Мейірімділікті анадан үйрен, Әдептілікті данадан үйрен
Мақсаттары
- Оқушыларды үлкенді сыйлауға, кішіге қамқор болуға үйрету; сәлемдесу туралы түсінік беру және оның инабаттылық, әдептілік, адамдық қасиеттің негізгі тірегі екенін ұғындыру.
- Жаман әдеттен аулақ болуға, ата-анаға мейірімді болуға, айналадағы заттарға ұқыпты қарауға баулу.
- Адамгершілікке, жолдастық сыйластыққа негізделген қарым-қатынас жасауға тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Өнегелі сөздер, мақал-мәтелдер, суреттер.
Әдістер
Ауызша баяндау, талдау, сұрақ-жауап, топтық жұмыс.
Тақырып өзегі
Әдептілік — тәрбие бастауы.
Сабақ барысы
Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім: Қайырлы күн, жас достар! Бүгінгі күндерің сәтті өтсін! Сенің жақсы азамат болып өсуің — ата-анаң мен ұстазыңның тілегі.
Қоғам алдында адал болып, достарыңа жанашыр, ата-анаңа қамқоршы, кішілерге үлгі болып, өзіңнен үлкеннің ақыл-кеңесін тыңдай білуің керек.
Сұрақ:
Бойында осындай қасиеттері бар баланы қалай атаймыз?
Оқушылар: Әдепті, сыпайы, ұқыпты, тәртіпті, адал, шыншыл, кішіпейіл.
Мұғалім: Дұрыс айтасыңдар! Бүгінгі тәрбие сағатымыз «Әдептілік — тәрбие бастауы» тақырыбына арналады.
I бөлім: Ой ашар (сұрақ-жауап)
Сұрақ: Әдептілік дегенді қалай түсінесің?
1-топ
Әр адамның әдептілігі оның сөзінен, жүріс-тұрысынан, өзінен байқалады.
2-топ
Әдептілік — кез келген ортада өзін ұстай білу. Әдепті адам — әдемі адам.
3-топ
Ата-ананы сыйлау, өзіңе және достарыңа жауапкершілікпен қарау, адамгершілік қасиеттерді сақтау — әдептіліктің белгісі.
Мұғалімнің түсіндірмесі
Қай халық болмасын бір-біріне жылы мейірім мен кеңпейілділікті, достықты, өзара жақындықты амандасу арқылы білдіреді. Амандық-саулық сұрасу — өзіңнің де, өзгеге де тыныштық пен татулық тілегенің.
Сондықтан сәлемдесу — тек әдептілік емес, имандылықтың да нышаны ретінде қабылданған.
Мұғалім:
Сәлем — сөздің анасы,
Сәлем — сөздің сарасы.
Сәлемдесер үлкенге
Қазақтың әр баласы.
Сәлем — сөздің анасы,
Білгені жөн әр қазақтың баласы.
Үлкенмен де, кішімен
Сәлемің түзу болсын деп
Үйретер ата-анасы.
II бөлім: Сәлем бере білейік (топтық тапсырма)
Әр топқа жағдаят беріліп, амандасу мәдениетін көрсету ұсынылады.
1-топ
Кішінің үлкенге сәлем беруі (ата мен бала).
2-топ
Екі дос немесе екі құрбының бір-бірімен амандасуы.
3-топ
Наурыз тойындағы сәлемдесу немесе көрісу.
III бөлім: Жақсыдан үйрен — жаманнан жирен
Төмендегі өлең жолдары оқылады. Әр топ ұйқасқа сай жауап береді.
Жаман әдеттер
Бұрылатын қызға да,
Ұрынатын ұлға да.
Төбелеспей жүрмейтін,
Қандай бала бұл тұрған?
Жауабы: тентек, сотқар
Кітап түбі қырқылған,
Күнделігі жыртылған.
Сабаққа да самарқау,
Қандай бала бұл тұрған?
Жауабы: бұзық
Сабақ айта білмеген,
Шақырмасаң жүрмеген.
Сабақ бетін ашпайтын,
Баланы сен кім дер ең?
Жауабы: жалқау
Жақсы қасиеттер
Сыйлап үлкен ағаны,
Сәлем берген баланы
Кім дейміз?
Жауабы: әдепті
Таудай биік талабы,
Жақсы оқитын баланы
Кім дейміз?
Жауабы: үлгілі
Кітап, дәптер, қаламы
Кір шалмаған баланы
Кім дейміз?
Жауабы: ұқыпты
Оқушылар, жақсы істерді үйреніп, жаман қылықтан аулақ болуға дағдылануымыз керек. Оқу құралдарымызға, киген киімдерімізге және ас атасы — нанға ұқыптылықпен қарау маңызды.
Әдептілік туралы мақал-мәтелдер
- Әдепті бала ата-анасын мақтатар, әдепсіз бала ата-анасын қақсатар.
- Мейірімділікті анадан үйрен, әдептілікті данадан үйрен.
- Сыйламаған жолдасын, сыйлай алмас өз басын.
IV бөлім: Ой толғаныс (топтық жұмыс)
Әр топ өз тапсырмасын орындайды, қорғайды және пікір білдіреді.
1-топ
Әдепсіз балаға хат жазу.
2-топ
Өз тобы туралы 5 жол өлең құрастыру.
3-топ
Жағдаяттан шығу: оқып, талқылап, өз пікірін айту.
Жағдаят
Жұмыстан келген анасы ұлына:
— Ауырып тұрмын, жатып демалсам бола ма? — деді.
Компьютер ойынына берілген ұлы назар аудармастан:
— Жата беріңіз, — деді.
Анасы төсегіне жатып, ұлынан көрпенің үстіне тонын жауып қоюын өтінді. Ұлы орнынан ауыр қозғалып, қабағын түйіп тұрды да, үндемей өтінішті орындады.
Талқылау сұрақтары
- Бала анасына жанашырлық білдіре алды ма?
- Сен оның орнында болсаң, не істер едің?
Мұғалімге ескерту
Талқылау кезінде оқушының сезім дүниесіне әсер ететін жағдай туғызып, жанашырлық сезімін оятып қана қоймай, оның бекінуіне мүмкіндік жасау қажет.
5 жол өлең (үлгі)
- Зат есім: Айша
- Сын есім: әдепті, сыпайы
- Етістік: оқиды, жазады, үйренеді
- Сөйлем: Менің Айша деген құрбым бар.
- Синоним: Айша — оқушы.
V бөлім: Жылы лебіз
Әр топ орнынан тұрып, шеңбер құрып, төмендегі тілектерді бірге айтады.
1-топ
Басымыз аман болсын!
2-топ
Аспанымыз ашық болсын!
3-топ
Күніміз жарық болсын!
Қорытынды: Әдептілік — күнделікті әрекеттен басталатын мінез. Амандасу, үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, ата-анаға жанашырлық таныту және ұқыптылық — адамды көріктендіретін асыл қасиеттер.