Аппақ қыстың бораны
Сабақ тақырыбы: «Ғажайып қыс»
Бұл оқу іс-әрекеті балалардың қыс мезгілі туралы түсінігін кеңейтуді, сөйлеу дағдысын, есте сақтау қабілетін, көркемдік талғамын, диалог құруын және қиялын дамытуды көздейді. Сонымен бірге табиғатты аялауға, әсемдікті сезініп, байқап көре білуге тәрбиелейді.
Көрнекілік
Қысқы орман көрінісі
Амандасу және сабаққа көңіл күй қалыптастыру
Тәрбиеші мен балалар өлең жолдары арқылы амандасып, қонақтарға ізет білдіреді.
Тәрбиеші
«Сәлем — сөздің анасы, сәлем — сөздің данасы.
Орнымыздан тұрайық, сәлемдесіп алайық.»
Балалар
«Күннің көзі ашылып, көкте шуақ шашылып.
Құтты қонақ келіпті, төрімізге еніпті.
Амандасу үлкенге — тәрбиенің басы ғой.
Ал, қанекей бәріміз, сәлем дейік үлкенге!
Сәлеметсіздер ме, қонақтар! Қайырлы күн!»
Ребус: «Қыс» сөзін табу
Сабақ ребус шешуден басталады: суреттерді атап, алғашқы дыбыстарын анықтау арқылы «ҚЫС» сөзі құрастырылады.
-
1-сурет: Қарындаш — бірінші дыбыс «Қ».
-
2-сурет: Ыдыс — бірінші дыбыс «Ы».
-
3-сурет: Сағат — бірінші дыбыс «С».
Нәтиже: ҚЫС. Осылайша бүгінгі тақырып — «Ғажайып қыс».
Сиқырлы саяхат: қысқы орманға жол
Тәрбиеші «сиқырлы таяқша» көмегімен балаларды орманға жетелейді. Балалар көргендерін сипаттап, табиғат белгілерін ажыратады.
Орманда не көрдік?
- Шыршалар, ағаштар, аппақ қар
- Шыршаның түсі — жасыл; бойы — аласа да, биік те болады
Кейіпкер: Қоян
Қоян балалармен амандасып, бірге жүргісі келеді. Балалар қоян туралы тақпақтарын айтады.
«Ұзын құлақ сұр қоян,
Естіп қалып сыбдырды.
Ойлы-қырлы жерлермен
Ытқып-ытқып жүгірді.»
«Мен қоянмын, қоянмын,
Аппақ қарға боялдым.
Достар тағы келер деп
Ертеменен ояндым.»
Орман тынысы: қырау мен құстар
- Ағаштарда жапырақ жоқ
- Ақ болып тұрғаны — қырау
- Суықторғайлар қыстап қалады
«Үйге кірші, торғайым,
Сары аяздан қорғайын.
Үйшік жасап берейін,
Алдыңа жем төгейін.
Күн жылынып қар кеткенде,
Босатайын көктемде.»
«Жылы жаққа ұшпайтын,
Біздің жақта қыстайтын.
Құстар жүрсе жуықта,
Жем шашуды ұмытпа.»
Аюдың апаны: тыныштықтың маңызы
Балалар апанға жақындағанда тәрбиеші аю қыста ұйықтайтынын ескертіп, тыныш жүруді сұрайды. Бірақ аю оянып кетеді де: қыс туралы білмейтінін айтып, балалардан көмектесуін өтінеді.
Балалардың уәдесі: аюды қыс мезгілімен таныстыру.
Аққала: қыс қуанышы
Шыршаның артынан аққала шығып, балалармен амандасады. Балалар аққаланың үш бөліктен тұратынын айтады және тақпақ оқиды.
«Ойын құмар көп бала,
Шұқырасып топтама.
Аппақ қардан жасаймыз,
Әп-әдемі аққала.»
«Қар жауғанда топ бала,
Соқтық келіп аққала.
Мұрны сәбіз, үшкір-ақ,
Көзі көмір қап-қара.»
Сергіту сәті
«Тоңса біздің қолымыз — қолғап киіп аламыз.
Сарт-сарт-сарт — шапалақ соғамыз.
Етік киіп аламыз — топ-топ-топ, топылдатып билейміз.
Тоңса біздің денеміз — тоңды киіп аламыз.
Зу-зу-зу — шанамен зулаймыз.»
Бақшаға оралу және білімді бекіту
Балалар «сиқырлы таяқшамен» қайта оралады. Енді аюға берген уәдені орындап, қыстың белгілерін жүйелейді.
Қыс мезгілінің негізгі белгілері
- Қар жауады, аяз болады, боран соғады
- Жерді қар басады, өзен-көлді мұз басады
- Құстар ән салмайды, жәндіктер тығылып қалады
- Адамдар қалың киінеді
Қардың түсі қандай?
Балалар: Ақ.
«Аппақ-аппақ қар аппақ,
Қар жамылған дала аппақ.
Қырау-қырау тал аппақ,
Айналаның бәрі аппақ.»
Қар неге ұқсайды?
Балалардың жауаптары: қантқа, сүтке және басқа да аппақ заттарға ұқсайды.
Қыс айлары туралы
Желтоқсан
«Желтоқсан — жыл аяғы, қыстың басы. Ол суық, ызғарлы болады.»
Қаңтар
«Лебі мұздай ызғарлы, алып келді қыс қарды.
Қысқы түндер ұзарды, ұзақ күндер қысқарды.
Аяз сүйіп қарсы алған жердің аппақ тұлғасы.
Қыстың айы қаңтардан басталады жыл басы.»
Ақпан
«Ақпан — жел мен боранның айы. Бұл айда суық борандар болады.
Менің атым Ақпан, келдім суық жақтан.
Тоңып қалма, балалар, аязымнан сақтан.»
Қыс пен қар туралы тақпақтар
«Аппақ қыстың бояуы, аппақ қыстың бораны.
Ақ көрпеге орайды ақ қар байтақ қаланы.
Аяз шымшып қояды, суық та аздап болады.
Туған жердің ақ қысы ақ құшағын жаяды.»
«Қырды жапты күміс қар, далада жаңа тыныс бар.
Бұталар жалт-жұлт етеді, кәдімгі бейне хрусталь.»
Ойын: «Сөйлемді аяқта»
- 1) Қырау басқан … (ағаштар)
- 2) Балалар аққала … (жасады / жасап жатыр)
- 3) Қар жапалақтап … (жауып тұр / жауады)
Жұмбақтар
-
«Ол көңілді сайқымазақ емес,
Үш қабатты, бірақ үй емес.» Жауабы: Аққала -
«Қыста ғана болады,
Ұстасаң қолың тоңады.» Жауабы: Қар -
«Терезеге қонады,
Әсем ою салады.» Жауабы: Қырау
Қысқы ойындар
Балалар қыста ойнайтын ойындарын атайды: қар атыспақ, сырғанақ, коньки, шаңғы.
«Біз тебеміз сырғанақ,
Таудан төмен сырғанап.
Бір шанада екеуміз,
Құламайды екенбіз.
Ақ шанамыз зырлайды,
Ақ қар оны шыңдайды.»
«Биік төбе көк тайғақ,
Шана теуіп ойнаймыз.
Соқса да аяз қақпайлап,
Қызыққа еш тоймаймыз.
Аяздан біз қорықпай,
Ұлпа қарға ойнаймыз.»
Күтпеген сәт: Қыс ханшайымы
Қыс ханшайымы келіп, «қар атыспақ» ойынын ұсынады. Ереже: лақтырылған «қарды» қағып алып, сөздің аудармасын табу. Қолданылатын сөздер: қар, аяз, сырғанақ, шана, шаңғы, мұз, аққала, қыс.
Сахналау және шығармашылық жұмыс
- «Екі аяз» ертегісінен үзінді сахналанады
- Сурет салу: «Әйнектегі аяз салған өрнектер»
Қорытынды және күтілетін нәтиже
Білім
Балалардың қыс мезгілі туралы білімдері бекітілді, табиғат құбылыстарын ажырату дағдылары нығайды.
Тіл және коммуникация
Сөздік қоры, сөйлеу мәдениеті, диалог құру қабілеті және тапқырлығы дамыды.
Ойын және тәжірибе
Балалар алған білімдерін ойын, тақпақ, жұмбақ және сахналау арқылы еркін көрсете білді.
Тәрбиешінің бағалауы: балалар сабаққа белсенді қатысып, тапсырмаларды ынтамен орындады.