Қазақша рефераттар

Шығу парағын толтыру

Сабақтың тақырыбы

Көшпелі бақташылық — шаруашылықтың негізгі түрі.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы мен пайда болу себептерін түсіндіру; малшылардың ғасырлар бойы мал өсіру және баптау мәдениетін сақтай отырып үздіксіз көшуін, сондай-ақ олардың баспанасының ерекшеліктерін ашып көрсету.
  • Дамытушылық: жыл мезгілдері мен төрт түлікке байланысты ырым-тыйымдар арқылы қызығушылықты арттыру, ой-өрісті дамыту.
  • Тәрбиелік: қазақ халқының салт-дәстүрі, тарихы және тыныс-тіршілігін тануға құрмет сезімін қалыптастыру.

Ұйымдастыру және ресурстар

Сабақтың әдісі
СТО стратегиялары: ой қозғау, топтастыру, кубизм, ассоциация, ойталас, қызығушылықты ояту, Венн диаграммасы; шығу парағы; бағалау парағы.
Сабақтың түрі
Инновациялық сабақ.
Оқыту формасы
Топтық жұмыс.
Көрнекілігі
Интерактивті тақта, слайдтар, шар, карта.
Пәнаралық байланыс
Тарих, география, әдебиет, биология, технология.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

  • Психологиялық даярлық жүргізу.
  • Оқушыларды төрт топқа бөлу.
  • Әр топтан топ басшысын сайлау, бағалау парағын тарату.

Мұғалім сөзі

Сәлеметсіздер ме, құрметті ұстаздар мен оқушылар! Бүгін тарих апталығы аясында өткізілетін ашық сабағымызға қош келдіңіздер. Бүгінгі тақырыбымыз — «Көшпелі бақташылық — шаруашылықтың негізгі түрі». Сабақты «Кім жылдам?» ойынымен бастайық.

II. Қызығушылықты ояту

«Кім жылдам?» ойыны

Әр топқа сұрақтар қойылады. Мақсат — мүмкіндігінше тез әрі нақты жауап беру.

Үй тапсырмасын тексеру

Үй тапсырмасы үш оқушыдан сұралады, жауаптар арқылы білім деңгейі бағаланады.

Ой қозғау сұрақтары

  1. Осыдан шамамен 3 мың жыл бұрын Қазақстан даласындағы тіршілік ортасы өзгерді. Адамдар соған орай шаруашылықтың қандай тәсілін ойлап тапты?
  2. Көшпелі мал шаруашылығының пайда болу себептерін атаңдар.

III. Жаңа мағынаны тану

Жаңа тақырып интерактивті тақта мен слайдтар арқылы түсіндіріледі.

Жоспар

  1. Дәстүрлі мал шаруашылығындағы көші-қон.
  2. Көшпелілердің баспанасы.

Маусымдық қоныстар

Көктеу Жайлау Күзеу Қыстау

Көш-қон төрт маусымға бейімделіп ұйымдастырылды және табиғи жайылым мүмкіндігімен тығыз байланысты болды.

Дәстүрлі мал шаруашылығындағы көші-қон

Көшпелі мал шаруашылығының бірнеше түрі қалыптасты: Батыс және Орталық Қазақстанда — таза көшпелі тұрмыс; Шығыс Қазақстанда, Алтай мен Тянь-Шань тауларында, Жетісудың таулы өңірлерінде — жартылай көшпелі мал шаруашылығы; Қазақстанның оңтүстігінде (Сырдария, Шу, Келес аңғарларында) — отырықшы шаруашылық.

Көшпеліліктің пайда болу себептері

  • Мал басының көбеюіне байланысты жайылымды кеңейту қажеттілігі.
  • Жайылымды алмастырып отыруға мәжбүр ететін табиғи-экологиялық факторлар.
  • Қола дәуірінің соңындағы климаттың өзгеруі, Еуразия даласындағы құрғақшылықтың күшеюі туралы тұжырымдар.
  • Ерте темір дәуірінде атқа міну мәдениетінің қалыптасуы және ат әбзелдерінің жетілуі (ауыздық, үзеңгі, ер-тоқым).

Көшпелілік — тек шаруашылық жүргізу тәсілі ғана емес, ол өмір салты, кеңістікті игеру мәдениеті және қауымдық ұйымның ерекше түрі.

Көшпелілердің баспанасы

Киіз үй — өте қарапайым әрі өмір сүруге қолайлы баспана. Оны шамамен бір сағаттың ішінде тігіп, тез жинауға болады. Көшу кезінде жүк артуға бір түйе немесе екі ат жеткілікті болған.

Мал — тіршіліктің негізгі көзі. Халық оның өнімдерін жан-жақты пайдаланды: ет пен сүтті тағамға, тері мен жүнді киімге және тұрмыстық бұйымдарға, сүйек пен мүйізді түрлі қажетке жаратты.

Көшпелі тұрмыстағы технологиялық жетістіктер

  • Алғашқы баспаналар: арба үстіне орнатылған басқалқа, қос, күрке.
  • Кейінгі шешім: көші-қонға ыңғайлы кереге, уық, шаңырақты киіз үйдің қалыптасуы.
  • Ыдыс-аяқтың көшке ыңғайлануы: ағаштан және теріден жасалған, сынбайтын материалдар.
  • Б.з.д. I мыңжылдықтың ортасында: темір үзеңгінің пайда болуы, ағаш ердің кең таралуы.

IV. Ой толғаныс (топтық жұмыс)

Жұмыс тәртібі

  1. Алдымен әр оқушы жеке жазады.
  2. Шағын топ ішінде талқылайды.
  3. Спикер қорғайды.

Кубизм стратегиясы

  1. Зерттеңіз: көшпелілер нені білуге тиіс еді? Зерттеп, анықтама беріңіз.
  2. Суреттеңіз: көшпелілердің киіз үйін сипаттап беріңіз.
  3. Талқылаңыз: көшпелі мал шаруашылығының түрлерін талдаңыз.
  4. Салыстырыңыз: көшпелілер тіршілігін отырықшы егіншілер өмірімен салыстырыңыз.

Топтастыру тапсырмалары

  • I топ: «көшпелі», «отырықшылық», «көшпелілер», «Наурыз мейрамы» ұғымдарына сипаттама беріңіз.
  • II топ: жылдың төрт мезгіліне немесе төрт түлікке қатысты мақал-мәтелдер айтыңыз.
  • III топ: «Жылдың төрт мезгілі» тақырыбына байланысты өлең жолдарын келтіріңіз.
  • IV топ: төрт түлікке байланысты жұмбақтар айтыңыз.

Сабақты бекіту

Бекіту кезеңіндегі тапсырмалар интерактивті тақта арқылы орындалады.

Шығармашылық тапсырма

а) Ежелгі Қазақстан тұрғындарының көшпелі малшылық үшін таңдаған мал түрлері

  1. _____________________________
  2. _____________________________
  3. _____________________________
  4. _____________________________

ә) Неліктен дәл осы мал түрлері таңдалды?

_____________________________

_____________________________

Терминмен жұмыс

2-тапсырма: «Қойлар, жылқылар тебіндеп жайылады». Тебіндеп жайылу деген не?

__________________________

Сөз құрастыру

3-тапсырма: «КӨШПЕЛІ» сөзінің құрамындағы әріптерден бірнеше сөз құрастырыңыз.

__________________________

Венн диаграммасы

Көшпелілердің тіршілігін отырықшы егіншілердің өмірімен салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын көрсетіңіз.

Үйге тапсырма

  1. «Көшпелі өмір салты» тақырыбына тарихи эссе жазу.
  2. «Көшпелі бақташылық — шаруашылықтың негізгі түрі» тақырыбын мазмұндау.

Бағалау және рефлексия

Бүгін сабаққа белсенді қатысып, өз пікірлеріңізді білдірдіңіздер. Енді топтардың жұмысын бағалайық: топ басшылары бағалау парақтарын тапсырады.

Шығу парағы

  1. Нені үйрендік?
  2. Сұрағыңыз немесе пікіріңіз.
  3. Ұсынысыңыз.

Оқушылардың ұсыныс-пікірлері тыңдалып, сабақ қорытындыланады.