Шырақтың ерлігі
Сабақтың тақырыбы
Сақтардың тәуелсіздік үшін күресі
Білімділік
Оқушылардың бұрын алған білімін толықтыру; сақтардың парсылар мен гректерге қарсы тәуелсіздік жолындағы күресін түсіндіру және олардың ерлігін ашып көрсету.
Дамытушылық
Ой-өрісті кеңейтетін сұрақтар қою; сұрақ-жауап әдісі арқылы ойлау және сөйлеу дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
Сақ патшаларының ерлігін үлгі ете отырып, оқушылар бойында батылдық пен отансүйгіштік құндылықтарын қалыптастыру.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру
- Ойды жинақтау
- Талдау
- Сұрақ-жауап
Көрнекі құралдар
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу.
- Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Сөзжұмбақ: «Сақтар»
- Геродот Қазақстанның ежелгі тұрғындарын қалай атаған?
- Сақтардың негізгі шаруашылығы қандай болды?
- Сақтардың өмірінде көлік ретінде маңызды орын алған төрт түлік қайсы?
- Шөлді және шөлейт аймақтарда қандай мал өсірілген?
- Парсылар Жетісуды мекендеген сақтарды қалай атаған?
- Шірік-Рабат қонысы қазіргі қай облыста орналасқан?
III. Үй тапсырмасын қорытындылау
Ребус: «Геродот»
IV. Жаңа сабақ (кіріспе)
«Сақтар дұшпанға — қатал, досқа — адал».
Оқулықпен жұмыс
Тақырып мазмұнының жоспары:
1) Кир әскерінің басып кіруі
Б.з.б. 530 жылы Кир бастаған парсы әскерлері сақ жеріне басып кірді. Бұл кезеңде сақтардың билеушісі Томирис еді.
«Әйел болса да, жаудың шапқыншылығынан қорыққан жоқ».
«Алдымен әскерлер садақпен атысады. Садақ оғы біткеннен кейін жекпе-жекке шығып, қылыш пен найзамен соғысады. Нәтижесінде массагеттер жеңіске жетеді. Парсы жауынгерлерінің көбі қырылып, Кир өлтіріледі».
2) Шырақтың ерлігі
Кир қайтыс болғаннан кейін 11 жыл өткен соң, б.з.б. 519 жылы парсылар қайта шабуыл жасайды. Бұл жорықты Дарий патша басқарды.
Дерек
«Мен әскеріммен сақ жеріне жорыққа шықтым».
— Дарийдің сөздері (Бехистун жазбалары)
«Шырақ есімді бір сақ өзін сақ көсемдерінен жәбір көргендей етіп көрсетеді. Парсы әскерін оларға бастап барамын деп алдап, адастырып, сусыз шөлге апарады. Шапқыншы әскер шөлде қырылады».
3) Александр Македонскийдің сақ еліне жорығы
Б.з.б. 490 жылы Марафон шайқасында парсы әскерінің құрамында гректерге қарсы сақ жауынгерлері де соғысты. Б.з.б. IV ғасырда гректер сақ жеріне қауіп төндірді.
«Қолбасшы Александр Македонский Сырдариядан жүзіп өтіп, сақтарға шабуыл жасады».
Бекіту
«Суреттер сөйлейді»
-
Ежелгі грек тарихшысы сақтардың жауынгерлігі туралы:
«Еуропалық патшалықтар түгілі, Азияның өзінде сақтарға қарсы келетін бірде-бір халық болған жоқ».
Жауабы: Геродот
-
Б.з.б. 519–518 жж. сақ жеріне жойқын жорық бастаған патша.
Жауабы: Дарий
-
Кирді жеңген сақ патшайымы, батыр қолбасшы.
Жауабы: Томирис
-
Б.з.б. IV ғасырдың 30-жылдары грек-мақедондықтарды бастап,
сақ-скиф жеріне басып кірген қолбасшы.
Жауабы: Александр Македонский
Тест (сәйкестендіру)
- 1) Кирге қарсы күресті бастаған сақ патшасы
- Томирис
- 2) Елі үшін жанын пида еткен бақташы
- Шырақ
- 3) Томиристің ұлы
- Спаргапис
- 4) Б.з.б. 530 ж. сақ жеріне басып кірген парсы патшасы
- Кир
- 5) Шырақтың ерлігін баяндаған грек тарихшысы
- Полиэн
- 6) Б.з.б. IV ғ. сақ жеріне қауіп төндіргендер
- Гректер
- 7) Б.з.б. 519 ж. сақ жеріне басып кірген парсы патшасы
- Дарий
Қорытындылау
Төмендегі деректер сақтардың тәуелсіздік үшін күресінің тарихи маңызын айқындайды:
«Әйел болса да, жаудың шапқыншылығынан қорыққан жоқ».
«Шырақ есімді сақ бақташысы өзін сақ көсемдерінен жәбір көргендей көрсетіп, парсы әскерін алдап, адастырып кетеді».
«Қолбасшы Александр Македонский Сырдариядан жүзіп өтіп, сақтарға шабуыл жасады».
«Алдымен әскерлер садақпен атысады. Садақ оғы біткен соң, жекпе-жекке шығып, қылыш пен найзамен соғысады».
Бағалау және үй тапсырмасы
Оқушыларды бағалау
Сабаққа қатысуы, жауаптарының толықтығы мен дәлдігі, тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағалау жүргізіледі.
Үйге тапсырма
- Тақырыпты оқып, мазмұндау.
- Жұмыс дәптерін толтыру.