Күй өнеріне оқушылардың қызығушылығын арттыру
Сабақтың тақырыбы
«Күйдің Қаршығасы»
Сабақтың мақсаты
- Күй дүлдүлі Қаршыға Ахмедияровпен таныстыру және оның өнерін үлгі тұту.
- Күйшілік дәстүрдің мәні мен мағынасын түсіндіру.
- Күй өнеріне оқушылардың қызығушылығын арттыру.
- Музыканы тыңдау барысында эстетикалық тәрбие беру.
- Еркін сөйлеуді, сөздік қорды молайтуды және дамыту.
Сабақтың типі
Аралас сабақ.
Көрнекіліктер
Домбыра, слайдтар, компьютер.
Сабақ барысы
Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен сәлемдесу. Сабаққа назар аударту.
Үй тапсырмасын тексеру
1-топ
Б. Төлегенова туралы не білесің?
2-топ
Б. Төлегенованың репертуарындағы әндер.
3-топ
Тапсырмалар орындалған соң, топтар бір-біріне дайындаған сұрақтарын қояды.
Білімін тексеру
«Кім жылдам?» ойыны арқылы негізгі ұғымдарды қайталау.
- Тембр деген не?
- Хор дауыстарын ата.
- Дирижердің қызметі қандай?
Мақсат қою
Музыканы дұрыс тыңдау арқылы оны талдауға және өз ойымызды жүйелі жеткізуге үйрену.
Жаңа сабақ: «Күйдің Қаршығасы»
Ой қозғау (құстар арқылы)
Қаршыға, қырғи, қараторғай, бұлбұл, тоты, қарлығаш. Осы құстардың ішінен адам есімі ретінде де кездесетін атауларды таңдаңдар.
Осы атаулардың ішінен атақты музыканттың есімін табыңдар: Қаршыға. Бүгінгі сабағымыз күйші Қаршыға Ахмедияров туралы.
Қазақ халқында балаға ат қоюдың астарында терең мән жатады: есім иесінің мінезі мен болмысы сол атауға сай болсын деген ниетпен қойылады. Бүгін біз «қаршыға» құсының шапшаң, алғыр мінезімен үндескен өнерпаздың өмірі мен мұрасын танып-білеміз.
Постер тапсырмасы
«Қаршыға Ахмедияров туралы не білемін?» — білгендеріңді постерге түсіріп жазыңдар.
Қысқаша мәлімет
Туған жері мен жылдары
Атырау облысы. 1946.03.25 — 2010.
Қызмет жолы
Құрманғазы атындағы Қазақ академиялық халық аспаптар оркестрінде домбырашы болды. Кейін концертмейстер, жеке домбырашы және дирижер қызметтерін атқарды.
Шеберлік ауқымы
Шетел композиторларының шығармаларын домбырамен орындаған. Үндістан, Франция, Италия, АҚШ, Венгрия елдерінде өнер көрсетті.
Марапаттары
- 1982 — ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығы.
- 1992 — ҚР халық әртісі.
- 2000 — «Парасат» ордені.
Кітаптары
«Шашақты найза», «Шалқар күй».
Күйлері
«Нарын», «Қуаныш», «Сағыныш», «Нұрғиса», «Қыз-ғұмыр», «Аққайың», «Желдірме», «Алтын ұя» және т.б.
Жинақтары мен мұрасы
Құрманғазы, Дәулеткерей, Дина сынды күйшілердің күйлерін жинақтап, «Атырау» атты күй жинағын шығарды. Сондай-ақ «Сарыарқа», «Жігер», «Әсем қоңыр», «Шынар», «Табыну» күй жинақтары жарық көрді. 500-ден аса күйі радио және теледидар мұрағаттарында сақтаулы.
Шәкірттері
Қазіргі танымал күйші-орындаушы Айгүл Үлкенбаева — оның шәкірті.
Естелік дерек
1981 жылы АҚШ-та күй орындағанда, көрермендер қазақтың Қаршығасын сахнадан жібермей, қайта-қайта шақырғаны ерекше есте қалған.
«Қаршыға» бейнесі және күй мінезі
Қаршыға — бүркіттен кейінгі аңға салынатын құстардың бірі. Ең күшті қаруы — шебер ұшуы: кейде жүздеген шақырымды шарлап, ептілікпен, айлакерлікпен оралады. Күйдің Қаршығасы да дәл осы құс сияқты: ойы оралымды, күйлері сыршыл, кейде өткір; алыстан орағытып келіп, адамның көңіл тұсын дөп басады.
Музыка тыңдау: «Аққайың»
«Аққайың» — психологиялық күйлер тобына жатады. Назар сала тыңдайық.
Тыңдау ережесі
- Негізгі тақырыпқа баса назар аудар.
- Автор нені айтқысы келгенін ой елегінен өткіз.
- Дыбыс бояуын (ерекшеліктерін) ажырата біл.
- Жылдамдық пен динамикасына қарай мінезін анықта.
Тыңдалатын шығарма: «Аққайың» күйі — Қ. Ахмедияров.
Өнер иесіне құрмет
Дәулескер күйшінің жүрегі 2010 жылы 65 жасқа қараған шағында тоқтады. Өнерсүйер қауым оны «Күй Қаршығасы», «Саңлақ күйші», «Күй аспанының Қаршығасы», «Ғасырдың күйшісі» деп құрметтеген.
Қаршыға Ахмедияровпен қоштасу рәсімі Мұхтар Әуезов атындағы академиялық театрда өтті. (Қоштасу сәтінің фотосы/суреті көрсетіледі.)
Музыка талдау (қайталап тыңдау әдісі)
Күйді қайта тыңдап, өз беттеріңше талдау жасаңдар.
1-топ
Сурет салу арқылы күйдің бейнесін ашу.
2-топ
Ой толғау жазу.
3-топ
4 жол өлең шығару.
Түсінгенін тексеру: Венн диаграммасы
Күйдің Қаршығасы (күйші)
Бұл — адам.
Ұқсастығы
- Шабытты, өр мінезді.
- Алғыр, ойы ұшқыр.
- Шаршамай шарқтай «ұшады» (шығармашылық қуаты жоғары).
- Сирек кездесетін дара болмыс.
Қаршыға (құс)
Бұл — құс.
Қорытынды (рефлексия)
Не білемін?
Алдын ала білімімді жинақтаймын.
Нені білдім?
Сабақтан алған жаңа мәліметтерімді түйіндеймін.
Нені білгім келеді?
Келесі қадамға сұрақ қоямын.
Сабақтан алған әсерлеріңді стикерлерге жазыңдар. Бағалау және мадақтау жүргізіледі.
Үй тапсырмасы
- Қаршыға Ахмедияров туралы мәліметтерді толықтыру, іздену.
- «Күй және күйші» тақырыбына эссе жазып келу.