Ойлан кестесінің сырын ашу
Сабақтың тақырыбы: Сөз тіркесі
Бұл сабақта оқушылар сөйлем ішіндегі сөздердің мағыналық және тұлғалық жағынан өзара байланысып келетінін түсінеді, сөз тіркесіне дұрыс сұрақ қоюға дағдыланады және топтық жұмыс арқылы сауатты жазуға машықтанады.
Сабақтың мақсаты
- Сөйлемдегі сөздердің мағыналық және тұлғалық тұрғыдан өзара байланысын түсіндіру.
- Сөз тіркесіне сұрақ қоя білуге дағдыландыру.
- Топтық жұмысты ұйымдастыра отырып, сауатты жазуға баулу.
Қамтамасыз ету
- Көрнекілігі
- Интерактивті тақта, суреттер, кестелер
- Әдісі
- Әңгімелеу, түсіндіру, топтық жұмыс
Өткен тақырыпты қайталау
- 1 Мәтін дегеніміз не?
- 2 Мәтіндегі негізгі ой дегеніміз не?
- 3 Мәтін түрлері қандай?
«Ойлан» кестесі
Кестедегі сұрақтар мен тірек ұғымдар арқылы өткен тақырыптың негізгі тұжырымдарын жүйелеп, қысқаша қорытынды жасалады.
Сөз тіркесінің түрлері
Сөз тіркесі сөздердің өзара әртүрлі тәсіл арқылы байланысуынан жасалады. Төмендегі үлгілер оқушыға байланысу жолдарын нақты байқауға көмектеседі.
1) Орын тәртібі арқылы тіркесуі
Сөздердің орналасу реті өзгерсе, мағына да өзгеруі мүмкін.
- Ағаш қасық — сын есім + зат есім
- Қой қора — зат есім + зат есім
2) Қосымшалар арқылы тіркесуі
Септік, тәуелдік және басқа қосымшалар арқылы байланысады.
- Жолға шығу
- Бормен жазу
3) Шылаулар (септеуліктер) арқылы
Септеулік шылаулар сөздердің қатынасын нақтылайды.
- Өзенге дейін бару
- Көпір арқылы өту
4) Дауыс екпіні арқылы
Интонация мен екпін сөздердің байланысын айқындап, ой екпінін дұрыс қоюға үйретеді.
Бұл тәсіл ауызша сөйлеуде анық байқалады: сөздің қайсысына екпін түскеніне қарай мәнер мен мағына нақтыланады.
Топтық жұмыс
117-жаттығу
Берілген тіркестердің байланысу тәсілін анықтап, әрқайсысына сұрақ қойыңыз.
1-топ
- Ағаш қасық
- Көк шөп
- Мектеп мұражайы
2-топ
- Тез оқу
- Мектепке келу
- Дұрыс жазу
3-топ
- Менің орным
- Біз оқушымыз
- Отпен ойнама
118-жаттығу (ауызша)
Сурет бойынша сөз тіркестерін құрастырып, ауызша айтыңыз (қажет болса дәптерге қысқаша тірек сөздерді жазып отырыңыз).
Ойын: «Ойлан, тап!»
Көп нүктенің орнына тиісті сөздерді қойып, сөз тіркесін жасаңыз. Тірек сөздер: көз, жүрек.
1)
- … жұтқан
- …інің түгі бар
2)
- …ге ілмеу
- …і тоймау
Тапсырма орындалған соң, әр тіркеске сұрақ қойып, байланысу тәсілін талдаңыз.
Тақтамен жұмыс: 119-жаттығу
Тақтада берілген тапсырманы сыныппен бірге талдап, сөз тіркестерінің жасалу жолын дәлелдеңіз.
Бекіту кезеңі
Төмендегі сөйлемдердегі тұрақты тіркестер мен сөз тіркестерін ажыратып, олардың мағынасын түсіндіріңіз.
1)
Ағам маңдай термен тапқан ақшасына екі бұзау сатып алды.
Нан дастарқанға маңдай термен келді.
2)
Біреудің ала жібін аттама.
3)
Батырлар қоян жүрек болмаған.