Наурыз мейрамы - дәстүрлі мереке
Наурыз мейрамы – дәстүр мен жаңғыру мерекесі
Наурыз — халқымыздың ең көне әрі ең қастерлі мейрамдарының бірі. Бұл мерекенің түпкі мәні — табиғаттың жаңаруы, ырыс пен ынтымақ, береке мен мейірім. Балаларға Наурыз туралы түсінік беріп, ұлтжандылыққа, ана тілін құрметтеуге және ұлттық дәстүрлерді қадірлеуге тәрбиелеу — тәрбиелік жұмыстың негізгі бағыты.
Мақсаты
- Балаларға Наурыз мейрамы туралы танымдық түсінік қалыптастыру.
- Ұлтжандылыққа, ана тілін құрметтеуге тәрбиелеу.
- Ұлттық мерекелер мен салт-дәстүрді қадірлеуді үйрету.
Көрнекіліктер
- Нақыл сөздер
- Ұлттық киімдер
Негізгі ой
Ежелгі заманнан бері шығыс халықтары Наурызды жыл басы ретінде атап өткен. Шығыс күнтізбесі бойынша бұл күн — күн мен түн теңелетін 22 наурыз, тіршілік қайта жанданатын, жер бусанып, табиғат жаңаратын шақ.
Наурыздың рухани мәні
Халық түсінігінде 21 наурыз түні даланы Қыдыр ата аралайды. Сол себепті әр үй есігін ашық ұстап, «дәулет дарып, бақ қонсын» деп ниет етеді. Наурыздың бастауы — адамдардың көрісуі, амандасып, өкпе-назды ұмытып, жаңарған күнге ақ тілек айтуы.
Өлең жолдары
«Көктем келді, балбырап, көктем келді.
Суық сорған жаныма шуақ қонған.
Осы еді ғой күткенім көптен бергі...»
Осы мән-мағынаға сүйене отырып, бүгінгі Наурыз мерекесіне арналған тақырыптық оқу іс-әрекеті басталады.
І. Ән: «Наурыз айы»
Мерекелік көңіл-күйді аша түсетін ән орындалады. Одан кейін оқушылар Наурыздың мәнін жырмен жеткізеді.
Алнұр
Осынау игі кең жерге,
Наурыз айы келгенде.
Арманда оны көрген де,
Көрмегендер де арманда,
Наурыз айы келгенде.
Қарлығаш
Наурыз айы туғанда,
Той болушы еді бұл маңда.
Сақталушы еді сыбаға
Сапарға кеткен ұлдарға,
Наурыз айы туғанда.
Мәди
Ежелгі шығыс еліміз,
Аңсаған арман, ойы бар.
Тарқайтын шары жерінің
Дәстүрлі Наурыз тойы бар.
Аяжан
Кеңінен елге таралған,
Негізі ерте қаланған.
Еңбек, шаттық, жыл басы,
Наурыздан басталған.
Бибарыс
Шырқап салған әнімен,
Мерекелік сәнімен.
Топталып ойнап, қыдырып,
Бөлісіп ішкен дәмімен.
Зарема
Су сылдырлап, жер көктеп,
Наурыз келсе — жыл басы.
Бау-бақша ішін өрнектеп,
Өзгерер өңір тұлғасы.
Шахмұрат
Наурыз келсе — құт келгені, халайық!
Есік ашып, шашу шашып,
Ел болып қарсы алайық.
Би: «Қара жорға»
Мерекелік көрініс би арқылы жалғасады. «Қара жорға» — ұлттық ырғақ пен серпінді қимылды айқындайтын танымал би.
Амира
Жаңғырған дәстүр-салтымыз,
Төгілген бұлақ жылғасы.
Қастерлі менің халқымның,
Мереке — Наурыз, жыл басы.
Ерқанат
Бақта құстар сайрайды,
Жайнап көктем нұрымен.
Жаңа дәстүр жырымен,
Ел Наурызды тойлайды.
Димаш
Наурыз келді — салтымыз,
Көгерсін деп халқымыз.
Көшеге тал егеміз,
Жарқырады күніміз.
Мадияр
Малдар төлдеп, қой қоздап,
Сүттен бұлақ ағызған.
Жаңа жылдың сипаты —
Молшылыққа аңыз болып,
Басталыпты Наурыздан.
Виктория
Наурыз саған жол болсын,
Тілегім анық сол болсын.
Деген ырым білгенге,
Халықта ақ мол болсын.
Наурыз көже: береке дәмі
Наурызда Наурыз көже дайындалады. Бұл — тек Наурыз тойына тән, көпшілікке арналған мерекелік тағам. Әр үй оны дәстүр бойынша жеті түрлі дәмнен әзірлейді.
Көжеге қосылатын дәмдер
Сүт, ет, су, тұз, тары, құрт, жеміс және басқа да тағамдар қосылып пісіріледі. Дайын көже келген қонаққа ұсынылып, молшылықтың нышаны ретінде таратылады.
Бесікке салу: қасиетті ғұрып
Бесік — қасиетті, киелі, құтты мүлік, сәбидің алтын ұясы. Баланы бесікке салу кезінде әже, келін, қыз-келіншектер бас қосып, бесікті аластап, тілек айтады. Ана мейірімі мен үміті бесік жыры арқылы өріледі.
Үлкен әже (Ақнұр): аластау
Алас, алас, баладан алас,
Иесі келді, пәлесі көш!
Алас, алас, бәледен алас,
Көзі жаманның көзінен алас!
Қырық қабырғасынан алас,
Отыз омыртқасынан алас!
Келін (Диана): бесік жыры
Әлди, әлди, ақ бөпем,
Ақ бесікке жат, бөпем.
Жылама, бөпем, жылама,
Көзіңнің жасын бұлама.
Әлди, әлди, бөпешім,
Қозы жүні — көрпешім.
Жұрт сүймесе сүймесін,
Өзім сүйген бөпешім.
Ғұрып барысында бала бесікке бөлеп, ұлттық тәрбиенің өзегі саналатын ізгі тілектер айтылады.
ІІІ. Тілек, жыр және бата
Наурыз думаны ақ тілек пен терең мағыналы сөзге ұласады. Балалар жылға амандық, елге тыныштық тілейді.
Жамила
Наурыз тойың, Наурыз тойың,
Құтты болсын, халайық!
Күй төгілсін, күй төгілсін,
Шырқап әнге салайық.
Ерсұлтан
Ұлу жылы, кел төрлет,
Ел достығын өркендет.
Мол болсын ырыс, құт,
Болсын елде тыныштық.
Ұлдана
Ұлыс бақыт әкелсін,
Әр күніміз жақсы болсын.
Достығымыз берік болсын,
Білім-өнер серік болсын.
Ислам
Шаттанып бүгін жаңа жыл,
Халқына шашып жаңа нұр.
Келді Қыдыр атамыз,
Жүректен төгіп жаңа жыр.
Қыдыр ата (Алан): бата
Ақ тілек
Ұлыс оң болсын!
Ақ мол болсын!
Қайда барсаң жол болсын.
Ұлыс береке берсін,
Бәле-жала жерге енсін!
Ұлы халқым тең болсын,
Қайғы-уайым жоқ болсын,
Қуанышың көп болсын!
Әумин!
Қорытынды тілек
Дастарқаны халқымның тола берсін,
Бақыт құсы қолыңа қона берсін.
Ұлы тойдың төресі — Наурыз тойы,
Жылдан-жылға құт тойы бола берсін!
Осымен Наурыз мерекесіне арналған тақырыптық оқу іс-әрекеті аяқталады.