Қазақша рефераттар

Бос орынға тиісті сөздерді жаз

Қазақ тілі • 2-сынып • Аралас сабақ (45 минут)

Дауыссыз дыбыстардың түрлері

Бұл сабақта оқушылар дауыссыз дыбыстардың ерекшеліктерін түсініп, оларды қатаң, ұяң, үнді түрлеріне ажыратады. Тапсырмалар қайталау, түсіндіру, салыстыру, қолдану және қорытындылау кезеңдері бойынша құрылымдалған.

I кезең. Ұйымдастыру және “көпір” тапсырмалары

Өткен тақырыптарды еске түсіріп, жаңа сабаққа негіз дайындау.

5–7 мин

Қайталау сұрақтары

  1. 1) Дыбыс дегеніміз не?

    Жауабы: Дыбысты айтамыз және естиміз.

  2. 2) Дыбыстар неше топқа бөлінеді?

    Жауабы: Дыбыстар екі топқа бөлінеді: дауысты және дауыссыз.

  3. 3) Дауыссыз дыбыстар қатарын жаз.

    Жауабы: Оқушы дауыссыз дыбыстарды атап/жазып шығады.

Нені білу керек (бағдарлау)

Бұл бөлімде тақырып мазмұнын толық ашатын мәліметтер іріктеледі: кім? не? қандай? қалай? нені? қашан? не істеді? сияқты сұрақтарға жауап беретін нақты түсініктер қарастырылады.

Негізгі мақсат: оқушының алдыңғы білімін жаңа тақырыппен байланыстыру.

II кезең. Жаңа сабақты меңгеру

Түсіндіру, дәлелдеу, салыстыру және қорытындылау тапсырмалары.

20–25 мин

Теория: “Білу” — бос орынға тиісті сөздерді жаз

  • 1) Дауысты дыбыстар ауыз қуысынан кедергіге ұшырамай айтылады.

  • 2) Дауыссыз дыбыстар ауыз қуысынан кедергіге ұшырап айтылады.

  • 3) Дауысты дыбыстар буын құрай алады.

  • 4) Дауыссыз дыбыстар буын құрай алмайды.

  • 5) Дауысты дыбыстар айтылуына қарай екіге бөлінеді.

  • 6) Дауыссыз дыбыстар айтылуына қарай үшке бөлінеді.

Негізгі жіктеу

Дауыссыз дыбыстар

Қатаң • Ұяң • Үнді

Еске сақта:

Дауыссыз дыбыстар айтылғанда ауа кедергіге ұшырайды, сондықтан созылып айтылуы қиын.

Теория: “Түсіну” — себебін анықта

1) Дауыссыз дыбыстар неліктен буын құрай алмайды?

Жауабы: Себебі олар созылып айтылмайды.

2) б, в, г, ғ, д, ж, з дыбыстары неліктен дауысты дыбыс бола алмайды?

Жауабы: Себебі бұл дыбыстарды айтқанда ауа еркін шықпайды.

3) Тырна, қырғауыл, бүркіт, бөдене, сұңқар, шүрегей, тауық, сауысқан.

Сұрақ: Құстардың атаулары қай дыбыстан басталады? Ішінде қайсысы артық, неліктен?

Жауабы: Барлығы дауыссыз дыбыстан басталады. Артық сөз — тауық, себебі ол үй құсына жатады.

4) “Хат, сатпақ, қыс” сөздеріндегі дауыссыз дыбыстар қай түрге жатады?

Жауабы: х, т, с, п, қ — қатаң дауыссыздар. Себебі олар қатаң айтылады.

5) р, л, и, н, ң, й, (у) дыбыстары неліктен үнді дауыссыздарға жатады?

Жауабы: Себебі бұл дыбыстар үн арқылы шығады.

Теория: “Талдау” — Венн диаграммасы арқылы салыстыру

Дауысты дыбыс

Ауа ауыз қуысынан кедергіге ұшырамай еркін шығады.

Ұқсастығы

Екеуі де дыбыс және әріп.

Дауыссыз дыбыс

Ауа ауыз қуысында кедергіге ұшырап айтылады.

Тақырыптың басты идеясы:

Дыбыстардың дауысты және дауыссыз болып бөлінуі олардың айтылу ерекшелігіне байланысты.

Теория: “Жинақтау” — анықтама және жүйелеу

1) Дауыссыз дыбыстарды түріне қарай жаз:

Дауыссыз дыбыстар → қатаң, ұяң, үнді

Практика: бояу тапсырмасы (сыныптық жұмыс)

Үнді дауыссыз дыбыстары бар әйнекшені көк, ұяң дауыссыз дыбыстары бар әйнекшені жасыл, қатаң дауыссызы бар әйнекшені қоңыр түспен боя.

Практика: бағалау сұрағы

Дөңгелектердегі буындардан сөз құрауға болады деп ойлайсың ба?

Жауабы: тоқылдақ, бөдене, шағала.

Бекіту және тереңдету тапсырмалары

Ережені қолдану, дыбыстық талдау, салыстыру.

10–12 мин

Теория: “Білу”

1) Үнді дауыссыз дыбыстарды жаз.

Жауабы: р, л, м, н, ң, й, (у)

2) Суреттегі зат атаулары қалай дыбыстайды? Үнді дауыссыздан басталатын сөздерді қоршап сыз.

Жауабы: мөңірейді, маңырайды, кісінейді

3) Өлеңнен үнді дауыссыз дыбыстарды теріп жаз.

Әкем менің — қауыншы,

Апам менің — сауыншы.

Ағам менің — егінші,

Жеңгем менің — тігінші.

Жауабы: м, н, ң, у

Практика: “Қолдану” — дыбыстарды қалташаға бөлу

Қатаң

Қ, к, п, ф, с, т, х, ц, ш, щ, ч, һ

Ұяң

Б, в, г, ғ, д, ж, з

Үнді

Р, л, м, н, ң, й, (у)

Теория: “Түсіну” — талдау және дәлел

1) Жаңылтпаштан ұяң дауыссыз дыбыстарды тап.

Былтыр бүлдірді,

Бұл жылы бүлдірді,

Бүлдіргіштігін білдірді.

Жауабы: б, д, ж, г

2) Суреттегі заттарды ата және қанша дыбыс болса, сонша торкөз сыз.

а в т о б у с • ж ы л а н

3) “Жылан” сөзіне дыбыстық талдау жаса.

Жылан — 5 әріп, 5 дыбыс, 2 буын:

  • ж — дауыссыз, ұяң
  • ы — дауысты, жуан
  • л — дауыссыз, үнді
  • а — дауысты, жуан
  • н — дауыссыз, үнді

Теория: “Талдау” — дауыссыз дыбыстарды салыстыру

Қатаң

Қатаң айтылады.

Ұқсастығы

Үшеуі де дауыссыз дыбыстар.

Ұяң / Үнді

Ұяң — жұмсақтау айтылады, үнді — үн арқылы айтылады.

Практика: “Қолдану” — кестені толтыр

Берілген сөздер: жапалақ, бүркіт, қаршыға, сексеуіл, маржан, лай, рұқсат, хабар. Қатаң, ұяң, үнді дауыссыздан басталатын сөздерді ретімен жаз.

Қатаң дауыссыздан басталатын сөздер

қаршыға, сексеуіл, хабар

Ұяң дауыссыздан басталатын сөздер

жапалақ, бүркіт

Үнді дауыссыздан басталатын сөздер

маржан, лай, рұқсат

Қорытынды: “Жинақтау” — жаңылтпаш және сөз құрастыру

1) Жаңылтпаштан қатаң дауыссыз дыбыстарды теріп жаз.

Қара сиыр ала сиырды жалап тұр,

Ала сиыр қара сиырға қарап тұр.

Жауабы: қ, с, т, п

2) Құрамында қатаң дауыссыз дыбыстары бар сөздер қатарын құрастыр.

Жауабы: көлік, кітап, парақ, қабық, қасық, қарлығаш, шабыс, сағат, табақ.

Қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі: Ибрагим Бегімхан Керімханұлы