Қазақша рефераттар

Қазақтарды күштеп ұжымдастырудың зардабы

Сабақтың тақырыбы

Қазақстандағы ауыл шаруашылығын күштеп ұжымдастыру.

Сабақтың типі мен түрі

  • Типі: жаңа тақырыпты меңгеру.
  • Түрі: ізденіс сабағы.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Ашаршылықтың себептері мен зардаптарын талдау, ашаршылықтың қазақ даласына қалай келгенін анықтау.

Дамытушылық

Тақырыпқа сай материалдарды іздеу, іріктеу және сабақ үдерісінде қолдануға дағдыландыру; ізденімпаздыққа баулу.

Тәрбиелілік

Өткенін біліп, келешегін болжай алатын ұрпақ тәрбиелеу.

Сабақтың ресурстары мен байланысы

Көрнекілігі

  • Тірек-сызба
  • Карта
  • Қоғам қайраткерлерінің портреттері
  • Нақыл сөздер плакаттары
  • Түсіндірме сөздік

Пәнаралық байланыс

  • Әдебиет
  • Қазақ тілі
  • Қазіргі өмір
  • География

Қолданылған әдіс-тәсілдер

  • Шаталовтың тірек-сызбасы
  • Мәнерлеп оқу
  • Сұрақ-жауап

Сабақтың барысы

Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1 Оқушылардың қатысуы туралы ақпарат алу.
  2. 2 Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
  3. 3 Психологиялық жағдаят: «ашаршылық» сөзінің мәнін ашу (түсіндірме сөздікпен жұмыс).

Жоспар

  • Қазақтарды күштеп ұжымдастырудың зардабы.
  • Отырықшыландыру саясатының зардаптары.
  • Кәмпескелеу қалай жүргізілді.
  • Өлкеміздегі аштық туралы құжаттар.

«Қызылдар» саясатының бағыттары

Ұжымдастыру Отырықшыландыру Байларды тәркілеу Ашаршылық (1931–1933)

Ұжымдастыру

  • 1927 ж. – БК(б)П-ның XV съезінде жарияланды.
  • 1929 ж. екінші жартысынан бастап жеделдетілді.
  • Күштеп, жаппай түрде жүргізілді.
  • 1932 ж. көктемде аяқтау жоспарланды.
  • 1931 ж. – 65% көрсеткіші аталады.
  • Жоспарланған үш жылдың орнына «үш күн ішінде» орындату сияқты асыра сілтеулер болғаны айтылады.

Отырықшыландыру

  • 1933 ж. аяқтау көзделді.
  • Шу ауданында 400 киіз үйден «поселке» тігіліп, қоныстандыру жүргізілді.

Тәркілеу (кәмпескелеу)

  • 1928 ж. 27 тамыз – «Аса ірі бай шаруашылықтары мен жартылай феодалдарды кәмпескелеу және жер аудару» туралы декрет.
  • 1 мыңнан астам жартылай феодал жер аударылды.
  • 145 мың мал тартып алынды.
  • 1931 ж. – 5500 отбасы жер аударылды.

Ашаршылық (1931–1933): себеп-салдар және ауқым

Адам шығыны

  • Қаза болғандар: 2,1 млн адам (берілген дерек бойынша).
  • Аштық пен аурулардан 1,86 млн қазақ қаза болды (ауыл халқының шамамен 40%).
  • Сәбилер өлімі: 72%; 7 жасқа дейінгілер: 60% (көрсетілген мәліметтер).

Жылдар бойынша (көрсетілген дерек)

1930 ж.
313 мыңнан астам
1931 ж.
755 мыңнан астам
1932 ж.
769 мыңнан астам

Мал шығыны және әлеуметтік салдар

  • Мал саны: 40,5 млн бастан 4,5 млн басқа дейін азайды.
  • Ауру мен індет кең тарады.
  • Қырғынға ұшыраған аумақ: 51 аудан.
  • Қоныс аудару: 1 млн-нан астам адам; 414 мыңы оралды, 616 мыңы қайтып келмеді.
  • 1930 ж. 1 қаңтар – 1931 ж. маусым аралығында 1 млн 70 мың адам басқа өңірлерге көшіп кетті.

Көрші республикалардағы қазақтар санының өсуі (берілген дерек)

  • РСФСР2,5 есе
  • Өзбекстан1,7 есе
  • Түрікменстан6 есе
  • Тәжікстан7 есе
  • Қырғызстан10 есе

Нәтижесінде халық саны күрт төмендеді: Қазақстанда тек қазақтар ғана емес, басқа ұлт өкілдері де азайды. Қазақ саны толық қалпына келуі үшін ондаған жыл қажет болды.

Өлкелік деректер мен мысалдар

Торғай

«Асыра сілтеу болмасын»: 1 млн малдан 98 мыңы ғана қалды.

Шұбартау ауданы

Малдың 80%-ын өткізуге мәжбүр болды.

Балқаш ауданы

297 мың малға салық салынды.

Түсіндірме сөздік

Ұжымдастыру

Қоғамдастыру, жеке шаруашылықтарды ортақ жүйеге біріктіру.

Кулактарды қудалау

Мал-мүлкін тартып алып, республикадан тыс жерлерге жер аудару.

Тәркілеу

Қандай да бір дүние-мүлікті мемлекет меншігіне ақысыз, өтемақысыз тартып алу.

Бай-кулак

Дәулетті шаруалар. (Мәтіндегі анықтама бойынша: 1–2 бас ірі қарасы, 5–6 қойы бар шаруалар деп көрсетіледі.)

Геноцид

Халықтың жекелеген топтарын нәсілдік, ұлттық немесе діни белгілеріне қарай жою.

Трагедия

Ауыр зардаптарға әкелетін қайғылы оқиға.

Тестпен жұмыс

1) Қазақ байлары қашан тәркіленді?

  • а) 1937 ж.
  • б) 1917 ж.
  • в) 1940 ж.
  • г) 1928 ж.

Дұрыс жауап: г) 1928 ж.

2) Қазақстанда ұжымдастыру қалай жүргізілді?

  • а) күшпен
  • б) ерікті түрде
  • в) жоспарлы түрде
  • г) сатылы түрде

Дұрыс жауап: а) күшпен

3) Ұжымдастыру қарсаңында Қазақстанда қанша мал басы болды?

  • а) 40,5 млн
  • б) 20 млн
  • в) 15 млн
  • г) 10 млн

Дұрыс жауап: а) 40,5 млн

4) Ұжымдастыруға қарсы көтеріліске қатысқандар саны қанша болды?

  • а) 50 мың
  • б) 40 мың
  • в) 80 мың
  • г) 60 мың

Дұрыс жауап: в) 80 мың

5) Аштықтан, аурулардан және жоқшылықтан болған адам шығыны?

  • а) ауыл халқының 20%
  • б) ауыл халқының 40%
  • в) ауыл халқының 60%
  • г) ауыл халқының 50%

Дұрыс жауап: б) ауыл халқының 40%

Оқиғалар мен даталарды сәйкестендіру

Даталар

  • 1929 ж.
  • 1930–1932 жж.
  • 1932 ж.
  • 1932 ж. 17 қыркүйек
  • 1929–1931 жж.
  • 1933 ж. наурыз

Оқиғалар

  • Рысқұловтың соңғы хаты
  • Ұжымдастырудың аяқталуы
  • Аштық
  • Шаруалар көтерілісі
  • «Қазақстан ауыл шаруашылығы және соның ішінде мал шаруашылығы туралы» қаулы
  • Колхоз құрылысын қалыптастыру

«Өткен тарихты ұмыту — болашақ үшін қауіпті».

Үй тапсырмасы

  • §10–11 оқу.
  • «Ашаршылық — қазақ елінің қасіреті» тақырыбы бойынша «Мен не білдім?» атты ой-толғау жазу.