Қазақша рефераттар

Қаңқа тобы

Сабақтың мақсаты

Білімді, адамгершілігі мол, жан-жақты тұлға тәрбиелеу. Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолдана отырып арттыру.

Көрнекіліктер

  • Кестелер, сызбанұсқалар, тіректік сызбалар
  • Сөзжұмбақтар, тесттер, графикалық тапсырмалар
  • Теледидар, эпидиаскоп, кодоскоп

Әдістер

  • Сұрақ-жауап
  • Топпен жұмыс
  • Даралап, саралап оқыту
  • Модульдік оқыту

Пәнаралық байланыс

Математика Физика Химия Әдебиет Медицина Валеология Дене шынықтыру Мектеп өмірі Қала өмірі

Сабақтың құрылымы

  1. 1) Ұйымдастыру кезеңі: оқушыларды түгендеу, оқушылар назарын сабаққа аудару.
  2. 2) Негізгі оқыту бөлімі: топпен жұмыс, үйрету ойындары.
  3. 3) Қорытынды: сөзжұмбақ, тест және графикалық тапсырмалар арқылы бекіту.
  4. 4) Үй тапсырмасы: Венн диаграммасы және реферат.
  5. 5) Бағалау: сыншылар тобы пікір білдіріп, нәтижені бағалайды.

Топқа бөлу және ұран

Ұйымдастырудан кейін сабақтың мақсаты айтылады, оқушылардың назары тақырыпқа бағытталады. Сынып 4 топқа бөлінеді:

1-топ

Қаңқа тобы

2-топ

Тұлғабой тобы

3-топ

Қолбасы тобы

4-топ

Буындар тобы

Негізгі мазмұн: тірек-қимыл жүйесі

«Кесек қар лақтыру» ойыны арқылы сұрақ-жауап әдісі қолданылады. Оқушылар тірек-қимыл жүйесінің маңызы, құрылысы, қызметі, дене бөліктері және оларды құрайтын сүйектер туралы білімдерін көрсетеді.

Құрамы

Тірек-қимыл жүйесіне қаңқа мен бұлшықеттер жатады. Бір-бірімен дәнекер ұлпа арқылы байланысқан сүйектер қаңқаны түзеді. Қаңқа ағзаның тірегі, ал бұлшықеттер қимыл-қозғалысты қамтамасыз етеді.

Қорғаныштық қызмет

  • Миды ми сауыты қорғайды.
  • Жүрек пен өкпені кеуде қуысы сүйектері қорғайды.
  • Ішек-қарын, бүйрек және өзге мүшелерді жамбас сүйектері қорғайды.
  • Жұлынды омыртқа жотасының өзегі қорғайды.

Маңызды деректер

Қаңқадағы сүйек саны
206
Жұп сүйектер
85
Тақ сүйектер
36

Сүйектердің байланысуына буын қалталары қатысады. Сүйек кемігінде қан жасушалары түзіледі, ал бұлшықеттер сүйектерге бекініп, қозғалысты іске асырады.

Сүйектердің пішіні мен құрылымы

Ұзын сүйектер

Ортаңғы бөлігі қуыс болғандықтан түтікті сүйектер деп аталады. Қуыстылығы сүйекті әрі берік, әрі жеңіл етеді.

Қысқа сүйектер

Қозғалыс ауқымы мен тұрақтылық қажет болатын аймақтарда жиі кездеседі (мысалы, білезік, толарсақ).

Жалпақ сүйектер

Қорғаныш қызметі басым (бас сүйек, жауырын, қабырға, жамбас).

Беріктік пен «ақылды» құрылым

Тігінен тұрған адамның асықты жілігі шамамен 1500 кг жүктемені көтере алады. Жіліктің бастары айқыш-ұйқыш орналасқан ұсақ сүйек торларынан тұрады; олар сүйек көп созылатын және сығылатын бағыттарға қарай бейімделіп орналасады. Демек, сүйектің жеңіл әрі берік болуы оның құрылысы мен құрамына тікелей байланысты.

Қаңқаның негізгі бөлімдері

Тұлға қаңқасы

Омыртқа жотасы мен қабырғалардан, төс сүйегінен тұрады. Омыртқа жотасы тұлғаның негізгі тірегі.

Бас сүйек, қол және аяқ қаңқасы

Қаңқа: бас сүйегі, иық белдеуі мен қол сүйектері, жамбас белдеуі мен аяқ сүйектері болып бөлінеді.

Омыртқа жотасы

Мойын

7

Арқа

12

Бел

5

Сегізкөз

5

Құйымшақ

4–5

Омыртқа жотасы төрт жерден иіледі: екеуі алға, екеуі артқа. Жаңа туған нәрестеде омыртқа түзу болады: мойны қатайғанда мойын иілімі, отыра бастағанда арқа иілімі, жүре бастағанда бел мен сегізкөз иілімдері айқындалады. Иілімдер тепе-теңдікті сақтауға көмектесіп, серпімділікті күшейтеді.

Сөздік дәптер: омыртқа қисаюлары

Сколиоз

Омыртқаның бүйір жаққа қисаюы.

Лордоз

Омыртқаның алға қарай қисаюы.

Кифоз

Омыртқаның артқа қарай қисаюы.

Сколиоздың негізгі себептері

  1. 1Орындықта түзу отырмау.
  2. 2Жазу үстелі мен орындық биіктігінің сәйкессіздігі.
  3. 3Бір қолмен жүк көтеру.
  4. 4Сүйектер мен бұлшықеттердің нашар дамуы.

Кеуде қуысы, бас сүйек, қол және аяқ қаңқасы

Кеуде қуысы

Кеуде қуысының қаңқасын 12 арқа омыртқа, 12 жұп қабырға және төссүйек құрайды. Қабырғаның алдыңғы шеті шеміршекті болады.

Бас сүйек

Бас сүйек қаңқасы ми сауыты мен бет бөлімдерінен тұрады. Ми сауыты берік, қозғалмай байланысқан маңдай, төбе, самай, шүйде сүйектерінен құралған. Бет бөліміне үстіңгі және астыңғы жақ, бет, мұрын, таңдай сүйектері жатады.

Қол қаңқасы

  • Иық белдеуі: 2 бұғана, 2 жауырын.
  • Жауырын: үшбұрышты, үш қырлы, жұқа жалпақ сүйек.
  • Қол сүйектері: тоқпан жілік, кәрі жілік, шынтақ сүйегі, қолбасы сүйектері.
  • Қолбасы: білезік (8), алақан (5), саусақ (14).

Аяқ қаңқасы

  • Жамбас белдеуі сегізкөзбен тұтасып, жамбас қуысын құрайды.
  • Аяқ сүйектері: ортан жілік, асықты жілік, шыбық сүйек, толарсақ, табан, башпай сүйектері.
  • Толарсақ: 7 сүйек; табан: 5 сүйек; башпай: 14 сүйек.
  • Табан сүйектерінің дұрыс қалыптаспауынан жалпақтабандылық пайда болады.

Жалпақтабандылыққа аяқ бұлшықеттерінің әлсіз дамуы әсер етеді. Түрлі жаттығулар арқылы алдын алу шараларын жасауға болады.

Сүйек ұлпасы, өсуі және буындар

Сүйектің құрылысы

Сүйек тығыз және борпылдақ дәнекер ұлпаларынан түзіледі: сырты — тығыз, іші — борпылдақ ұлпа. Сүйек қабы арқылы жуандап өседі.

Өсуі мен құрамы

Сүйек екі шетіндегі шеміршекті қабаттағы жасушалардың бөлінуінен ұзарып өседі. Сүйектің шамамен үштен екі бөлігі — бейорганикалық, қалған бөлігі — органикалық заттар.

Буындар

Қаңқаны құрайтын сүйектер әртүрлі байланыстар түзеді. Адам денесінде 230-дан астам буын бар. Буын қапшығында сұйықтық болады: ол үйкелісті азайтып, сүйектердің буын ойығында еркін қозғалуына мүмкіндік береді.

Практикалық бөлім және бағалау

Пәнаралық кіріктіру (физика)

Сіңірдің созылуы және буынның шығуы тақырыптары оқушылардың демонстрациясы арқылы көрсетіледі. Ашық сынық мысалы теледидар арқылы таныстырылады.

Қорытынды, үй тапсырмасы, кері байланыс

  • Қорытынды: сөзжұмбақтар, таңдау тесті, графикалық тест.
  • Үйге тапсырма: Венн диаграммасы; «Тірек-қимыл жүйесінің дамуына дене шынықтыру жаттығуларының әсері» тақырыбында реферат.
  • Бағалау: сыншылар тобы пікір білдіріп, бағалайды.
  • Сауалнама: «Сұрақтарың бар ма?», «Сабақ ұнады ма?», «Несімен ұнады?»

Мұғалімнің қорытынды сөзі: сабақ аяқталды. Рахмет. Сау болыңдар.