Қазақша рефераттар

Көкшетау өнеркәсіп торабы

Сабақтың тақырыбы: Солтүстік Қазақстанның шаруашылық географиясы

Сарамандық жұмыс №11. Солтүстік Қазақстанның шаруашылығымен танысу, аймақтың мамандану салалары, қалалары және экологиялық жағдайы туралы білім қалыптастыру.

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру бөлімі

Сабақтың мақсат-міндеттерін нақтылау, жұмыс форматын түсіндіру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Солтүстік Қазақстанның экономикалық-географиялық жағдайының оң және теріс жақтарын анықтау.

Оң жақтары

  • Ресейдің Орал және Батыс Сібір экономикалық аудандарымен шектеседі.
  • Аумағы арқылы ірі теміржол магистральдары өтеді.
  • Жер бедері негізінен жазық.
  • Пайдалы қазбалар қоры мол.

Теріс жақтары

  • Өзен суларының ағыны біркелкі емес.
  • Аңызақ желдердің болуы шаруашылыққа әсер етеді.

Терминдермен жұмыс

1) Мамандану дегеніміз не?

Белгілі бір аумақтың немесе кәсіпорынның өндіріс құрылымында басым болып, негізгі өнім беретін бағытқа шоғырлануы.

2) Шаруашылық дегеніміз не?

Қоғамның қажеттілігін өтеу үшін өнім өндіру мен қызмет көрсетуге бағытталған экономикалық қызмет жүйесі.

«Сандар сөйлейді»

Аймақ туралы деректерді талдап, карта және кестемен салыстыра қарастыру ұсынылады.

Көрсеткіш

2724,4 мың км²

Көрсеткіш

565 мың

Тығыздық

6,3 адам/км²

Үлес

91,5%

Кезең

1954–1956 жж.

Үлес

58%

Жоспар

1) Өнеркәсібі

Тау-кен, металлургия, машина жасау, тамақ және жеңіл өнеркәсіп.

2) Ауыл шаруашылығы

Дәнді және техникалық дақылдар, мал шаруашылығы.

3) Көлік кешені

Теміржол, автомобиль және өзен көлігі, жүк тасымалының құрылымы.

4) Қалалары

Астана, Петропавл, Қостанай, Көкшетау, Павлодар.

5) Экологиясы

Қорғалатын аумақтар және қоршаған ортаны қорғау шаралары.

6) Сарамандық жұмыс №11

Сәйкестендіру тесті, кесте және кескін картамен жұмыс.

Өнеркәсіп

Тау-кен

Кен орындарын игеру және бастапқы өңдеу.

Қара металлургия

Темір кенін өндіру мен өңдеуге негізделген өндірістер.

Түсті металлургия

Боксит, алюминий және оған қатысты өндіріс тізбектері.

Машина жасау

Трактор, ауыл шаруашылығы машиналары және өнеркәсіптік жабдықтар.

Тамақ өнеркәсібі

  • Ұн тарту
  • Жарма өндірісі
  • Сүт өнімдері
  • Сары май шайқау

Жеңіл өнеркәсіп

  • Тері өңдеу
  • Тоқыма өндірісі
  • Тігін өнімдері

Ауыл шаруашылығы

Негізгі бағыты

Жаздық бидай өсіру — Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Ақмола аймақтарында кең таралған.

Дәнді дақылдар

Сұлы, арпа, күздік бидай, қарақұмық.

Техникалық дақылдар

Күнбағыс, зығыр, қыша.

Азықтық дақылдар

Көпжылдық шөптесін өсімдіктер, жүгері, азықтық қызылша.

Мал шаруашылығы

Сүтті және етті-сүтті ірі қара, қой, жылқы, құс шаруашылығы.

Көлік кешені

Көлік түрлері

Автомобиль, теміржол, өзен жолы.

Жүк тасымалының үлесі

Автомобиль

20%

Теміржол

80%

Негізгі бағыттар

Ендік және бойлық бағыттағы теміржолдар: Трансқазақстан, Ұлы Сібір, Оңтүстік және Орта Сібір бағыттары.

Өндірістік кешендер мен өндіріс тораптары

  1. Павлодар–Екібастұз аумақтық өндірістік кешені (АӨК)
  2. Ақмола өнеркәсіптік торабы
  3. Қостанай өндіріс торабы
  4. Көкшетау өнеркәсіп торабы
  5. Петропавл өнеркәсіп торабы

Солтүстік Қазақстанның қалалары

Астана

Астана — Қазақстан Республикасының астанасы. Қала республиканың маңызды өнеркәсіп және мәдени орталығы, ірі теміржол және автомобиль көлігі торабы. Мұнда қуатты құрылыс индустриясы дамыған.

Петропавл

Петропавл — Солтүстік Қазақстанның әкімшілік, экономикалық және мәдени орталығы. Қалада шағын литражды қозғалтқыштар зауыты және электроника саласында қолданылатын оқшаулағыш материалдар шығаратын кәсіпорын орналасқан. Қала «республиканың солтүстік қақпасы» деп аталады. Жеңіл өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы жақсы дамыған.

Қостанай

Қостанай — облыс орталығы. Мұнда тамақ және жеңіл өнеркәсіп салалары дамыған: ет және ұн комбинаттары, тігін және аяқкиім фабрикалары, жасанды штапель талшықтары зауыты бар. ХХ ғасырдың ортасынан бастап Соколов–Сарыбай және Жітіқара кен орындарын игеру нәтижесінде теміржолдар салынып, қала қарқынды дами түсті.

Көкшетау

Көкшетау — Ақмола облысының орталығы, еліміздегі ірі өнеркәсіп және мәдени орталықтардың бірі. Қала машина жасауға, тамақ өнімдері мен құрылыс материалдарын шығаруға маманданған.

Павлодар

Павлодар — облыс орталығы. Мұнда энергияны, суды және металды көп қажет ететін өндіріс салалары шоғырланған: глинозем-алюминий өндірісі, трактор жасау және химия өнеркәсібі.

Экология және табиғатты қорғау

Табиғаты көрікті және қорғалатын аумақтар

  • Шортанды–Бурабай курорттық аймағы
  • Қорғалжын қорығы
  • Наурызым қорығы
  • Баянауыл ұлттық табиғи паркі
  • Көкшетау ұлттық паркі

Қоршаған ортаны қорғау бойынша атқарылып жатқан жұмыстар

  1. ЖЭО-1 және ЖЭО-2 қазандықтарының күл ұстағыштары қайта жөнделуде.
  2. Көлік құралдарының едәуір бөлігі газ жанармайына көшірілді.
  3. Ескі үлгідегі автобустар жаңартылып, еуропалық стандарттарға сай автобустар сатып алынды.
  4. Ауыл шаруашылығында химиялық препараттарды қолдану шектеліп, табиғи ортада тез ыдырайтын түрлерін енгізу қолға алынуда.
  5. Экологиялық таза өнім алу жолдары дамытылып, биологиялық күрес әдістері енгізілуде.
  6. Қазіргі заманғы жетілдірілген агротехникалар қолданылуда.
  7. Қалаларды көгалдандыру және абаттандыру мақсатында шағын саябақтар ұйымдастырылуда (Арай, Жер-Ұйық, Президент саябағы).

Қосымша деректер (экологиялық тәуекелдер)

  • Соколов–Сарыбай КБК

    Негізінен бір металл — темір өндіріледі; қалған пайдалы компоненттердің көп бөлігі қалдыққа кетеді.

  • Павлодар химия зауыты

    Кәсіпорын жұмыс істеген кезеңде жерге шамамен 900 тоннадай сынап төгілгені туралы дерек бар. Қазіргі уақытта қауіптің алдын алу үшін ор қазылып, топырақпен көмілу арқылы Ертіске төнген қатер азайтылған.

Статистикалық мәліметтер

1964 жыл

Павлодар алюминий зауыты (ПАЗ) алғашқы алюминий оксидін шығарды.

1955 жыл

Екібастұз көмір алабы игеріле бастады.

Қор көлемі

Екібастұз көмір алабының қоры — шамамен 10 млрд (дерек бойынша).

1998 жыл

Екібастұз ферроқорытпа зауыты салынды.

1934 жыл

Наурызым қорығы ұйымдастырылды.

1968 жыл

Қорғалжын қорығы ұйымдастырылды.

1985 жыл

Баянауыл ұлттық табиғи паркі құрылды.

1996 жыл

Көкшетау ұлттық паркі құрылды.

Индустриялық-инновациялық даму және жаңа ұғымдар

2003–2015 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық даму стратегиясы Қазақстан өнеркәсібінің құрылымын жақсартуға бағытталды. Қазіргі кезде технопарктер ұйымдастырылып, кластерлер құру арқылы салааралық кешендер дамытылуда.

Инновациялық даму

Жаңа идеялардың, ғылым мен білімнің және жаңа технологиялардың өндіріс пен қоғамға енуі.

Технопарк

Ғылыми институттар мен өнеркәсіптің бірлесіп жұмыс істеу алаңы.

Кластер

Дайын өнім шығаратын, өзара байланысқан салааралық кешен.

Сарамандық жұмыс №11

Қосымша тапсырма: сәйкестендіру тесті

АӨК (аумақтық өндірістік кешендер) пен өнеркәсіп тораптарын олар өндіретін өнімдермен сәйкестендіріңіз.

АӨК / торап Өнімдері (нұсқалар)
1) Павлодар–Екібастұз б) көмір өндіру, трактор, ферроқорытпа, алюминий шығару
2) Ақмола в) құрылыс индустриясы, ауыл шаруашылығы машиналарын шығару
3) Қостанай ә) темір кендерін өндіру және өңдеу
4) Арқалық а) боксит өндіру және алғашқы өңдеу

Тапсырма №1

Солтүстік Қазақстан облыстарының әртүрлі табиғат ресурстарымен қамтамасыз етілу деңгейін кесте арқылы сипаттаңыз.

Қорытынды сұрақтар

  1. Солтүстік Қазақстан қандай минералдық ресурстарға бай? (Атаңыз.)
  2. Солтүстік Қазақстанның қай облысы су ресурстарымен жақсы қамтамасыз етілген? Қандай су көздері арқылы?

Тапсырма №2

Кескін картамен жұмыс: Солтүстік Қазақстанның минералдық ресурстарын кескін картаға түсіріңіз.

Нәтиже

Картада негізгі кен орындары мен өндіріс тораптары белгіленуі керек.

Үй тапсырмасы

  • §27 оқу.
  • Сарамандық жұмысқа қорытынды жазу.
  • Солтүстік Қазақстанның минералдық ресурстарын кескін картаға түсіру.