Қоршаған ортаға жағымсыз әсерді бағалау

Сабақтың тақырыбы

Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары.

Білімділік мақсаты

Қоршаған орта, климаттың өзгеруі, жаһандық көкейтесті мәселелер және Қазақстанның өзекті экологиялық проблемалары туралы білім беру.

Дамытушылық міндеті

Оқушыларды шығармашылықпен жұмыс істеуге, проблемаларды бірлесе шешуге және жаңа экологиялық ойлауға дағдыландыру.

Тәрбиелік міндеті

Экологиялық тәрбие беру, қоршаған ортаны қорғауға өз үлесін қосуға тәрбиелеу.

Көрнекілігі және ТОҚ

Жер шарының физикалық картасы
Экологиялық слайдтар
Фотосуреттер, видеороликтер
Ватман, маркерлер және т.б.

Сабақ форматы

Сабақтың түрі

Жобалау технологиясы

Сабақтың әдісі

Жобалау-бағыт, талдау-жинақтау

Сабақтың жүру барысы

I. Ұйымдастыру

Оқушыларды түгендеу
Сарапшыларды тағайындау

II. Ой қозғау

1.Адам іс-әрекетінің биосфераға әсері қандай?
2.«Жылыжай әсері» қалай пайда болады?
3.Озон қабаты неліктен бұзылып жатыр?
4.Қышқыл жаңбырлар қалай түзіледі?
5.«Рим клубы» ұйымы қашан және қандай мақсатта құрылды?
6.Киото хаттамасы қандай құжат?
7.Биологиялық алуан түрлілік туралы Конвенцияның мақсаты қандай?

III. Шығармашылық жоба қорғау

I топ: Климаттың жаһандық өзгеруі және ауа райының жылынуы

Жоба

Мақсаты

Жаһандық климат өзгерісінің себептері мен ықтимал салдарымен танысу.
Адамзаттың және әр адамның табиғи ортаға қарым-қатынасын өзгерту қажеттігін түсіну.

Жоспары

I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім
1)Температураның жоғарылауының негізгі себептері
2)Жаһандық жылынудың адамдарға әсері
3)Мәселенің жаңа шешімдері
III.Қорытынды

Температураның жоғарылауының негізгі себептері (коллаж)

Электр станцияларынан зиянды газдардың шығарылуы
Көліктерден шығатын улы газдар
Азық-түлік өндірісінде пайда болатын көмірқышқыл газының әсері
Көмірқышқыл газын жұтатын ормандардың кесілуі
Табиғи апаттар

Салдары

Құрғақ аймақтар көбейеді
Кей өңірлерде салқындау байқалады
Мұздықтардағы өзгерістер үдейді
Табиғи апаттар жиілейді
Мұхит ағыстары өзгереді
Теңіз деңгейі көтеріледі
Өсімдіктер мен жануарлардың кейбір түрлері жойылады
Экожүйелердің құрылымы өзгереді

Мәселенің жаңа шешімдері (коллаж)

Жел энергиясын пайдалану
Күн энергиясын пайдалану
Толысу мен қайту энергиясын (су деңгейінің көтерілуі мен төмендеуі) пайдалану
Экоүйлер мен энергия тиімді инфрақұрылым

Ұсыныстар

Жаңашыл «таза» технологияларды табу және қолдану
Күкірт пен көміртегі аз отын түрлерін пайдалану
«Лас» өндірістерді ұтымды орналастыру
Аса биік түтін мұржаларын салу (сүзгілеумен бірге)
Қоқыс қалдықтарын тиімді пайдалану жүйесін дамыту

Түйін

Бүгінде климаттың өзгеруіне ықпал ететін екі күрделі фактор бар:

1) Қоршаған ортаға зиянды газдарды атмосфераға шығаратын өндірістермен байланысты антропогендік ықпалдың артуы.
2) Өмір сүруге маңызды компоненттер (орман, тау, теңіз, өзен, көлдер) мен сирек кездесетін жануарлар және өсімдіктердің азаюы салдарынан биологиялық алуан түрліліктің төмендеуі.

Бұл үдерістер экожүйелердің өзгерісін болжауды күрделендіреді. Егер қазірден бастап нақты шаралар қабылданбаса, болашақтағы өзгерістердің ауқымы мен салдары белгісіз күйінде қалады.

II топ: Қазақстанның экологиялық проблемалары

Жоба

Мақсаты

Қазіргі кезеңдегі жаһандық экологиялық мәселелер және Қазақстандағы экологиялық апатты аймақтар туралы мәлімет беру.

Жоспары

I.Кіріспе: адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі
II.Негізгі бөлім
1)«Невада – Семей» экологиялық қозғалысы
2)Арал – Балқаш мәселелері
3)Каспий теңізінің экологиялық проблемалары
4)Ауыз сумен қамтамасыз ету
III.Қорытынды

Тақырыптық материалдар

Семей ядролық полигонының жабылғанына 21 жыл (видеофильм)
Азғыр – Семей полигондарының қазіргі жағдайы
Арал – Балқаш проблемалары

Арал апатына әкелген факторлар

Өңірдің тарихи-географиялық және табиғи ерекшеліктерін ескермеу
Ауыл шаруашылығын жоспарлаудағы қателіктер
Суды көп қажет ететін күріш пен мақта егістігін шамадан тыс ұлғайту
Агротехникалық талаптарды сақтамау, суды үнемсіз пайдалану
Су қорын есепке алмау
Табиғи ресурстарды пайдаланудағы ғылыми негіздің әлсіздігі

Ұсыныстар

Суды аз қажет ететін дақылдарды өсіру
Егісті суаруға жұмсалатын суды үнемдеу
Халықты сапалы ауыз сумен тұрақты қамтамасыз ету
Тұз ұшуын азайтатын және топырақты бекітетін өсімдіктер егу
Сырдария мен Әмудария бойындағы су тұтынушылар үшін су режимін тиімді пайдалануды құқықтық тұрғыдан күшейту

Балқашты экологиялық апаттан алып шығу жолдары

Іле өзені бойындағы өндіріс орындарында суды тиімді пайдалануды реттеу
Қапшағай су қоймасынан Балқашқа жіберілетін су үлесін тұрақтандыру
Ақдала және Шар массивтеріндегі күріш алқаптарын қысқарту
Жерасты суларын пайдалануды жолға қою
Суармалы жерлер көлемін шектеу

Каспий теңізінің экологиялық жағдайы

Каспий аймағында экожүйеге түсетін қысым өндірістік әсерлермен, ресурстарды игерумен және жағалау инфрақұрылымының кеңеюімен ұштасады. Оны төмендету үшін табиғат пайдаланудың қауіпсіз стандарттары мен мониторинг жүйелерін күшейту қажет.

Экологиялық мәселелерді шешу жолдары

Табиғат ресурстарын тиімді пайдалану
Экологиялық таза өнім өндіру
Жерді қалпына келтіру және көгалдандыру
Қоршаған ортаға әсерді бағалау (ОВОС) мәдениетін күшейту
Экологиялық техниканы пайдалану
Экологиялық білім беру

Сарапшылар пікірлері

Жобаларды бағалау кезінде дереккөздердің нақтылығы, ұсыныстардың орындылығы, командалық жұмыс және қорытындының логикалық тұтастығы ескеріледі.

IV. Сабақты қорытындылау

Құқықтық негіз

Қазақстан Республикасының Конституциясы, II бөлім «Адам және азамат», 38-бап:

Қазақстан Республикасының азаматтары табиғатты сақтауға және табиғат байлықтарына ұқыпты қарауға міндетті.

V. Үй тапсырмасы

I топ

Жаһандық жылыну және климаттың өзгеруі туралы бүктеме (буклет) дайындау.
II топ

Қазақстанның экологиялық жағдайлары туралы кітапша немесе альбом дайындау.
Қайталау

§ 57, 31, 32.

VI. Бағалау

Критерийлер

Мазмұнның дәлдігі және логикалық құрылымы
Дәлелдер мен мысалдардың жеткіліктілігі
Ұсыныстардың өміршеңдігі және экологиялық тиімділігі
Командалық жұмыс және презентация сапасы

Нәтиже

Әр топтың жобасы сарапшылардың пікірі мен критерийлер бойынша жинаған ұпайына сүйене отырып бағаланады.