Жас ұрпақтың бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіру ата - ана мен тәрбиешінің басты міндеті. Ұрпақ тәрбиесі - келешек қоғам тәрбиесі
Адамгершілік пен рухани тәрбиенің маңызы
Бала тәрбиесі — игілікті іс. Ол берері де, сұрауы да, жемісі де мол, әрі тәрбие саласындағы ең өзекті бағыттардың бірі. Еліміздің білім беру жүйесіндегі реформалар әрбір жас ұрпақтың жеке тұлға ретінде қалыптасуына ықпал ететін маңызды мәселелердің шешімін табудың жаңа жолдарын қарастыруды көздейді. Қоғамдағы жас өркеннің азамат болып қалыптасуын қамтамасыз ететін негізгі әрі жауапты сала — білім беру жүйесі.
Бүгінгі талапқа сай білім беру жеке тұлғаның рухани-адамгершілік тұрғыдан кемелденуіне басымдық бере бастады. Егер адамгершілік құндылықтар дер кезінде қалыптаспаса, бұл тек дамуға кедергі келтіріп қоймай, жасөспірімдік кезеңде әлеуметке қарсы мінез-құлықтың пайда болуына да әсер етуі мүмкін.
Тәрбиелік жұмыста қолданылатын тәсілдер
Баланың бойына адамгершілік тәрбиесін сіңіру үшін мен төмендегі тәсілдерді жүйелі қолдануға ұмтыламын:
- Шаттық шеңбері
- Тыңдайық — ойланайық
- Ойнайық
- Сергіту сәті
- Әңгімелесейік
«Шаттық шеңбері»: көңіл күй мен ынтымақтастыққа негіз
«Шаттық шеңбері» рәсімі балалардың қызығушылығын арттырып, сабаққа қандай көңіл күймен кірісетінін байқауға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл баланың ойын тұрақтандырып, ой жүйелілігін қалыптастырады, пікірін жинақтап, бір арнаға тоғыстыруға көмектеседі. Сонымен бірге тәрбиеші балалармен бірге амандасып, тақпақ айтып, ән салып, жылы сөздер арнау арқылы сенім мен жылылыққа толы орта қалыптастырады.
«Тыңдайық — ойланайық»: салыстыру арқылы құндылықты тану
«Тыңдайық — ойланайық» ұйымдастыру түрі өмірлік жағдаяттарды, шығарма кейіпкерлері мен күнделікті өмірдегі адамдар арасындағы қарым-қатынасты салыстыруға үйретеді. Ата-бабадан қалған асыл сөздердің мәнін түсіндіру арқылы баланың бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіруге бұл әдістің ықпалы зор.
Ойын мен әрекет: батылдық, мақсаткерлік, көмектесу мәдениеті
Біз жас өскіндерді адамгершілікке бағыттау үшін түрлі ойындар мен әрекеттерді ұйымдастырамыз. Бұл балаларды қиындықтан қорықпауға, мақсатқа жету жолында күш-жігерін жұмсауға, құрбыларына қолғабыс көрсетуге тәрбиелейді. Нәтижесінде бала өзін бағалауды үйреніп қана қоймай, белсенділігі де артады.
Адамгершілік — күнделікті өмірден сіңетін қасиет
Адам адамгершілікті күнделікті тұрмыстан, өзін қоршаған табиғаттан, үлкендердің үлгісінен бойына сіңіреді. Сондықтан жас ұрпақтың бойына адамгершілік қасиеттерді дарыту — ата-ана мен тәрбиешінің ортақ әрі басты міндеті.
В. Сухомлинский: «Егер балаға қуаныш пен бақыт бере білсек, ол бала солай бола алады».
Бұл ой тәрбиешінің ықпалы мен жауапкершілігін айқындай түседі: біз баланың табиғи мүмкіндігін оятып, әр әрекетті қарапайым әрі шешімі бар іс ретінде ұйымдастыра білуіміз керек. Сонымен қатар әрбір тәрбиеші тәрбиеленушілерінің балалық шағы қызықты да мәнді өтуіне назар аударғаны жөн — бұл адамгершілік құндылықтарды қалыптастырудың маңызды жолдарының бірі.
Тәрбиеші тұлғасы: сүйіспеншілік пен кәсіби ұстаным
Ш. А. Амонашвили: «Тәрбиеші өз жұмысын сүймесе, оған өзі сүйсіне білмесе, ол шәкірт бойына да сүйіспеншілікті дамыта алмайды».
Бұл пікір рухани-адамгершілік тәрбиені дамыта оқытудың табысы ең алдымен тәрбиешінің ішкі мәдениетіне, қарым-қатынасына және өз ісіне деген сүйіспеншілігіне байланысты екенін көрсетеді.
Қоғам алдындағы борыш: саналы ұрпақ тәрбиелеу
Қай заманда болмасын адамзат алдындағы ұлы мұрат-міндеттердің ең бастысы — өз ісін, өмірін жалғастыратын салауатты, саналы ұрпақ тәрбиелеу. Ұрпақ тәрбиесі — келешек қоғам тәрбиесі. Сол қоғам иелерін жан-жақты жетілген, ақыл-парасаты мол, иманды, мәдени және ғылыми өрісі кең тұлға етіп тәрбиелеу — ортақ борыш.
Педагогикалық ұстаным
Қаныш Сәтбаев: «Ісіңізге, еңбегіңізге, оқуыңызға нағыз адамгершілікпен кіріссеңіз, сөз жоқ, жеңіске жетесіздер».
Осындай ғалымдар мен даналардың кейінгі ұрпаққа қалдырған нақыл сөздері тек балаларды ғана емес, бізді де рухани-адамгершілікке жетелейді.
«Еліміздің күші — патшада, сәбидің күші — жылауында» деген сөз бар. Демек, біздің күшіміз, қорғанышымыз, сеніміміз — адамгершілігімізде.