Қазақша рефераттар

Мынау Қостанай қаласының планы

№10 орта мектеп

География пәні мұғалімі: Асанова Карлыгаш Илиукеновна

Сынып: 6

Сабақ түрі

Аралас (саяхат сабақ)

Сабақтың тақырыбы

Глобус — Жер шарының моделі

Бұл сабақта оқушылар глобустың түрлерімен танысып, оны оқу үдерісінде дұрыс қолданудың жолдарын меңгереді. Сонымен қатар градус торы арқылы көкжиек тұстарын анықтау және Жердің жарты шарлары туралы түсінік қалыптасады.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

  • Глобустың түрлерімен таныстыру.
  • Негізгі ерекшеліктерін көрсету.
  • Глобусты қолдану тәсілдерін түсіндіру.

Дамытушылық

  • Экватор, параллель, меридиан, градус торы ұғымдарын қалыптастыру.
  • Жарты шарлар мен полюстер туралы толық түсінік беру.
  • Градус торы бойынша көкжиек тұстарын анықтау дағдысын дамыту.

Тәрбиелік

  • Жауапкершілікке баулу.
  • Достық қарым-қатынас қалыптастыру.
  • Білімге құштарлықты арттыру.

Күтілетін нәтиже

  • 1 Параллель, экватор, меридиан, градус торы ұғымдарының анықтамасын біледі.
  • 2 Экваторды, параллельдерді, 0° және 180° меридиандарды, географиялық полюстерді атап, көрсете алады.
  • 3 Көкжиек тұстарын анықтай алады және градус торының мақсатын түсінеді.

Негізгі терминдер мен ұғымдар

параллель меридиан бастапқы (Гринвич) меридианы градус торы Жердің жарты шарлары полюстер масштаб шартты белгілер

Сабақтың ресурстары мен байланыстары

Көрнекіліктер

  • Глобустар
  • Жер шарының жарты шарлар картасы
  • Флипчарт
  • Тұсбағар
  • Атлас, кескін карта, үлестірмелі материалдар

Пәнаралық байланыс

математика тарих

Оқыту әдістері

  • Ауызша баяндау
  • Жеке және жұптық практикалық жұмыс
  • Сұрақ-жауап

Сабақтың барысы: виртуалды саяхат

Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылардың назарын сабаққа аудару (Аида Мажитқызының видеохаты).
  • Оқушыларды түгелдеу.
  • Оқу құралдарын тексеру.

Кіріспе: «Венаға жол»

Сабақ Вена қаласына виртуалды саяхат ретінде ұйымдастырылады. Оқушылар бағыт, азимут және көкжиек тұстары туралы білімдерін қолданады.

Бағыт
Батыс
Азимут
270°
Ереже
1 бағдарша = 1 қадам
Қозғалыс тізбегі (көкжиек тұстары бойынша)
  1. 1-қадамБатыс
  2. 2-қадамБатыс
  3. 3-қадамОңтүстік
  4. 4-қадамОңтүстік
  5. 5-қадамШығыс
  6. 6-қадамШығыс
  7. 7-қадамОңтүстік
  8. 8-қадамОңтүстік
  9. 9-қадамБатыс
  10. 10-қадамБатыс

Вена қаласында глобустарға арналған ерекше мұражай бар. Экспонаттармен танысу арқылы сабақтың тақырыбы анықталады: «Глобус — Жер шарының моделі».

Қызықты дерек

Әлемдегі жалғыз «Глобустар мұражайы» Австриядағы Вена қаласында, Ұлттық кітапханада орналасқан. Мұражай 1956 жылы ашылған, қорында жүздеген экспонат бар.

Экспонаттар арқылы түсіндіру

Экспонат 1: Мартин Бехайм глобусы (1492)

1492 жылы неміс картографы Мартин Бехайм жасаған глобус — алғашқы сақталған глобустардың бірі. Онда Еуропа, Азия және Африка бейнеленген, ал Америка туралы мәлімет жоқ: Еуропадан Шығыс Азияға дейінгі аралық мұхит ретінде көрсетілген.

Экспонат 2: «Nordkapp» — глобус бөліктерін тану

Оқушылар глобус құрылымымен танысып, негізгі сызықтар мен бағыттарды анықтайды: полюстер, экватор, параллельдер, меридиандар және градус торы.

Экспонат 3: Герхард Меркатордың аспан глобусы

Фламанд картографы Герхард Меркатор аспан глобусын жасаған. Бүгінге дейін ол толық сақталмаған, бірақ суреттері мен сипаттамалары белгілі. Осы бөлімде оқушылар шартты белгілер ұғымын талқылайды: олар нені білдіреді және қайда қолданылады.

Негізгі түсініктер: қысқа әрі нақты

Полюстер

Жер шарының жорамал білігі бетіне шығатын нүктелер полюстер деп аталады. Полюстер екеу: Солтүстік және Оңтүстік. Жер өз білігінен айналғанда полюстер орнын өзгертпейді.

Экватор

Экватор — полюстерден бірдей қашықтықта жүргізілген сызық. Ол Жерді Солтүстік және Оңтүстік жарты шарға бөледі. Экватор ұзындығы шамамен 40 000 км.

Параллельдер

Экваторға параллель жүргізілетін шеңбер сызықтар параллельдер деп аталады. Олар батыс–шығыс бағытын көрсетеді, ал ұзындығы экватордан полюстерге қарай қысқара береді.

Меридиандар және бастапқы меридиан

Солтүстік және оңтүстік полюстерді қосатын сызықтар меридиандар деп аталады. Олар солтүстік–оңтүстік бағытын көрсетеді. Халықаралық келісім бойынша 0° меридиан (Гринвич) 1884 жылы қабылданған және ол Лондон маңынан өтеді. Бастапқы меридиан Жерді Батыс және Шығыс жарты шарларға бөледі.

Градус торы

Белгілі бір градус сайын жүргізілген параллельдер мен меридиандар Жер бетін торкөздерге бөледі. Бұл жүйе глобустың градус торы деп аталады және нысандардың орнын анықтауға, бағыт пен қашықтықты бағалауға көмектеседі.

Практика: карта, шартты белгілер және қашықтық

Жеке жұмыс: шартты белгілер

Оқушылар Қостанай қаласының жоспары бойынша шартты белгілерді анықтайды және оларды қолданудың маңызын түсіндіреді.

Талқылау сұрақтары

  • Суреттер нені білдіреді?
  • Шартты белгі деген не?
  • Олар қайда пайдаланылады?

Жұптық жұмыс: қашықтықты есептеу

Қостанай бағыты бойынша кесінділер өлшеніп, масштаб арқылы нақты қашықтық есептеледі.

Өлшеулер
  • Қостанай — Аманкелді9,2 см
  • Аманкелді — Дружба7 см
  • Дружба — Қонай11,5 см
  • Қостанай — Қонай19,7 см

Есептеу үлгісі

Барлығы: 9,2 + 7 + 11,5 + 19,7 = 47,4 см (қателік: ±4 см).

Масштаб: 1:100 000 → 1 см = 1000 м = 1 км.

Нақты қашықтық: 47,4 км.

Оқулықпен жұмыс: глобустан қашықтық өлшеу

Оқушылар 34-беттегі материалды өздігінен оқып, глобустағы масштабтың орналасуын және қолданылуын түсінеді. Мектепте оқу мақсатында көбіне 1:30 000 000 (ірі) мен 1:83 000 000 аралығындағы глобустар қолданылады.

Тапсырма

Астана мен Мадагаскар аралығындағы қашықтықты глобус бойынша өлшеу (берілген үлгі есеп).

Глобус түрлері

Физикалық

Жер бедері мен табиғи нысандарды (тау, жазық, мұхит) көрсетеді.

Саяси

Мемлекеттер, шекаралар, астаналар мен әкімшілік бөліністерді көрсетеді.

Бедерлі

Жер бедерін көлемді (рельефті) түрде айқындап көрсетеді.

Сөздік (терминдердің шығу тегі)

Экватор
Латынша: «теңейткіш».
Параллель
Грекше: «қатар жүруші».
Меридиан
Латынша: «түскілік».
Глобус
Латынша: «шар».
План
Латынша: «жалпақ».

Тексеру және бекіту

«Кім жылдам?»

Глобустан және жарты шарлар картасынан мына нысандарды тауып көрсет: полюстер, экватор, параллельдер, меридиандар.

«Дұрыс — бұрыс?» ойыны

Егер тұжырым дұрыс болса, шапалақтаймыз; бұрыс болса — түзетеміз.

Тұжырымдар

Оқушы жауап беріп, қажет болса дәлелдейді.

  1. 1. Жер шарында 2 полюс бар.

    Дұрыс.

  2. 2. Жер өз білігін айналғанда оның полюстері айналмайды.

    Дұрыс.

  3. 3. «Экватор» сөзі «түскілік» мағынаны білдіреді.

    Бұрыс. «Түскілік» — меридиан.

  4. 4. Жерді тең екі жарты шарға меридиан бөледі.

    Бұрыс. Жерді Солтүстік және Оңтүстік жарты шарға экватор бөледі.

  5. 5. Жер экваторының ұзындығы 40 000 километр.

    Дұрыс.

  6. 6. Экваторға қатарластыра белгілі бір қашықтық сайын жүргізілген сызықтар параллель деп аталады.

    Дұрыс.

  7. 7. Оңтүстік және Солтүстік полюстердің арасын қосатын сызықтар экватор деп аталады.

    Бұрыс. Бұл — меридиандар.

  8. 8. Алғашқы глобустардың бірін М. Бехайм жасаған.

    Дұрыс.

  9. 9. Гринвич обсерваториясы Вена қаласында орналасқан.

    Бұрыс. Гринвич — Лондон маңында.

  10. 10. Қазақстан Республикасы Солтүстік жарты шарда орналасқан.

    Дұрыс.

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Сабақ барысында орындалған тапсырмалар, сұрақ-жауап және практикалық есептеулер негізінде бағаланады.

Үйге тапсырма

  • §11 оқу.
  • Дүние жүзі саяси картасы бойынша Қостанай мен 10 қаланың арақашықтығын өлшеу.
  • «Мұражайға саяхат» бейнематериалын көру.