Қазақша рефераттар

Сырдария атты өлеңі

Сабақтың тақырыбы

Әбділда Тәжібаевтың «Сырдария» өлеңі (ІІІ деңгей). Сабақ түрі: жаңа сабақ.

Мақсат

  1. Ақынның өмірі мен шығармашылығымен таныстыру.
  2. Өлеңнің идеялық-тақырыптық мәнін ашу.
  3. Оқушының ауызша және жазбаша тіл мәдениетін қалыптастыру; жеке тұлғаны дамыту; ақын тіліне көзқарасын анықтау; шығармашылық қабілетін дамыту арқылы туған жер мен табиғатты сүюге тәрбиелеу.

Күтілетін нәтижелер

  • Оқушылар ынтымақпен жұмыс істеп, өлең мазмұнын меңгереді және ортақ қорытынды жасайды.
  • Өзеннің адам өміріндегі пайдасын түсінеді; туған өлкеге сүйіспеншілігі артып, оны қорғауға атсалысады; ойын еркін жеткізеді.
  • Өзгенің пікірін тыңдап, шығармашылықпен жұмыс істейді; тіл байлығын арттырады.
  • Өлеңге композициялық талдау жасайды.
  • Сыни тұрғыдан ойлауға дағдыланады.

Тапсырмалар

  • Сұрақ-жауап (мәртебелі сұрақтар).
  • Деңгейлік тапсырмалар (A–B–C).
  • «Толағай» материалы бойынша жұмыс.
  • Жоспар бойынша талдау, постер жасау және қорғау.

Керекті жабдықтар

  • Бетшелер, интербелсенді тақта, слайд, суреттер.
  • Ә. Тәжібаев және «Толағай» туралы бейнефильм.
  • Жоспар, карта материалдары.

Қолданылатын әдіс-тәсілдер

  • Тренинг, топқа бөлу.
  • ОЖТ: топтық жұмыс, постер қорғау.
  • СТО: Блум таксономиясы.
  • АКТ: портрет, бейнефильм, презентация.
  • «Соңғы сөзді маған қалдыр» әдісі, ой-пікір, рефлексия.

Сабақ барысы

Сабақ үш негізгі кезеңмен ұйымдастырылады: кіріспе, тұсаукесер, негізгі бөлім. Бағалау барысында формативті кері байланыс және «2 жұлдыз, 1 ұсыныс» қолданылады.

Кіріспе

1) Ұйымдастыру

Амандасу, түгендеу. Тренинг арқылы 3 топқа бөлу: «Мен аспан әлемінің… (айы, жұлдызы, күнімін)».

2) Үй тапсырмасын тексеру

Қ. Бекхожиннің «Ақсақ Темір мен ақын» балладасы: ақын өмірі мен шығармашылығы бойынша слайд.

  • І топ: мағынаны ажырату, композициялық құрылымын талдау (кубизм стратегиясы, A–B–C деңгейлері).
  • ІІ топ: балладаның түйінді ойы, баллада және кейіптеу туралы түсінік.
  • ІІІ топ: Ақсақ Темір мен ақынға баға беру.

3) Формативті бағалау

Смайлик арқылы жедел кері байланыс беріледі.

Тұсаукесер

«Толағай» ертегісінен бейнеүзінді көрсетіледі. Негізгі мақсат — оқушылардың алдын ала білімін белсендіру және жаңа тақырыпқа табиғи көпір құру.

Мәртебелі сұрақтар

  • Кімнің бейнесі көрсетілді?
  • Нені байқадыңдар?
  • Бұл кімнің шығармасы?
  • Ақынның тағы қандай шығармаларын білесіңдер?

Оқушы әрекеті

  • Ә. Тәжібаев туралы бұрынғы сыныптардан білетіндерін ортаға салады.
  • «Толағай» ертегісінен үзіндіні жатқа айтады.
  • Бейнематериал бойынша сұрақтарға жауап беріп, талдау жасайды.

Негізгі бөлім: «Сырдария» өлеңін меңгерту

Сабақтың күні, тақырыбы мен мақсаттары жарияланады. Ә. Тәжібаев туралы бейнефильм көрсетіліп, оқушылар презентация арқылы ақын өміріне қысқаша шолу жасайды. Одан кейін «Сырдария» өлеңі оқылып, Блум таксономиясы бойынша жүйелі талдау жүргізіледі.

Блум таксономиясы бойынша жоспар

  1. Білу: «Сыр елі — жыр елі».
  2. Түсіну: өлеңнің тақырыбын ашу.
  3. Қолдану: өлеңнің идеясын айқындау.
  4. Талдау: өлең құрылысын талдау.
  5. Жинақтау: өлеңнің маңызын тұжырымдау.
  6. Бағалау: «2 жұлдыз, 1 ұсыныс».

Танымдық және мәтінмен жұмыс

Кіріспе мазмұн

  • Ә. Тәжібаевтың өмірі мен шығармалары туралы қысқаша мәлімет (ассоциация әдісі, реферат, слайд).
  • Картамен жұмыс: Сырдария өзенін картадан көрсету.
  • Өлеңді мәнерлеп оқу, жалқы есімдерді табу (түртіп алу стратегиясы).

Тақырыпты ашу: сөздердің мәні

  • Сырдария — біріккен сөз, жалқы есім.
  • Сыр — жан сыры, ішкі сыр.
  • Дария — үлкен өзен, кең арна.

Сөздікпен жұмыс (мәдени-танымдық анықтамалар)

Гейне — неміс ақыны.

Рейн — Германиядағы өзен.

Тарас — украин ақыны.

Днепр — Украинадағы өзен.

Пушкин — орыс ақыны.

Еділ (Волга) — Ресейдегі өзен.

Өлеңнің идеясын ашу: жуан-жіңішке сұрақтар

  1. Өлең тақырыбы не туралы?
  2. Өлеңнің Сырдарияға арналғаны қай жерден байқалады?
  3. Ақын еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін қалай білдіреді? Қай жолдардан аңғаруға болады?
  4. «Ел анасы — менің анам» деген жолдардың мағынасын қалай түсінесіңдер?
  5. Анаға ұқсас ұғымды ақын қандай тәсілмен жеткізген?
  6. Лирика дегеніміз не?
  7. Бұл өлең лириканың қай түріне жатады?

Топтық жұмыс: постер қорғау

І топ

Сырдария экологиясы.

ІІ топ

Өзен, су туралы мақал-мәтелдер, ырым-тыйым сөздер.

ІІІ топ

«Су — тіршілік көзі» тақырыбында ой толғау.

Бағалау: спикерлердің қорғауы арқылы өзара кері байланыс беріледі.

Көркемдік талдау және құрылым

Теориялық ұғымдар

Кейіптеу
Табиғат құбылыстарын жандандырып, адамға тән қасиет бере суреттеу.
Параллелизм
Автордың көңіл күйіне ұқсас табиғат көріністерін қатар қолдану арқылы ой-сезімді күшейту.

Сатылай кешенді талдау

  1. Авторы: Ә. Тәжібаев (1909–1998).
  2. Тақырыбы: туған жер.
  3. Идеясы: туған жерге сүйіспеншілікті дәріптеу.
  4. Жанры: поэзия.
  5. Лирикасы: табиғат лирикасы.
  6. Шумақ: 9 шумақ.
  7. Тармақ: 36 (әр шумақ 4 тармақ).
  8. Бунақ: 2 бунақты тармақ.
  9. Буын: 7–8 буынды.
  10. Ұйқас: қара өлең ұйқасы (а, а, б, а); кезекті ұйқас (а, б, в, б).

Әдеби-теориялық тәсілдер (мысалдар)

  • Эпитет: «Сұлу өзен», «қарт ана», «қадірлі ана».
  • Метафора: «Ел анасы — менің анам».
  • Кейіптеу: «Жасарыпсың, қадірлі ана, Ақ түспепті шашыңа».
  • Параллелизм: «Неге маған жырламасқа, Сырда туған елімді… Ел анасы — менің анам, Сырдың сұлу өзені».

Қорытынды: өлеңнің маңыздылығы және бағалау

Өлеңде ақын туған жерге, өзенге және елге деген ыстық ықыласын көркем тілмен бейнелейді. Сырдария — тек табиғи нысан емес, халықтың жадын, тіршілігін және рухын ұйыстыратын қастерлі символ ретінде танылады.

Бағалау және кері байланыс

  • Формативті бағалау: жедел кері байланыс.
  • «2 жұлдыз, 1 ұсыныс» әдісі.
  • Рефлексия: ой-пікір бөлісу, «Соңғы сөзді маған қалдыр».