Екі аяқтыдан құрдас тату, Төрт аяқтыдан бота тату
Құрдастық, жолдастық және қонақжайлық туралы мақал-мәтелдер
Қазақ даналығы құрдастық пен жолдастықтың қадірін, сөздің салмағын және үйдің берекесін қысқа да нұсқа мақал-мәтелдермен өрнектейді. Төмендегі ойлар адамға кіммен жақындасу керегін, қандай мінезден сақ болуды және сыйластықтың өлшемін еске салады.
Сөз бен мінездің салмағы
- Көп жасаған құрдасынан айрылады.
- Көп сөйлеген жолдасынан айрылады.
- Көңілі қараң жолдасынан айрылады.
Бұл ойлар өмірдің ұзақтығы да, тілдің көптігі де қарым-қатынасты сынайтынын меңзейді: уақыт озған сайын құрдастар сирейді, ал орынсыз сөз жолдастықты жұқартады.
Қонақ бар үйдің берекесі
Қонағы бар үй қоңырсып тұрады, қонағы жоқ үй бозымсып тұрады.
Қонақжайлық — тек дәстүр емес, үйдің жылуы мен адамдар арасындағы ықыластың өлшемі.
Құдалық пен сырластықтың өлшемі
- Құдаң құрдасыңдай болсын.
- Құдағайың сырласыңдай болсын.
Құдалықтың берекесі — жақындық пен сенімде: құрдастай еркін, сырластай ашық бола білуде.
Кіммен құрдас болмау керек
- Көргенсізбен құрдас болма.
- Опасызбен сырлас болма.
Тұлғаның абыройы көбіне айналасымен өлшенеді: көргенсіздік пен опасыздыққа жақындық — адамға дақ түсіреді.
Татулықтың бейнелі салыстырулары
Екі аяқтыдан құрдас тату, төрт аяқтыдан бота тату.
Адам арасындағы татулық пен жануарлар арасындағы етене жақындықты салыстыра отырып, мәтел достықтың табиғи әрі жылы болмысын көрсетеді.
Құрдастықтың жалғастығы мен замандастық
- Әкесі құрдастың, баласы құрдас.
- Кәрі мен жас — құрдастықтан білінер.
- Жасы бір — құрдас емес, заманы бір — құрдас.
Құрдастық тек жас мөлшерімен өлшенбейді: бір дәуірдің қиындығы мен қуанышын бірге көрген адамдардың жақындығы бөлек болады.
Тіл мен әзілдің табиғи серігі
Тіл — басымен құрдас, қалжыңдаспай тұрмас.
Әзіл — тілдің серігі. Дегенмен қалжыңның да шегі бар: сыйластықты сақтаған қалжың ғана достықты нығайтады.