Бала менің ақылды, әдемі

Мақсаты

Психологиялық-педагогикалық зерттеулер қорытындыларына сүйене отырып, ата-анамен бірлесе әрекет ету арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерінің дамуына қолайлы психологиялық жағдай қалыптастыру.

Міндеттері

Ата-ананың тәрбиедегі рөлі

Сенім білдіру, қолдау көрсету, үміт арту туралы түсінікті кеңейтіп, ата-аналардың педагогикалық сауаттылығын арттыруға көмектесу.
Оқушылармен жүргізілген психологиялық ағарту-дамыту жұмыстарының мазмұнымен ата-аналарды таныстыру.
Ата-ана мен бала арасындағы сүйіспеншілік пен өзара түсіністікті нығайту.

Мектеп алдындағы ата-ананың міндеттері

Қажетті оқу құрал-жабдықтарымен қамтамасыз ету.
Сабаққа уақытылы жіберіп, сабақтан қалдырмау.
Мектеппен және сынып жетекшісімен тұрақты байланыста болу.
Үй тапсырмасын дұрыс әрі толық орындауға көмектесу.
Баланың жеке оқу бұрышын/бөлмесін дайындап беру.
Баланың оқуына қызығушылық танытып, қажет кезде сабақ үдерісіне қатысу.
Қосымша әдебиеттермен қамтамасыз ету.

Баланың алдында ата-ана қандай болуы керек?

Тәрбиелі, мәдениетті.
Жан-жақты, күнделікті өмір жаңалықтарынан хабардар.
Баланың көзінше дөрекі сөйлемеу, ұрыспау: жиі кикілжің баланың тұйық, жасық болып өсуіне әсер етеді.
Ішімдік ішпеу, орынсыз сөз айтпау: біреуді жамандамау, өсек таратпау.

Үй тапсырмасы: маңызы және ұйымдастыру

Неліктен маңызды?

Үй тапсырмасы — оқушының саналы еңбегі және өздігінен жұмыс істеу дағдысының негізі.
Ол оқу үдерісінің ажырамас бөлігі; тұрақты орындау — жақсы үлгерімнің маңызды шарттарының бірі.
Әр пәннің өзіндік ерекшелігі үй тапсырмасын орындау тәсіліне ықпал етеді.

Ұсынылатын уақыт мөлшері

І–ІІ сыныптар

1 сағат

ІІІ–IV сыныптар

1,5 сағат

V–VIII сыныптар

2 сағат

ІХ–Х сыныптар

2,5–3 сағат

Үй тапсырмасы мұғалімнің тікелей қатысуынсыз орындалатындықтан, ата-аналарға оқушының үйдегі оқу жұмысына көмектесу үшін жүйелі әдістемелік бағыт-бағдар беріп отырған тиімді.

Күн тәртібі және еңбек қабілеті

Ең жоғары еңбек қабілеті көбіне күніне екі рет байқалады: 08:00–12:00 және 16:00–18:00.
Таңертең оқитын оқушыға — үй тапсырмасын 16:00–18:00 аралығында орындау қолайлы.
Түстен кейін оқитын оқушыға — 08:00–12:00 аралығы тиімді.
Мектептен келген соң: киім ауыстыру, жуыну, ас ішу, кейін 1,5–2 сағат таза ауада серуендеу ұсынылады.
1–2 сынып оқушыларына күндіз шамамен 1 сағат тынығып ұйықтап алу пайдалы.

Үзіліс және демалыс ережелері

Бастауыш сыныпта — әр 25–30 минут сайын қысқа үзіліс.
Жоғары сыныпта — әр 45 минут сайын үзіліс.
2 сағат үздіксіз дайындықтан кейін — 20 минут белсенді демалыс (қимылды ойын, үй шаруасына қатысу және т.б.).
Таңғы гигиеналық гимнастикаға 10–15 минут бөлу баланың шынығуына көмектеседі.

Оқу орнының гигиеналық талаптары

Бөлме мен жұмыс орны

Бөлме таза, желдетілген, артық заттар мен орынсыз әшекейлерден мүмкіндігінше бос болуы тиіс.
Шаңды су шүберекпен сүртіп, терезе әйнектерін мезгіл-мезгіл жуып тұру қажет.
Ыңғайлы үстел мен орындық баланың дене бітіміне сай болуы керек; жұмыс орны терезеге жақын орналасқаны дұрыс.
Үстел үстіндегі заттарды белгілі тәртіппен орналастыру — тиімділіктің кілті: кітап, дәптер, қалам-қарындаштың тұрақты орны болғаны жөн.

Ыңғайлы орта параметрлері

Температура: 18–22 °C
Ылғалдылық: 50–70%
Жарық: Мол, жеткілікті

Үлгерімді арттыруға арналған практикалық кеңестер

Баланың жұмыс үстелі ыңғайлы әрі тұрақты болсын.
Жұмыс үстелінде назарды бөлетін артық заттар болмауы керек.
Өз бөлмесінде оқу үшін қолайлы бұрыш ұйымдастырыңыз: кітап, қалам-қарындаш қоятын орын жеткілікті болсын, оқулықтар мен сөздіктер қолжетімді тұрсын.
Қағаз, дәптер және жазу құралдары жеткілікті болсын. Бірақ оларды толықтырып отыруды баланың өзіне жүктеу — жауапкершілік пен дербестікті арттырады.
Үй тапсырмасын орындау кезінде теледидарды өшіріңіз: ол оқуға кедергі келтіреді.
Музыка мәселесін баламен келісіңіз: кейбір жеңіл әуендер зейінді арттыруы мүмкін, ал қатты, агрессивті дыбыстар керісінше әсер етеді.
Жүйелілік маңызды: ас уақыты тұрақты болса, балада да оқу уақытына қатысты тұрақты дағды қалыптасады.
Әр бөлігін орындаған сайын баланы қолдап, ынталандырып отырыңыз.

Қарым-қатынаста жиі кездесетін қателіктер: қалай айтқан дұрыс?

Қате сөз	Баланың ішкі қабылдауы	Дұрыс балама
«Жылама! Жаман балалар ғана жылайды.»	«Мен әлсіз, жаман баламын.»	«Жарайды, аздап жылап ал. Жеңілдеп қаласың.»
«Әкесіне (шешесіне) ұқсап сүмірейіп тұрғанын қарашы!»	«Әкемді/шешемді жек көреді.»	«Әкең/шешең — жақсы адам. Оның жақсы қасиеттерін айтып отырайық.»
«Ой, ақымақ-ай!»	«Мені ақымақтығым үшін ғана жақсы көреді.»	«Сен ақылдысың. Кәне, бірге ойланып көрейік.»
«Біз сені жақсы болсын деп… Сен болсаң…»	«Мені ата-анам да ұнатпайды. Үмітін ақтай алмаймын.»	«Біз сені жақсы көреміз, түсінеміз. Біртіндеп бәрі реттеледі.»
«Бәленбайдың баласын қарашы…»	«Мен одан кеммін.»	«Менің ойымша, сен де мұны жасай аласың.»
«Әйтеуір бәрін былықтырасың!»	«Енді ештеңе істемеймін.»	«Әр адам қателеседі. Ештеңе етпейді, келесіде байқап істейік.»
«Сенің ақылың жететін іс емес…»	«Менен ештеңе шықпайды. Мен түкке тұрмаймын.»	«Егер араласуға болатын іс болса: “Қане, сен қалай ойлайсың?” Ал болмаса: “Мұны біз шешейік.”»
«Үлкендердің ісіне араласпай, жайыңа отыр.»	«Менің ойым ешкімге қызық емес.»	«Сенің пікірің маңызды. Қысқаша айтып берші: сен қалай істер едің?»

Ата-ана көмегі: қаншалықты және қалай?

Қолдаудың дұрыс формасы

Сөздерді дұрыс жазуға үйрету, сөйлем құрастыруды тексеру, күрделі есептерді талдауға бағыт беру арқылы көмектесуге болады.
Егер тапсырма жеңіл болса, шешімді баланың өзіне қалдырған дұрыс. Сіз тек «қаласаң, тексеріп берейін» деп ұсыныңыз.
Баланың өтінішін жылы қабылдаңыз. Тексеру кезінде қорқыныш емес, сенім атмосферасы болуы керек: «қате болса ұрысады» деген сезім қалыптаспасын.
Үдерісті бақылаңыз: мектептегі істер туралы сұраңыз, бірақ шексіз тергеуге айналдырмаңыз. Мысалы: «Бақылау жұмысы қалай өтті?», «Көмегім керек пе?»
Бағаға да, мұғалім ескертпесіне де назар аударыңыз — бұл пән бойынша динамиканы көрсетеді.

Баға туралы ойлануға арналған сұрақтар

Баға дегеніміз не?
Қандай бағаны «жақсы», қандай бағаны «нашар» дейміз және неге?
Бала «5» алғанда ата-ана не істейді? Бала не сезінеді?
Бала «2» алғанда ата-ана не істейді? Бала қандай қорытынды шығарады?

Ата-аналарға арналған нұсқаулық: үй тапсырмасын ұйымдастыру

Балалар сабақтан келді: тамақтанды, күні бойғы оқиғаларын айтты, аздап қимылдап «энергиясын шығарды». Енді үй тапсырмасын орындауға дайын. Дегенмен бұл кезең тек бала үшін емес, ата-ана үшін де стресстік болуы мүмкін. Кей отбасында бәрі тыныш өтсе, енді бірінде күнделікті дау-дамайға айналады. Мақсат — баланы қажетті жағдаймен қамтамасыз етіп, оқу үдерісін тұрақты әрі түсінікті ету.

Дұрыс жұмыс жағдайы

Кей ұстаздар толық тыныштықты ұсынады, бірақ ол әрдайым шынайы оқу/жұмыс ортасына сәйкес бола бермейді.
Балаға қай жағдай тиімді екенін анықтаңыз: кейбірі музыкамен, кейбірі тыныштықта, бірі жеңіл киіммен, бірі шағын сусын/тіскебасармен жақсы оқиды.
Баланың пікірін тыңдаңыз, бірақ отбасының қағидаларына қайшы келетін тұстарда шектеу қоя біліңіз.

Дұрыс қолдау жасау

Үй тапсырмасын бала үшін орындап беру дұрыс емес: бұл «қиындықты басқа шешеді» деген қате дағды қалыптастырады.
Сіздің рөліңіз — бағыттаушы кеңесші: сұрақ қойып, ойлануға жетелеу, шешімнің жарамдылығын тексеруге үйрету.
Ең маңыздысы — сабыр. Түсінбеген сәтте бала қатты уайымдауы мүмкін.

Қиын тапсырма келгенде қолдануға болатын алгоритм

Балаға: «Сенің ойыңша, бұл есептің жауабын табу үшін не қажет?» деп сұраңыз.
Оның өз тәсілін айтуына мүмкіндік беріңіз.
«Осы әдіс жұмыс істей ме, тексеріп көрейік» деп, шағын қадаммен орындауға шақырыңыз.
Қажет болса, қосымша оқу материалдарын (кітап, анықтамалық) пайдаланыңыз.
Екеуіңіз де түсінбесеңіз, мұғалімге қысқа әрі нақты хат жазыңыз: «Бұл тапсырмаға 1 сағат уақыт кетті. Мен де, балам да орындау жолын түсінбедік. Қалай көмектескен дұрыс?»
«Әрекет жоспарын» құруды үйретіңіз: мұғалімнен сұрау, интернеттен іздеу, үлкен бауырдан кеңес алу және т.б.

Қажетті кеңсе жабдықтары

Қалам, қарындаш, түсті қарындаш, маркер, өшіргіш, қағаз.
Қайшы, сызғыш, скрепка, степлер, желім.
Калькулятор қажет болса, мұғалімнен нақты үлгісін сұраңыз.
Сөздік, энциклопедия, глобус және басқа анықтамалықтар.

Барлығы қол астында болса, уақыт үнемделеді және бала қажет затты іздеп алаңдамайды.

Қиындық пен қателікке көзқарас

Егер бала селқос болып, жұмысты соза берсе, ата-ананың «жаттықтырушы» рөлін ұстануы көмектеседі: нақты талап, қысқа уақыт, әрі қарай талқылауға дайын болғанда ғана жалғастыру.

Маңызды қағида

Үй тапсырмасы — өткен қателік үшін жазғыру емес, қателікпен жұмыс. Мақсат — кешегіден жақсырақ орындау. Ол үшін қателікті табу, түсіну және түзету керек.

Алдымен жұмысты қарап, қате бар-жоғын айтыңыз.
Қателікті өзіңіз көрсетіп бермей, баланың өзіне тапқызып, өздігінен түзетуге үйретіңіз.
Ұрыстан гөрі қолдау мен нақты кері байланыс тиімді.

Тәртіп пен құрмет

Сабақ күн тәртібіндегі тұрақты уақытта, тыныш ортада орындалғаны дұрыс. Отбасының әр мүшесі баланың еңбегіне құрмет көрсетуі керек: ешкім және ешнәрсе алаңдатпасын.

Жарығы жеткілікті, орындық-үстелі ыңғайлы жұмыс орны міндетті. Еденде, асүйде немесе төсекте сабақ оқу — бұл маңызды үдеріске немқұрайды қарауды қалыптастырады.