Қазақша рефераттар

Төлеген армандаған Жібек қандай қыз

Қарағанды қаласы, №101 мектеп-лицейі

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Ахметова Гүлденсін Елубаевна

Сабақтың тақырыбы

«Қыз Жібек» жырының композициясы мен көркемдік ерекшеліктері

(слайд)

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Жыр мазмұнын аша отырып, композициялық құрылымына талдау жасау.
  • Кейіпкер бейнесін ашу.
  • Жырдың көркемдік ерекшеліктерін талдау.

Дамытушылық

  • Оқушылардың әдеби тілде сөйлеу мәдениетін дамыту.
  • Өзіндік пікір айту, талдай білу дағдыларын жетілдіру.
  • Сыни тұрғыдан ойлау қабілетін дамыту.

Тәрбиелік

  • Шынайы махаббат пен адал достыққа тәрбиелеу.
  • Адамгершілік пен бауырмалдық құндылықтарын орнықтыру.
  • Оқушы бойына әсемдікті дарытып, талғампаздыққа үйрету.

Ойға қозғау: махаббат пен сұлулық туралы

«Ей, перзентім. Адамның табиғи сұлулығы болмаса, ғашық бола алмайды, өйткені махаббаттың өзі табиғи сұлулыққа байланысты екені даусыз».

Қабуснама — дәйексөз

«Қабуснама» туралы қысқаша

«Қабуснама» — XI ғасырда өмір сүрген иран ғұламасы Кейқаус жазған педагогикалық еңбек. Шығарма автордың өз баласы Гильяншахқа арнап жазылған өнегелік-тәлімдік кеңестерінен тұрады.

Түйін: Махаббатсыз дүние бос — оны хайуанға теңеуге болады.

Сарапшыларға арналған тапсырмалар

1-сарапшы парағы

Төлеген бейнесі
  1. 1) Төлегеннің өскен ортасы, атасы мен анасы туралы не білдіңдер?
  2. 2) Жыр мәтініне сүйене отырып, Төлегеннің портретін сипаттаңдар.
  3. 3) Төлегеннің мінезін, іс-әрекеттерін ашатын дәлелдер келтіріңдер.

«Падишадан кем емес ер Төлеген келбеті...»

2-сарапшы парағы

Жібек бейнесі
  1. 1) Төлеген армандаған Жібек қандай қыз? Жыр мәтінімен дәлелдеңдер.
  2. 2) Қыз Жібектің ақылдылығын танытатын детальдарды табыңдар.
  3. 3) «Текті қыз текті жігітке жар болуы керек» ұғымын қалай түсінесіңдер?

«Ақмарал — атым, Жібек...»

«Екі бекзат қосылып, күндей балқып толады. Екеуінің нұрына көрген жанның бәрі де тамаша қайран қалады. Екеуінің суреті Ләйлі–Мәжнүндей болады».

3-сарапшы парағы

Дәстүр және дүние таным
  1. 1) Жырда қазақтың қандай әдет-ғұрып, салт-дәстүрлері суреттеледі?
  2. 2) Жібектің Сансызбайға қосылуына қалай қарайсыңдар? Бұл қай салт-дәстүрге жатады?
  3. 3) Халық ауыз әдебиетінде батаның қандай түрлері бар? «Теріс бата» деген не?

«Әуелі — Құдай, мен сені кәміл пірге тапсырдым. Көл егесі Қамбар-ау, қарағыма көз сал-ау! Зылиха — Жүсіп пайғамбар, әйелдің пірі — Бибі Бәтима, баламды сізге тапсырдым!»

Жырдың композициялық құрылымы

I бөлім

Оқиға желісі кезең-кезеңімен өрбіп, кейіпкерлер әрекеті арқылы тартыс күшейіп, шешімге келеді.

Оқиғаның басталуы

Кіші жүздің Жағалбайлы руынан шыққан Базарбайдың баласы Төлеген ер жетіп, жар таңдайды.

Оқиғаның байланысы

  • Саудагер қарияның айтуымен Шекті еліне аттануы.
  • Қаршыға арқылы Жібекті көріп, ғашық болуы.
  • Қыздың әкесі Сырлыбайдан рұқсат сұрап, Жібекке құда түсуі.

Оқиғаның дамуы

Төлеген Жібекке серт беріп, еліне қайтады.

Шиеленісуі

Төлегеннің Жібекке қайта баруына Базарбай рұқсат бермейді.

Шарықтау шегі

Төлеген әкесінен теріс бата алып, Сансызбаймен қоштасып, жалғыз жолға шығады.

Шешімі

Төлеген жол аңдыған қарақшы Бекежанның қолынан қаза табады.

Назар аударатын ой: Композициядағы әрбір кезең кейіпкер таңдауы мен қоғам талаптарының қақтығысын айқын көрсетеді; осы тартыс жырдың драматизмін күшейтеді.