Макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету

2006 жылғы басымдық: макроэкономикалық тұрақтылық және инфляцияны тежеу

Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің экономикалық саясаттағы басты міндеті — 2006 жылы макроэкономикалық тұрақтылықты сақтау. Қолайлы сыртқы экономикалық жағдайлар бұл мақсатпен қатар жоғары экономикалық өсім қарқынын ұстап тұруға мүмкіндік береді.

ЖІӨ нақты өсімі (күтілім)

8,3%

Инфляция (күтілім)

5,7–7,3%

Негізгі тәсіл

Кешенді саясат: монетарлық және монетарлық емес құралдар

Инфляциялық процестерді реттеу 2005–2006 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарына сәйкес жалғасады. Үкімет пен Ұлттық Банк инфляцияның монетарлық та, монетарлық емес те факторларына ықпал ететін шаралар қабылдайды.

Инфляцияға қарсы саясаттың негізгі бағыттары

Экономикалық өсімді негізінен еңбек өнімділігін арттыру есебінен ынталандыру.
Еңбек өнімділігінің өсімі халықтың нақты кірісінің өсімінен озып отыруын қолдау.
Монополиялық кәсіпорындар үшін баға өсімінің шекті мәндерін сақтау.
Мұнай өнімдері, астық, электр энергиясы, көлік және байланыс нарықтарында бәсекені дамыту үшін жағдай жасау.
Мемлекеттік бюджет тапшылығын белгіленген деңгейде ұстап тұру.
Инфляция бойынша нысаналы өлшемдермен және экономикалық өсіммен үйлесімді ақша ұсынысын қамтамасыз ету.

Стратегиялық тауарлар бағасын тұрақтандыру

Мұнай өнімдері мен астық сияқты стратегиялық маңызы бар тауарлар нарығында бағаны тұрақтандыру үшін оларды міндетті түрде тауар биржалары арқылы сату тетігі енгізіледі. Сонымен бірге Үкімет:

баға бойынша сөз байласуды анықтау және жолын кесу;
теріс пиғылды бәсекелестікті және үстем жағдайды асыра пайдалануды шектеу;
көтерме және бөлшек сауда желілерін құруға жәрдемдесу;
сауда инфрақұрылымын және бәсекелі ортаны дамыту.

Бұдан бөлек, табиғи монополиялар субъектілерінің тауарлары мен қызметтері бағасының өсуі үшін шекті мәндер айқындалады.

Ақша-кредит саясаты: бағалар тұрақтылығы және өтімділікті басқару

Ақша-кредит саясаты шеңберіндегі Ұлттық Банктің негізгі мақсаты — бағалар тұрақтылығын қамтамасыз ету. 2006 жылы бұл мақсатқа жету үшін ақша-кредит саясатын жүргізу, төлем жүйелерінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету, валюталық реттеу мен бақылауды жүзеге асыру, сондай-ақ қаржы жүйесінің тұрақты жұмыс істеуіне жәрдемдесу міндеттері жалғасады.

Өтімділікті стерильдеу және пайыздық саясат

Негізгі құрал

Екінші деңгейдегі банктердің Ұлттық Банктегі депозиттері қаржы нарығындағы кірістілікті реттеудің және банктердің шамадан тыс өтімділігін стерильдеудің негізгі құралдарының бірі болып қала береді.

Тарту көлеміне шектеу қойылмайды, алайда депозиттік ставкалар реттеледі.

Қатаңдату логикасы

Жоғары инфляциялық қысым 2005 жылы басталған ақша-кредит саясатын қатаңдату шараларын жалғастыруды талап етеді. Ұлттық Банк операциялық ықпал ету тетіктерін күшейтіп, негізгі ставкалардың реттеуші рөлін арттырады.

Қайта қаржыландырудың ресми ставкасын тоқсан сайын қайта қарау практикасы сақталады.

«Ставкалар дәлізі» және қысқа мерзімді құралдар

Инфляцияға ықпал етуді күшейту үшін Ұлттық Банк ақша-кредит құралдарын және операциялық негізді жетілдіруді жалғастырады. Түпкі мақсат — тарту және орналастыру бойынша ресми ставкалар арқылы нарықтық ставкалардың ең жоғары және ең төмен деңгейін айқындап, пайыздық ставкалар дәлізін тиімді бақылау.

Қысқа мерзімді операциялар бойынша кірістілікті реттеу банктердің ұзақ мерзімді операциялары, соның ішінде кредиттер бойынша ставкаларына әсер етеді. «Бірыңғай ставка» саясатын жетілдіру жоспарланған: қазіргі уақытта дәліз кең, оны тарылту және қайта қаржыландыру мен депозиттік ставкалардың өзара байланысын күшейту көзделеді.

Қысқа мерзімді ноталар және резервтік талаптар

Қысқа мерзімді ноталар шығару «табыстылық ауытқымасы» кестесіне сәйкес жүргізіледі.
Ноталар бойынша кірістілік аукционда айқындалады, ал Ұлттық Банк орналастыру көлемін ғана белгілейді.
Орналастыру көлемі өтеу көлемінен аспайды.
Ең аз резервтік талаптарды есептеу тетігі жетілдіріледі: өтеу мерзіміне қарамастан, банктердің ішкі міндеттемелері және резидент емес банктер алдындағы міндеттемелері есепке алынады.

Айырбас бағамы және капитал қозғалысы: құбылмалы режим және ырықтандыру

Валюталық режим бойынша Ұлттық Банк ұзақ мерзімді белгіленген дәлізді бекітпей, құбылмалы айырбас бағамы саясатын жалғастырады. Валюталық нарыққа араласу тек қысқа мерзімді және алыпсатарлық ауытқулардың салдарын азайту мақсатында жүзеге асырылады.

Валюталық режимді ырықтандырудың 2005–2007 жылдарға арналған бағдарламасына сәйкес жұмыс жалғасады. Бұл қадамдар шектен тыс өтімділік қысымын азайтуға және қазақстандық капиталдың шетел нарықтарына неғұрлым белсенді шығуына жағдай жасауға ықпал етеді.

«Экономиканың қызып кетуін» болдырмау шаралары

Мұнай мен газ өндірудің оңтайлы қарқынын айқындау.
Ақша агрегаттарының өсімін бақылауды күшейту және пайыздық ставкалар арқылы ақша нарығына ықпал етуді арттыру.
Екінші деңгейдегі банктердің сыртқы қарыз алуының өсуін бақылауды күшейту.
Мемлекеттік бюджет шығыстарының номиналды өсімі номиналды ЖІӨ өсімінен асып кетпейтін ұстамды фискалдық саясат жүргізу.
Ұлттық қорда қаражат жинақтау саясатын жалғастыру және оның макроэкономикалық реттеуші ретіндегі рөлін күшейту.
Валюталық шектеулердің алынуына байланысты валюталық режимді әрі қарай ырықтандыру.

Сыртқы борышты басқару

Сыртқы қарыз алудың өсу себептері мен ықтимал тәуекелдерін кешенді бағалау және оларды азайтуға ықпал ететін шешімдер әзірлеу үшін Ұлттық Банк Үкіметпен бірлесіп елдің сыртқы борышын басқару жүйесін құру бағытында жұмыс жүргізеді.

Қаржы жүйесі және инфрақұрылым: төлемдер, нарықтар, тұрақтылық

Төлем жүйелері саласында тиімділікті, сенімділікті және тұрақтылықты арттыруға бағытталған шаралар қабылданады. Бұл жаңа төлем құралдарын дамыту, сондай-ақ қадағалау мен бақылауды күшейту арқылы жүзеге асады.

Төлем карточкалары: ұлттық желі және қабылдау инфрақұрылымы

Төлем карточкаларына қызмет көрсететін бірыңғай ұлттық желі құру және сауда (қызмет көрсету) ұйымдарында карточкаларды қабылдау желісін кеңейту жөніндегі жұмыс жалғасады.

Қаржы нарығын халықаралық стандарттарға жақындату

Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету, ырықтандыруды қолдау және банк жүйесіндегі бәсекені күшейту мақсатында Ұлттық Банк өз қызметін Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігімен тығыз үйлестіреді. Қаржы нарығын одан әрі дамыту қаржы секторын дамыту тұжырымдамасына сәйкес барлық сегменттерді халықаралық стандарттарға жақындату арқылы жүргізіледі.

Бағалы қағаздар нарығы (2005–2007)

Инвестициялау үшін бағалы қағаздар шығаруды кеңейту (коммерциялық қағаздар, инфрақұрылымдық облигациялар).
Ұжымдық инвестициялау нысандарын дамытуға қолайлы жағдай жасау.
Институционалдық инфрақұрылымды және салық салу режимін жетілдіру.

Зейнетақы және сақтандыру жүйелері

Жинақтаушы зейнетақы жүйесін дамытудың 2005–2007 жылдарға арналған бағдарламасын іске асыру жалғасады. Негізгі бағыттар: жауапкершілікті нақты бөлу, тәуекелдерді хеджирлеу үшін туынды құралдарға инвестициялау мүмкіндіктері, қадағалауды күшейту және халықаралық қағидаттарды енгізу.

2004–2006 жылдарға арналған сақтандыру нарығын дамыту бағдарламасы шеңберінде ұзақ мерзімді ерікті және жинақтаушы сақтандыру түрлерін ынталандыру, бірыңғай статистикалық дерекқорды дамыту, қызметті автоматтандыру, міндетті сақтандырудың тиімділігін арттыру және қайта сақтандыруды дамытуға жағдай жасау көзделеді.

Ұлттық қор: мұнай кірістерін тұрақтандыру және ұрпақаралық теңгерім

Республикалық бюджеттің әлемдік баға конъюнктурасына тәуелділігін азайту, экономиканы әртараптандыру және мұнайдан алынатын кірісті ұрпақтар арасында әділ бөлу мақсатында Ұлттық қорды қалыптастыру және пайдалану тұжырымдамасындағы шаралар іске асырылады.

2006 жылғы 1 шілдеден бастап енгізілетін жаңа тетік

Мұнайдан түсетін түсімдер толық көлемде Ұлттық қорға жіберіледі.
Даму бағдарламаларының шығыстары Ұлттық қордан берілетін кепілдендірілген трансферт арқылы қаржыландырылады.

Инновациялық экономика және шикізаттық емес секторды дамыту

2006 жылы индустриялық-инновациялық дамудың 2003–2015 жылдарға арналған стратегиясын іске асырудың екінші кезеңі басталады. Институционалдық қамтамасыз етуге республикалық бюджеттен 22,6 млрд теңге бөлінеді.

Екінші кезеңнің негізгі іс-шаралары

Ашық үлгідегі ұлттық инновациялық жүйені қалыптастыру және оның төрт элементін дамыту: ғылыми әлеует, инновациялық инфрақұрылым, қаржылық инновациялық институттар (венчурлік қорлар), инновациялық-белсенді кәсіпкерлік орта.
Жеке сектор, шетелдік инвесторлар, ұлттық компаниялар, бюджет және даму институттарының ресурстарын инфрақұрылымды дамытуға, жаңғыртуға, қолданыстағы кәсіпорындарды кеңейтуге және жаңа өндірістер құруға шоғырландыру.
Жоғары білікті мамандар даярлау.
Мемлекеттік-жеке серіктестік тетіктерін жетілдіру.

Химия және мұнай-химия, ақпараттық-коммуникациялық, аэроғарыш салаларында жоғары технологиялы өндірістерді құру, өнеркәсіпті жаңғырту және экономиканы әртараптандыруға бағытталған жобалар дамытылады. Үкімет өңірлердің Стратегияны іске асыру жұмысын үйлестіруді жалғастырады.

Құрылыс материалдары индустриясы (2005–2014)

Құрылыс материалдары, бұйымдары мен құрастырмалары өнеркәсібін дамыту бағдарламасы импортты азайтуға, инновациялық дамуды жеделдетуге, жаңа өндірістер құруға және кәсіби кадрлар даярлауға бағытталады. Нәтижесінде салынып жатқан объектілердің сапасын және ғимараттар мен құрылыстардың экономикалық тиімді пайдалану сипаттамаларын арттыру көзделеді.

Кластерлік даму: басым секторлар

Стратегияның екінші кезеңіндегі басты міндеттердің бірі — төмендегі басым секторларда бекітілген жоспарлар негізінде кластерлік даму қағидаттарын енгізу:

Туризм Тамақ өнеркәсібі Мұнай-газ машина жасау Тоқыма өнеркәсібі Көліктік логистика Металлургия Құрылыс материалдары

Кластерлік бастамаларды іске асыру үшін шағын және орта бизнестің күш-жігерін біріктіру арқылы кластерлерді дамыту, сондай-ақ аутсорсинг тетіктері мен ірі мұнай жобаларындағы отандық бизнестің рөлін күшейту арқылы (әсіресе мұнай-газ және тау-кен металлургия кешенінде) тік интеграцияланған компанияларға қосымша серпін беру көзделеді.

Алматы өңірлік қаржы орталығы

2006 жылы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын құру жобасын практикалық іске асыру басталады. Бұл қаржы ағындарын тартуға, өңірлік бәсекелік артықшылықтарды пайдалануға және озық қаржылық білім мен технологиялардың келуіне ықпал етеді.

Стратегиялық активтерді басқару: «Самұрық»

2006 жылы стратегиялық мемлекеттік активтерді тиімді әрі кәсіби басқару үшін «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі жұмысын бастайды.

Шағын және орта бизнес: институционалдық жағдайлар және салықтық ынталандыру

Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін арттыру және шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің белсенділігін күшейту үшін 2005–2007 жылдарға арналған жеделдетілген шаралар бағдарламасын іске асыру жалғасады. Негізгі мақсат — олардың қызмет аясын кеңейтетін институционалдық жағдайларды жетілдіру.

Қолдау шараларының басым бағыттары

Мемлекет қатысатын кәсіпорындар мен акционерлік қоғамдардың бейінді емес функцияларын нарықтық ортаға, бірінші кезекте ШОБ-қа беру.
Әкімшілік кедергілерді жою және мүлікті заңдастыруды жүргізу.
Кредит ресурстарының қолжетімділігін арттыратын жағдайлар қалыптастыру.
ШОБ-ты қолдау инфрақұрылымын толыққанды дамыту.
Бизнес менеджментінің азаматтық және әлеуметтік жауапкершілігін арттыру.

2006 жылдан бастап: жеңілдетілген декларация өлшемдерінің кеңеюі

Жеке кәсіпкерлер

Жалдамалы қызметкерлердің ең көп саны: 15-тен 25 адамға дейін.
Шекті кіріс: 4,5-тен 10 млн теңгеге дейін.

Заңды тұлғалар

Жалдамалы қызметкерлердің ең көп саны: 25-тен 50 адамға дейін.
Шекті кіріс: 9-дан 25 млн теңгеге дейін.

Өткізу айналымы

Ең төменгі айналым мөлшері: 12000-нан 15000 еселік айлық есептік көрсеткішке дейін ұлғайтылды.
Осы шектен асқанда ҚҚС бойынша есепке тұру міндетті.

Сонымен қатар, жеңілдетілген декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар үшін 2006 жылдан бастап салық салу объектілерінің орташа жылдық құнына 0,5% ставкамен жеңілдікті мүлік салығы қолданылады.

Амортизациялық саясат және негізгі құралдарды жаңарту

2006 жылдан бастап амортизациялық саясат жетілдірілді: құн топтарының саны төртке дейін қысқартылды, кіші топтар құру алынып тасталды, жөндеу шығыстарын шегерімге жатқызу нормалары ұлғайтылды. Сондай-ақ жабдықты пайдаланудың бірінші жылында қосарлы амортизация нормасы сақталады. Бұл шаралар негізгі құралдарды жаңғыртуға және сапалық жаңартуға мүмкіндік береді.

Кадр даярлау шығыстарын шегерімге жатқызу шарттары

2006 жылдан бастап салық төлеушімен еңбек қатынастары жоқ жеке тұлғаны өндірістік қызметке байланысты мамандық бойынша оқытуға жұмсалған шығыстар мына шарттар сақталған жағдайда шегерімге жатқызылады:

жеке тұлғамен кемінде 3 жыл салық төлеушіде жұмыс істеуге міндеттейтін шарт жасалса;
тиісті білім деңгейі жеке тұлға тарапынан алғаш рет алынса;
егер мамандар даярлау Қазақстанда жүзеге асырылмайтын мамандықтар бойынша оқу Қазақстанда немесе шетелде жүргізілсе.

Қаржыландыру

2006 жылы Бағдарламаны іске асыруға республикалық бюджеттен 12 млрд теңге бөлінеді.