Миғраж түні - Мұхаммед пайғамбарымыздың миғражға көтерілген түн
«Бес» ұғымы: таным мен тәртіпті жүйелейтін дәстүр
Қазақ дүниетанымында «бес» саны жиі қайталанып, адам өмірінің рухани, әлеуметтік және тұрмыстық қырларын ықшам әрі түсінікті жүйеге келтіреді. Төменде халық жадында сақталған «бестік» жіктеулер жинақталып берілді.
Бес парыз
- Құдайдың бірлігін және Мұхаммедтің пайғамбарлығын мойындау.
- Намаз оқу.
- Ораза ұстау.
- Қайыр-садақа беру.
- Қажылыққа бару.
Бес намаз
- Таң намазы.
- Бесін намазы.
- Екінді намазы.
- Ақшам намазы.
- Жәшиық (құптан) намазы.
Бес борыш
- Аллаға және пайғамбарға қатысты борыш.
- Адамның өзіне қатысты борыш.
- Мемлекет пен халық алдындағы борыш.
- Үй-іші мен жақындары алдындағы борыш.
- Адамгершілік әлемі алдындағы борыш.
Бес қару
- Садақ.
- Мылтық.
- Найза.
- Қылыш.
- Айбалта.
Бес жақсы
- Қара нар.
- Жүйрік ат.
- Қалы кілем.
- Алмас қылыш.
- Бұлғын ішік.
Бес мүше
- Көз.
- Құлақ.
- Ауыз.
- Тіл.
- Мұрын.
Бес түн
- Мәуліт түні — Мұхаммед пайғамбарымыздың дүниеге келген түні.
- Рәджәп түні — Әмина анамыздың Мұхаммед пайғамбарға екіқабат болған түні.
- Миғраж түні — Мұхаммед пайғамбарымыздың миғражға көтерілген түні.
- Ақталу (арылу) түні — Лаухыл-Махфуз жарлығы жер бетіне түскен түн.
- Қадір түні — Құран түсе бастаған түн.
Бес асыл іс, бес дұшпан (Абай)
Өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ.
Талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым.
«Бес нәрседен қашық бол, бес нәрсеге асық бол, адам болам десеңіз...»
Абай Құнанбайұлы
Бес өсиет
- Топасқа сенбе.
- Жауға иілме.
- Әрқашан сақ жүр.
- Аш үйге қонба.
- Жарлыдан сый алма.
Бес қатер
- От.
- Жау.
- Борыш.
- Ауру.
- Сөз.
Қорытынды ой
Бұл «бестік» тізімдер — тек жаттауға арналған ұғымдар емес, жауапкершілік, тәртіп, мінез және құндылықтарды ықшам түрде бейнелейтін мәдени код. Оларды бүгінгі күннің тілімен түсіндірсек те, өзегі — адамды кемелдікке бастайтын бағдар.