Жалқы есімдерді табу
Сабақ барысы
Бұл сабақтың өзегі — жалқы есім мен жалпы есімді ажырату, оларды сөйлем ішінде орынды қолдану және жазылу ерекшелігін (кіші/үлкен әріп) түсіну.
I. Қызығушылықты ояту
Ұйымдастыру кезеңінде балаларға ой тастайтын сұрақ қойылады: «Сендерді өмірде не таңғалдырады?» Таңғаларлық құбылыстардың жиі кездесетіні айтылып, мұғалім күнге таңғалатынын әңгімелейді: күн — мейіріммен сәлемдесетін, жылу сыйлайтын «сиқыршы» іспетті.
Өлең оқу (тақтадағы күнге қарап)
Күннің жомарт сәулелері ананың нәзік қолдарындай аялап, сипап, жылытады. Сиқырлы күн көңілдегі өкпе мен мұңды ерітіп, жүрекке жылу мен махаббат ұялатады.
II. Психологиялық тренинг
Өлең жолдары
Күн жарығын алақанға саламын,
Жүрегіме басып, ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жан-жағым.
III. Үй тапсырмасын қайталау
Үйге берілген жаттығу талданып, сұрақтар арқылы оқушылардың ойы қозғалады. Мақсат — өткен материалды еске түсіріп, жаңа тақырыпқа көпір жасау.
IV. Жаңа сабақ
Тақырып ертегі-әңгіме арқылы ашылады: Зат есімнің екі «ұлы» бар — Жалқы есім және Жалпы есім. Жалқы есім тек өз атауын білдірсе, жалпы есім көпшілікке ортақ ұғымды білдіреді. Зат есім екі ұлының да орнын тауып, екеуін де дұрыс қолдана білуді үйретеді.
Сабақтың ұстанымы: бір-бірімізді сыйлау, тыңдау және бірге үйрену.
Ойын: «Қалаған затыңды таңда»
Әр бала өзіне ұнаған түске сай затты таңдап алып, орнына отырады. Ойын оқушыны белсенділікке жұмылдырып, сабаққа назарын шоғырландырады.
V. Оқулықпен жұмыс (333-жаттығу)
Суреттегі заттарға назар аударып, атауларын жазамыз. Мысалдар:
-
Алма (қыз аты) — алма (жеміс)
-
Раушан (қыз аты) — раушан (гүл)
Талқылау сұрағы: Неліктен бір сөз кіші әріппен, ал екіншісі үлкен әріппен жазылады?
VI. Ойын: «Кім зерек?» (334-жаттығу)
Тақтамен жұмыс: терме диктант. Берілген жаңылтпаштан кісі аттары мен жер-су атауларын теріп жазу.
Жаңылтпаш
Арман атай, аралағаны — Тарбағатай.
Арман атай атын Тарбағатайда тағалай алмай,
Айғайды салған атай.
Ережеге назар аударып, мысал сөздерді талдау арқылы жалқы және жалпы есімнің ерекшелігі бекітіледі.
VII. Топтық жұмыс
1-топ
Зат есімге қатысты сөздер ойлап жазыңдар.
2-топ
Тізімнен жалқы есімдерді табыңдар:
VIII. Сергіту сәті
Шапалақтап қолыңды, жай-жай,
Міне былай, міне былай, жай-жай.
Шапалақтап қолыңды, тез-тез,
Міне былай, міне былай, тез-тез-тез.
IX. Семантикалық картамен жұмыс (топтық)
Сөздерді тиісті сөз табына орналастыру арқылы оқушының ажырату дағдысы күшейтіледі.
| Сөздер | Зат есім | Етістік | Сын есім | Сан есім |
|---|---|---|---|---|
| келді, ана, бес, сұлу, алма, қырық, отыр, жүз, көл, оқыды, биік |
X. Тақтамен жұмыс: көру диктанты
Мәтін
Жетісу — көркем өлке. Іле — осы өлкедегі үлкен өзен. Ол Балқаш көліне құяды. Көл жағасында Балқаш қаласы орналасқан.
Тапсырма: жалқы есімдерді табу.
XI. Еркін жазу
Оқушылар бүгінгі тақырыпқа сүйеніп, қысқа мәтін құрап жазады. Мақсат — жалқы және жалпы есімдерді орынды қолдану.
XII. Қорытындылау
Сұрақ-жауап
- Жалқы есім дегеніміз не?
- Жалпы есім дегеніміз не?
- Мысал келтір.
«Екі жұлдыз, бір тілек»
Әр оқушы алған әсері мен ұсынысын қағазға түсіріп, мұғалімге тілегін жазады.
XIII. Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
Күнделікті ашып, үй тапсырмасын жазып аламыз. Бүгінгі алған білімді ұмытпай, есте сақтаймыз.
Бағалау
Оқушылардың жұмысы мадақталып, марапаттау және тәттілер үлестіру арқылы ынталандырылады.