып, түрлеріне ажырат. Сонымен қатар, «қарабидай» сөзінің қай сөз табына жататынын анықта (зат есім бе, сын есім бе?).

Қарабидай ерте кезден егіліп, өсіріле бастаған. Қазір қарабидай егістігінің көлемі бидайдан екі еседей кем. Жер шарында егілетін қарабидай егістігінің жартысынан көбі бізде. Қарабидайдан бидай ұнындай пайдалы да сапалы нан пісіріледі. Нанда адам ағзасына пайдалы В және Е витаминдері болады. Қарабидайдан спирт, химиялық крахмал алады.

Тест

  1. Сын есімді тап:
    A) үлкен Ә) елу екі Б) асқар
  2. Негізгі сын есім қайсы?
    A) жақсы Ә) әдепті Б) таудай
  3. Сын есімнің сұрақтары:
    A) кім? не? Ә) қандай? қай? Б) не істеді? қайтті?
  4. Туынды сын есім дегеніміз не?
    A) түбір сөзге жұрнақ жалғану арқылы жасалған сын есім Ә) түбір сөзден болған сын есім Б) кім? не? деген сұрақтар қойылады
  5. Бір сөзден тұратын сын есім атауы:
    A) күрделі сын есім Ә) дара сын есім Б) түбірлес сын есім
  6. «Қара көк» сын есімнің қай түрі?
    A) дара сын есім Ә) күрделі сын есім Б) сын есім болмайды

IX. Қорытынды

Венн диаграммасы арқылы негізгі сын есім мен туынды сын есімнің ұқсастығы мен айырмашылығы жинақталады.

X. Үй тапсырмасы

3-жаттығу

Сөйлемдерді көшіріп жаз. Сын есімдерді тауып, түрлеріне ажырат.

XI. Бағалау

Оқушылардың сабақ барысындағы белсенділігі, тапсырмаларды орындау сапасы және өзіндік жұмыстағы нәтижесі негізінде білімдері бағаланады.

Негізгі ойлар (қысқаша)

Негізгі сын есім

Түбір күйінде қолданылатын сын есім.

Туынды сын есім

Түбір сөзге жұрнақ жалғану арқылы жасалатын сын есім.

Дағды

Мәтіннен сын есімді табу, түріне ажырату, сөз құрамын талдау және сөйлем құрастыру.