Төтр түлік мал
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Төрт түлік малдың тіршілігімен, табиғатымен және қадір-қасиетімен таныстыру. Қазақтың салт-дәстүрімен байланысты бәсіре, енші, кәде, желі, ен, құнан ұғымдарының мағынасын түсіндіру.
Тәрбиелік
Төрт түлік малды қорғауға, аялауға үйрету. Қазақ халқының салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын сақтауға және құрметтеуге тәрбиелеу.
Дамытушылық
Шығармашылық қабілеттерін жетілдіру, ойлау мен сөйлеу дағдыларын дамыту, сөздік қорын молайту.
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды түгелдеу.
- Назарды сабаққа аудару.
Психологиялық дайындық
Ән саламыз күнде біз, Шаттық толы іргеміз. Біз мәңгілік достармыз, Біз мәңгіге біргеміз.
Негізгі бөлім: жаңа сабақ
Жұмбақтар арқылы кіріспе
(Дыбыстар арнайы құрал арқылы тыңдатылып, суреттер көрсетіледі.)
Үй маңынан табылады, Мөлдір көзді жануар. Маған үйір жануар, «Бо-о-о» деген әні бар, «Мө-ө-ө» деген үні бар.
Жауабы: сиыр
Жібек тоны сәні бар, Желкілдеген жалы бар, «Мә-ә-ә» деген үні бар, Күмбір-күмбір дүбірі бар.
Жауабы: жылқы
Ескерту: Екінші жұмбақ қойға да ұқсас сипаттама бере алады; талқылау арқылы нақтылау ұсынылады.
Сұрақ: Бұл жануарларды бір сөзбен қалай атаймыз? Төрт түлік
Қазақ халқы ежелден төрт түлік өсірумен айналысқан. Бұрынғы ата-бабаларымыздың тұрмыс-тіршілігі малмен тығыз байланысты болды. Мал — күнкөрістің ғана емес, тәрбиенің де негізі: үлкендер кейінгі ұрпаққа малды еншілеп беріп отырған.
Сөздік жұмысы
Енші — біреуге арнайы берілетін мал немесе мүлік.
Төрт түліктің пайдасы мол. Әсіресе қазақ халқы жылқыны ерекше қадірлеген: ол — батырдың мінер көлігі, ел қорғанының серігі. Осыдан «Ат — ер қанаты» сияқты мақал-мәтелдер туған. Бүгінгі тақырып — сол дәстүрдің бір тармағы: бәсіре.
Сергіту сәті
Қошақаны қойдың, Қайда қалып қойдың? Бұлтиып тұр бүйірің, Қай өрістен тойдың?
Оқулықпен жұмыс
- 1 Мәтінді оқып, мазмұнын түсіндіру.
- 2 Мәтін бойынша сөздік жұмысын жүргізу.
- 3 Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беру.
- 4 Ережені түсіндіру және бекіту.
Сөздік: мәтін ішіндегі ұғымдар
- Бәсіре — балаларға арналып, меншіктелген, арнайы ен салынған мал.
- Кәде — салт-дәстүрге қатысты жоралғы.
- Желі — мал байлайтын орын.
- Құнан — жас жылқы.
- Ен — малға салынған таңба, белгі.
Сұрақтар
- 1) Мәтін не туралы?
- 2) Бәсіре дегеніміз не?
- 3) «Кәде» сөзін қалай түсінесің?
- 4) Мәтін бойынша құнан қалай аталады?
Ереже
Үй жануарлары мен хайуанаттарға қойылған аттар бас әріптен басталып жазылады.
Иттің аттары
Бөрібасар, Құтжол, т.б.
Жылқының аттары
Құлагер, Тайбурыл, т.б.
Сергіту сәті
Ботақаны нардың, Жарға неге бардың? Тілерсегің дірілдеп, Секіре алмай қалдың.
Дәптермен жұмыс
Ойын: «Тиістісін тап»
Мақсаты: жануарларға қойылатын аттардың бас әріптен басталып жазылатынын ұғындыру, әр жануарға әртүрлі ат қойылатынын түсіндіру.
Жүргізілуі: жануар атаулары араластырылып беріледі. Оқушылар оларды тиісті топтарға бөліп орналастырып, дәптерлеріне жазады.
Жаттығу: «Тез ойла, тез ойна»
Мақсаты: бас әріптен басталып жазылатын сөздерді меңгерту.
Жүргізілуі: сөйлемдердегі көп нүктенің орнына тиісті әріпті (бас немесе кіші) қойып жазады.
Бекіту
Ойын: «Сәйкестендір»
Мақсаты: төрт түліктің суреттерін олардың атауларымен сәйкестендіру, әрі әрқайсысының дауысын салу.
Қорытынды
Кең даланы мекендеген ата-бабаларымыздың өмірі төрт түлікпен тығыз байланысты болды. Төрт түліктің адамға тигізер пайдасы көп. Сондықтан малды қорғап, күтіп-баптап, қадірін білу — ұлттық тәрбие мен дәстүрдің жалғасы.
Бағалау
Оқушылар сабақтағы белсенділігіне қарай ауызша мадақталып, бағаланады.
Үй тапсырмасы
- 1 Мәтінді оқып, мазмұндауға дайындалу.
- 2 «Менің сүйікті жануарым» тақырыбы бойынша шағын эссе жазу.