Сиқырлы текше сайысы

Қанатты сөздер

«Заманауи әлемде елдің қуаты, ең алдымен, білім мен ғылымда».

Н. Ә. Назарбаев

«Математика — барлық ғылымдардың тұңғышы әрі оларға пайдалы да, қажет те ғылым».

Р. Бэкон

«Физиканың оң қолы — химия, ал математика — оның көзі».

М. В. Ломоносов

Ұйымдастыру кезеңі

1-жүргізуші

Сәлеметсіздер ме, ұстаздар! Айтар ойым тұспалдар: біз оқытқан оқушылардың сыналар сәті келді.

2-жүргізуші

Сәлеметсіздер ме, оқушылар — нақты ғылымға қызығушылар! Естігенін есте сақтап, оқығанын көкейге тоқушылар.

Есепті түрліше шығарамыз, арасында ойын ойнап жарысамыз. Ойландырар да, қиын да сұрақтар бар; әзіл есеп те кездеседі.

Ендеше, сайысымызды бастайық. Әділ баға беретін әділқазылар алқасын таныстырайық.

Шын жүйрік шабысынан танылады, нақты білім мен терең ой сыналады. Баға берер әділқазылар ортамызда — құрметпен қол соғайық.

Топқа бөліну

Әр топтан бір оқушы келіп, өзіне ұнаған фигураны қиып алады. Қиып алынған фигура — сол топтың атауы.

Ереже және ұпай қою

Ұпайлау

  • Жауап беруге 10 секунд беріледі.
  • Дұрыс жауап: 5 ұпай.
  • Толық емес жауап: 3 ұпай.
  • Жауап жоқ: 0 ұпай.
  • Тәртіп бұзып, айқайлағаны үшін: –2 ұпай.

Маңызды қағида

Әділқазылар алқасының шешімі талқыланбайды.

Сәт-сапар, оқушылар!

Бүгінгі жарыс білімді ғана емес, ұйымшылдықты да талап етеді.

Сайыс бөлімдері (7 бөлім)

1-бөлім. Сәлемдесу

Әр топ өзін таныстырады: аты, ұраны, сәлемі.

2-бөлім. Жорға

Әр команда: 1 минутта 20 сұрақ

__________ тобының сұрақтары (нұсқа 1)

  1. Ең алғашқы математик әйел кім? — Софья Ковалевская
  2. Табиғи жарық көзі? — Күн
  3. Квадраттық функцияның графигі? — Парабола
  4. Зат неден тұрады? — Молекула
  5. Вектор деген не? — Бағытталған кесінді
  6. Қай планетаның сақинасы бар? — Сатурн
  7. Қиылыспайтын әрі параллель емес түзулер? — Айқас түзулер
  8. Қозғалысты геометриялық тұрғыдан қарастыратын бөлім? — Динамика
  9. Геометрия пәнінің негізін салушы? — Евклид
  10. Идеал газ күй теңдеуін ашқан ғалым? — Дмитрий Менделеев
  11. Санның жүзден бір бөлігі? — Процент
  12. Құлақ еститін жиілік аралығы? — 20–20 000 Гц
  13. Ұшақтың ұшу биіктігін өлшейтін құрал? — Альтиметр
  14. Ең кішкентай заряд? — Электрон
  15. Сүт қанша градуста қайнайды? — 100°C
  16. Монитор мен көз арақашықтығы? — 60–70 см
  17. Денсаулыққа зиянды компьютер құрылғысы? — Монитор
  18. «Компьютердің атасы» кім? — Чарльз Бэббидж
  19. «Геометрия» терминінің мағынасы? — Жер өлшеу
  20. Бұрышты қақ бөлетін сәуле? — Биссектриса

__________ тобының сұрақтары (нұсқа 2)

  1. Плутонның серігі? — Харон
  2. Бүтін сандарға қандай сандар жатады? — Натурал сандар, оларға қарама-қарсы сандар және 0
  3. Күштің өлшем бірлігі? — Ньютон
  4. Координаттар әдісін енгізген ғалым? — Рене Декарт
  5. Квант теориясының негізін салушы? — Макс Планк
  6. Кеңістіктегі негізгі фигуралар? — Нүкте, түзу, жазықтық
  7. Жасанды жарық көздері? — От, сіріңке, шам, факел, шырақ
  8. Кез келген санның 0 дәрежесі? — 1
  9. Ядро неден тұрады? — Протон және нейтрон
  10. Молекула жылдамдығын анықтаған ғалым? — Г. М. Штерн
  11. Дәлелдеусіз қабылданатын сөйлем? — Аксиома
  12. Жұлдыздық шама нені сипаттайды? — Жұлдыздан келетін жарық ағынын
  13. Біздің галактиканың формасы? — Спиральді
  14. Ең кішкентай заряд? — Электрон
  15. Сүт қанша градуста қайнайды? — 100°C
  16. Алғашқы компьютер қашан және қайда шықты? — АҚШ, 1946 жыл
  17. Адам мен компьютер арасындағы қарым-қатынас? — Интерфейс
  18. Ақпараттық процестерді үйрететін ғылым? — Информатика
  19. Үшбұрыш бұрыштарының қосындысы? — 180°
  20. Жазықтықтағы фигураларды зерттейтін геометрия бөлімі? — Планиметрия

3-бөлім. Тамаша үштік

Ойлануға: 1 минут

Математиктер мен физиктерге сипаттама беріледі. Сипаттама бойынша ғалымның кім екенін табу керек.

1) 1540–1603 жылдары өмір сүрген француз математигі. Элементар алгебраны енгізіп, коэффициенттерді әріппен белгілеуді қолданған. Жауабы: Франсуа Виет

2) Б.з.д. 624–547 жылдары өмір сүрген грек ойшылы. Табиғат құбылыстарын сумен байланыстырған; бұрыш қабырғаларын қиятын параллель түзулер туралы теоремамен белгілі. Жауабы: Фалес

3) Француз физигі әрі математигі, электродинамика негізін қалаушылардың бірі. «Электр Ньютоны» атанған. Жауабы: Андре-Мари Ампер

4-бөлім. Формулалар сайысы

Уақыты: 3 минут

Әр топқа бір парақ беріледі. 3 минут ішінде математика және физика формулаларын мүмкіндігінше көп әрі дұрыс жазу қажет. Ең көп және дұрыс формула жазған топ жеңімпаз атанады.

Көрермендерге арналған сұрақтар

  1. 1) Жұмыртқа 3 метр ұшып, жарылмауы қалай мүмкін? — Оны 4 метрге лақтырсаңыз, алғашқы 3 метрде жарылмайды.
  2. 2) Отбасында 2 ұл бар, әр ұлдың 2 әпкесі және 1 әкесі бар. Әр қыздың 1 анасы бар. Барлығы неше адам? — 6 адам (2 ұл, 2 қыз, әке, ана).
  3. 3) Жерден көтеру оңай, бірақ алысқа лақтыру қиын. — Мамық.
  4. 4) Анасы 16 мандарин алды. Жартысын Думан жеді, Айша 2-еуін жеді, қалғанының жартысын Дина жеді. Қанша мандарин қалды? — 3 мандарин.

5-бөлім. Полиглот

Қазақ тілінде жұмбақ айтылады. Жауабын тапқан соң, оны орыс және ағылшын тілдеріне аударады.

1) Арқалап бірін қоймай көтергеннің, аяғы еш уақытта талған емес.

Білім — образование — education

2) Қабат-қабат қаптама, ақылың болса аттама.

Кітап — книга — book

3) Жұрттың бәрі оны сүйеді, бірақ қарағысы келмейді.

Күн — солнце — sun

4) Бар ма, жоқ па — бірақ оны анық білмейсің; ол жоқ жерде өмір сүре алмайсың.

Ауа — воздух — air

5) Өз еркіне жіберсең, дүниені бүлдірер.

От — огонь — fire

6) Жоқ өзінде бас та, қас та, мойын да; ұзындығы жазулы тұр бойында.

Сызғыш — линейка — ruler

7) Бірдей санды бірнеше рет көбейтуден тұрады. Ықшамдасаң, қандай атау болады?

Дәреже — степень — degree

6-бөлім. Сиқырлы текше

Әр командадан оқушылар кезекпен шығып, текшені лақтырады. Түскен қырына қарай тапсырма орындайды: текшенің үш жағында — алгебра, геометрия, физика есептері; қалған үш жағында — сұрақтар.

Сұрақтар

  • 1) А. Македонский заманындағы уақыт көрсеткіші. — Тауық
  • 2) Адамның алғашқы көлігі. — Балалар арбасы
  • 3) И. Ньютонның 1687 жылы бүкіләлемдік тартылыс заңын ашуына түрткі болған не? — Алма

Есептер

  • 1) Тең бүйірлі үшбұрыштың табанындағы сыртқы бұрыш 98°. Төбе бұрышын табыңдар. — 16° (қалған екеуі: 82° және 82°)
  • 2) Көлемі 2 л керосин жанғанда бөлінетін жылу мөлшері. — 70,4 кДж
  • 3) x² − 19x + 18 = 0 теңдеуінің бір түбірі 1-ге тең болса, екінші түбірін табыңдар. — 18

7-бөлім. Шахмат ойыны

Ойлануға: 5 минут

Әр топқа шахмат тақтасының бір бөлігі кескінделген сурет беріледі. Шахмат атының жүру тәртібімен оқығанда, қазақ математиктерінің қанатты сөздері шығады.

Музыкалық сәлем (көрерменге)

1) «Сан — математика ғылымының іргетасы». Бұл сөз Орынбек Ахметбекұлы Жәутіковке қатысты: қазақ арасынан шыққан тұңғыш физика-математика докторы, 220-дай еңбегі жарияланған.

2) «Із кесуде — графтар теориясы жатыр». Бұл қанатты сөз Жаңбырбаев Бегалы Сәдуақасұлына тән: қазақтың үздік математиктерінің бірі, 30-дан астам еңбегі бар.

Қорытынды және әзіл есеп

«Білім деген биік шың — бақытқа сені жеткізер. Білім деген ақылшың — қиындықтан өткізер».

Әділқазылар қорытынды шығарғанша, барлық оқушыларға бір әзіл есеп:

Әзіл есеп: екі шаштараз

Таныс емес қалаға келген математик шашын алдырмақ болады. Қалада екі ғана шаштараз бар. Біріншісінің орны лас, ал шаштараздың шашы ұқыпсыз алынған. Екіншісінің орны тап-таза, өзі де мұнтаздай, шашы өте әдемі алынған. Аз ойланып, математик бірінші шаштаразға барады. Неліктен?

Жауабы: Қалада екі ғана шаштараз болғандықтан, олар бір-бірінің шашын алады. Демек, екіншісінің шашын бірінші шебер қиса — бірінші шаштараз мықты.

Қорытынды жарияланған соң, жарысқа қатысқан оқушылар марапатталады.