Қазақша рефераттар

Мағынаны тани білу

Дамыта оқыту мен сыни ойлау әдістері арқылы оқушылардың қабілеттерін дамыту

Қазақтың кемеңгер ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы: «Елді түзетуді бала оқыту ісін түзетуден бастау керек» деген. Сондықтан қазіргі кезеңде білім берудің жаңа жүйесі қалыптасып, әлемдік білім кеңістігіне сай келуге ұмтылыс күшейді. Мемлекет алдындағы басты міндеттердің бірі — білім беру жүйесін жаңарту.

Бүгінгі білім беру саласында оқытудың жаңа технологияларын меңгермейінше, сауатты әрі жан-жақты маман қалыптастыру мүмкін емес. Бұл бағытта негізгі мақсат — оқушылардың барлығын жетілдіруге бағытталған жұмыс түрлерін қолдану және әр деңгейдегі оқушының өз даму аймағында өсіп-жетілуіне жағдай жасау.

Ұлттық педагогикадағы тұжырым

Ұлттық педагогиканың негізін қалаушылардың пікірінше, адамда туа біткен зеректік қанша мол болса да, ғылымсыз және тәрбиесіз бала кемеліне жетпейді.

Дәйексөз

«Кімде-кім өз табиғатында шеберлік барын сездіріп, өз жолына түссе ғана көзге көрінеді. Оны жетелеуші — мұғалім.»

— М. Дулатов

Дамыта оқыту: мәні мен міндеттері

Қазіргі уақытта дамыта оқыту принциптері қоғам талабына сай келеді. Баланың ақыл-ой қабілетін тәрбиелеу — оқыту жұмысының басты міндеттерінің бірі. Мұғалім оқушы ойының өздігінен қалай болса солай дамуына жол бермей, оны дұрыс бағыттап, жүйелі тәрбиелеуі тиіс.

Ескерілетін негізгі жайттар

  • Ойын дәлелдеп айтуға үйрету: ой тізбегінің логикалық тұрғыдан дұрыс құрылуын қадағалау.
  • Ой жұмысын тәртіпке келтіру: тұрақты түрде жүйелеу және бағыттау.
  • Сабақ үстінде белсенді ақыл-ой әрекетін ұйымдастыру: тапқырлықты қолдау, ізденісті ынталандыру.

К. Д. Ушинскийдің пайымы

Оқушының тіл қабілетін дамыту үшін ең алдымен оның ойлау қабілетін дамыту қажет.

П. П. Блонскийдің пайымы

Ақыл әрекеті — ойдың дамуына негіз. Ал кез келген мәселені ақылға салып шешу үшін бақылағыштық, іс-әрекеттік тәжірибе, білім және тіл байлығы қажет.

Оқушының негізгі «кәсібі» — ой арқылы ұғыну, меңгеру, есте сақтау және нені, қалай, қашан еске түсіру керегін жоспарлау. Оқытудың мәні — баланың жаңаны оқып-үйренуі. Осыған байланысты оқу мен даму үшін маңызды ұғымдардың бірі — жуық арадағы даму аймағы.

Дамыта оқытудағы басты назар

Дамыта оқытуда оқушының ізденушілік-ойлау әрекетін ұйымдастыру бірінші орынға қойылады. Ол үшін оқушы өзінде бар тәсілдердің жаңа мәселені шешуге жеткіліксіз екенін сезінетіндей оқу жағдайы құрылуы қажет. Осы сәтте оның білім алуға деген ынта-ықыласы күшейіп, әрекетке көшуі жеңілдейді.

Мұғалімнің негізгі міндеттері

  • Оқу материалын дайын күйінде бермеу: оқушымен бірлесіп әрекет ұйымдастыру, міндетті түсіндіру және шешу жолдарын іздестіру.
  • Оқу әрекетін қалыптастыру: қоршаған ортамен белсенді әрекеттестікке, этикалық және эстетикалық қарым-қатынасқа дайындау.
  • Оқу барысында дамытуды жүйелі дағдыға айналдыру.
  • Оқу мен тілдің байланысына, сондай-ақ сөздік қорды байытуға ерекше мән беру.
  • Оқушы сезіміне әсер ете отырып, логикалық ойлауын және жалпы жан дүниесін дамыту.

Сыни ойлау: түсінігі және сабақтағы орны

Сыни ойлау — америкалық озық идеялар негізінде қалыптасқан оқыту жобаларының бірі. Шығыс даналығы: «Айтсаң — ұмытам, көрсетсең — есімде қалады, өзім істесем — үйренем» дейді. Демек, оқушының қызығушылығын оятып, ынтасын жетелеу арқылы оқыту нәтижелі болады.

Бұл технологияда сабақ құрылымы кезең-кезеңімен құрылады, әр кезеңге сәйкес стратегиялар ұсынылады. Оны тиімді қолдану үшін мұғалімнің кәсіби шеберлігі және стратегияларды өз орнында ұтымды пайдалана білуі маңызды.

Неге бұл маңызды?

Бастауышта озат, ынталы оқушылардың қатары жыл сайын сирей түсетіні байқалады. Тек «айтқанды орындауға» бейімделген, өздігінен ойлануға дағдыланбаған оқушы тасада қалып, оқу үдерісіне қызығушылығын жоғалтуы мүмкін. Дамыта оқыту мен сыни ойлау тәсілдерінің түпкі мақсаты — баланы өз бетінше ізденуге, шешім қабылдауға, даралық ерекшелігін ескеріп дамытуға бағыттау.

Сыни ойлау стратегиялары (дамыта оқытуға сай)

Бірлескен топтық жұмыс

Талдау, дәлелдеу, ортақ шешімге келу.

Жұптасып жұмыс істеу

Қарым-қатынас арқылы ойды нақтылау.

Jigsaw (Джигсо)

Мәтінді бөліп меңгеріп, біріктіріп түсіндіру.

Еркін жазу

Рефлексия мен жеке ойды дамыту.

Выготский ұсынған даму аймақтары

Жуық арадағы даму аймағы

Оқушының ересек немесе қабілетті жолдас көмегімен орындай алатын тапсырмалар деңгейі.

Қол жеткен даму аймағы

Оқушының өздігінен орындай алатын, қалыптасқан дағды мен білім деңгейі.

Сабақты құрастыру үлгісі (жеке тұлғаға бағдарланған әрекет)

  1. I Ұйымдастыру.
  2. II Қызығушылықты ояту.
  3. III Бағдар беру.
  4. IV Үлгіні көрсету.
  5. V Мәселе қою.
  6. VI Ой бөлісу.
  7. VII Пікірлер шкаласы.
  8. VIII Бақылау, бағалау.
  9. IX Соңғы нәтиже.

Іске асыру талаптары

  • Үлгерімі төмен оқушыны мүмкіндігінше қабілеті жететін деңгейге дейін көтеру, әркімнің даму аймағын кеңейту.
  • Оқушы өз ойын қорықпай, сеніммен айтып, дәлелдей алатын орта қалыптастыру.
  • Табиғи ынта мен ықыласты жоғалтпай, алға жылжуға деген сұранысты және шығармашылықты үздіксіз қолдау.
  • Өз бетінше ізденуге, көргені мен үйренгенін ой қорыту арқылы меңгеруге жағдай жасау.
  • Бағаны тек соңғы нәтиже үшін емес, оқушының алдыңғы деңгейімен салыстыра отырып қоюды есте ұстау.

Сабақ жоспарының үлгісі (сыни ойлау технологиясы)

А) Қызығушылықты ояту

Оқушының өз білімін ортаға салуына мүмкіндік беру:

Сұрақ

«Балалар, “Отан”, “тәуелсіздік” сөздерін естігенде ойымызға не келеді?»

Ә) Мағынаны тану

Тақырып

«Ол ақын болар ма еді?»

Мақсат

  • Мәтін мазмұнын меңгерту.
  • Желтоқсан оқиғасы туралы түсінік беру.
  • Қ. Рысқұлбековтың ерлігімен таныстыру.

Оқулықпен жұмыс

Оқу барысында оқушылар қарындашпен белгі қойып отырады:

Білемін

Алдын ала таныс ақпарат.

Білмеймін

Түсініксіз немесе жаңа ұғым.

Зерттеймін

Қосымша қарап, дәлелдеп білу қажет.

Б) Ой толғаныс

Сөйлемді толықтыру

Тәуелсіздік — ____________________, ____________________ көркейсін.

Бейбітшілік — ____________________, ____________________ орнасын.

Қорытынды сұрақтар

  • Қ. Рысқұлбеков туралы не білдіңдер?
  • Мәтіннің тақырыбы мазмұнына сай деп ойлайсыңдар ма? Неліктен?
  • Тақырыпты тағы қалай атауға болады? Ұсынысыңды дәлелде.

Пікірлер шкаласы

Иә

Неліктен? Дәлелде.

Жоқ

Неліктен? Дәлелде.

Сабақты бекіту: «Кубизм» әдісі бойынша сұрақтар

  • Тәуелсіздігімізді қашан алдық?
  • Желтоқсан оқиғасы қай жылы болды?
  • Желтоқсан құрбандарын ата.
  • Қайраттың әке-шешесінің аты кім?
  • Жасы нешеде? Қай облыста туған?
  • Тірі болғанда кім болар еді?

Пайдаланылған әдебиеттер

  • «Бастауыш мектеп» журналы.
  • Д. Клустер. «Сын тұрғысынан ойлау дегеніміз не?»
  • Куртис С. және т.б. «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» (әдістемелік құрал).