Қазақша рефераттар

Тыныс алу барысында түзілетін заттар фотосинтез кезінде пайдаланылады және керісінше

Сабақтың тақырыбы

Өсімдіктердегі бөліп шығару өнімдері: тыныс алу мен фотосинтездің бастапқы және соңғы өнімдері. Зертханалық жұмыс: өсімдіктердің тыныс алу ерекшеліктерін өскіндер мысалында зерттеу.

Оқу мақсаты

7.1.5.2 — өсімдіктердегі бөліп шығару ерекшеліктерін зерттеу.

Күтілетін нәтиже

Оқушылардың барлығы

  • Оқулықтағы және қосымша тапсырмаларды орындайды.
  • Жазба жұмысын жүргізеді.
  • Сұрақтарға жауап береді.

Оқушылардың көпшілігі

  • Топтық жұмысты бірлесе орындайды.
  • Өз бетінше жұмыс жасайды.
  • Сұрақтарға жауап береді.
  • Үлестірме материалдармен және қосымша ресурстармен жұмыс істейді.

Оқушылардың кейбірі

  • Оқулықтан тыс қосымша тапсырмаларды орындайды.
  • Тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіреді.

Бағалау критерийлері

  • Тақырыптың маңызын түсіндіреді.
  • Жеке, жұптық және топтық тапсырмаларды орындай алады.
  • Сабақ барысында тыңдаушылардың назарын өзіне аудара алады.

Сабақ ресурстары мен тәсілдері

Ресурстар

  • Оқулық, суреттер.
  • Топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар және әртүрлі заттар.
  • Топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикерлер.

Әдіс-тәсілдер

  • Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру.
  • Ойын элементтері, көрнекілік.
  • Рефлексия.

Тілдік құзіреттілік

Өсімдік бөлінділерінің ерекшеліктері.

Пәнаралық байланыс

Музыка, қазақ тілі.

Алдыңғы оқу

Бөліп шығарудың тірі ағзалар үшін маңызы. Жануарлардағы бөліп шығару өнімдері. Зат алмасудың соңғы өнімдері.

Сабақ барысы (қысқаша жоспар)

Басталуы

5 минут

  • Ұйымдастыру кезеңі.

Топтарға бөлу

2 минут

Тірек сөздер бойынша топқа бөлу: оқушыларға әріп қиындыларына жасырылған сөздер беріледі. Оқушылар сол сөздер бойынша топтарға бірігеді.

Психологиялық ахуал

3 минут

«Суретке байланысты тілек» тренингі: оқушылар шеңберге тұрып амандасады. Стикерлердегі әртүрлі суреттердің бірін таңдап, не үшін таңдағанын айтады және сол суретке қатысты тілек білдіреді.

Жаңа білім: тыныс алу мен фотосинтездің өнімдері

Өсімдіктердегі метаболизмнің соңғы өнімдері

Өсімдік ағзасында екі негізгі үдеріс жүреді: тыныс алу және фотосинтез. Тыныс алу кезінде түзілетін кейбір заттар фотосинтезде пайдаланылады, ал фотосинтез өнімдері тыныс алуға қажет болады.

Маңызды ескерту

Бұл екі үдерісті «бір-біріне толық кері» деп қарастыру дұрыс емес. Фотосинтез үшін жарық энергиясы қажет, ал үдерістер жасушаның әртүрлі органоидтерінде жүреді: фотосинтез — хлоропластарда. Тыныс алудың негізгі органоидтерімен кейінірек танысасыздар.

Фотосинтез барысында өсімдік жарық энергиясын органикалық заттар түрінде «қор» ретінде жинайды. Кейін сол энергия тыныс алу кезінде босап шығып, тіршілік әрекеттеріне жұмсалады. Тіршілік үшін қажетті энергияны өсімдіктер (жануарлар да) тек органикалық заттардан алады; оны жарықтан тікелей алу мүмкін емес.

Ұқсастық арқылы түсіндіру

Көмірдің энергия беретінін білеміз. Бірақ көмір қапта немесе қабатта жатқан кезде энергия бөлінбейді. Оны жаққанда ғана жылу бөлініп, үй жылытылады. Сол сияқты өсімдіктер жарық энергиясын органикалық заттарға (нәруыздар, майлар, көмірсулар) айналдыруға «жұмсайды», ал кейін сол органикалық заттар тыныс алу кезінде энергия көзі болады.

Фотосинтездің бастапқы өнімдері

  • Судың ыдырауынан түзілетін оттек пен сутек.
  • Жарық хлорофилмен әрекеттескенде түзілетін энергияға бай зат (реакциялардың жүруін қамтамасыз етеді).

Бастапқы өнімдердің ішінде оттек өсімдікте толық пайдаланылмайды: ол атмосфераға бөлініп, аэробты тыныс алуға мүмкіндік береді.

Фотосинтездің соңғы өнімі

Фотосинтездің негізгі соңғы өнімі — бірінші реттік көмірсу, глюкоза. Кейін глюкозадан өсімдік басқа да органикалық заттарды түзеді.

Нақтылау

Глюкозадан кейін түзілетін заттар фотосинтезге жатпайды. Бұл — биосинтез, яғни тірі ағза ішінде қажетті заттарды түзу үдерісі.

Сутек атмосферадағы көмірқышқыл газымен қосылып, соңғы өнім — глюкоза түзілуіне қатысады. Бұл реакциялардың жүруі үшін жарық әсерінен түзілетін энергияға бай зат қажет.