Қазақша рефераттар

Наурыз көженің дайындау тәсілдері

Аннотация

Зерттеу тақырыбы: ұлттық тағам — Наурыз көженің құрамы, дайындау тәсілдері және ағзаға пайдасы. Жұмыстың негізі Наурыз көже туралы ғылыми-танымдық деректер мен халықтық тәжірибеге сүйенеді.

Зерттеудің өзектілігі

Қазақ халқы ұлттық асқа ежелден ерекше мән берген. Наурыз көже, ашыған көже, айрылысар көже, қымыз, саумал, қуырдақ, құрткөже, талқан, торта, майсөк секілді дәруменге бай тағамдар мен сусындар — халқымыздың бірегей мәдени мұрасы. Наурыз көженің құндылығын дәріптеу — ұлт саулығын нығайтудың бір жолы.

Ақпарат көздері

  • Интернет және ғылыми-көпшілік материалдар
  • Әдеби кітаптар, газет-журналдар
  • Көне көз қариялар және отбасылық тәжірибе

Пайдаланылған көрнекі құралдар: суреттер, слайдтар, тағам үлгілері, зертханалық құралдар.

Ұсыныс (қысқаша)

Мектеп асханаларында, дүкендерде және қоғамдық тамақтану орындарында газдалған сусындардың орнына Наурыз көжені кеңінен ұсыну маңызды. Өйткені ол айран, түрлі дәндер және сүр ет арқылы дайындалып, құнарлылығы жоғары болады, сондай-ақ В1, В2, В6 дәрумендеріне бай.

Кіріспе

Наурыз мерекесі жақындағанда әрбір отбасы Наурыз көже пісіруді дәстүрлі міндет санайды. Жас келіндер мен жеңгелер үлкендерден ақыл-кеңес сұрап, көжеге қандай дәм қосу керегін нақтылап жатады. Өйткені Наурыз — жыл басы, мейрамдардың ішіндегі ең қасиетті күндердің бірі.

Халқымыз мыңдаған жылдар бойы мал шаруашылығымен айналысып келген. «Ұлыстың Ұлы күні қазан толса, ол жылы ақ мол болар» деген ырыммен көже мол пісіріледі. «Жақсы тамақ қалғанша, жаман қарын жарылсын» дейтін тоқшылық пен берекені дәріптейтін ғұрып та осы күні айқын көрінеді.

Наурыз көженің құрамында су, дәнді дақылдар, май, айран немесе сүт, тұз, сондай-ақ төрт түлік етінен дайындалған сүр ет кездеседі. Кей өңірлерде құрт, жылқының сүрленген қазысы мен қартасы қосылады.

Негізгі ой

Наурыз көже — тек мерекелік тағам емес, құрамында ақуыз, пайдалы майлар, минералдар мен дәрумендері мол ұлттық құнарлы ас.

Мәдени мәні

Көже мол пісірілсе — береке артады деген сенім ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді.

Денсаулыққа бағыты

Дәндер мен сүт өнімдерінің үйлесімі ас қорытуға жұмсақ, ал ет пен май — қуат көзі.

Наурыз көженің құрамы және пайдасы

Су

Су — ағзаның барлық сұйық ортасының негізі. Зат алмасу үдерістерінің басым бөлігі судың қатысуымен жүреді, алмасудың зиянды өнімдері де су арқылы сыртқа шығарылады. Су минералды тұздарды жеткізудің де маңызды көзі.

Тұз

Тағам құрамындағы минералдардың көбі жеткілікті болғанымен, натрий хлориді (ас тұзы) кейде аз болуы мүмкін. Сондықтан тұз тағам дәмін келтіріп қана қоймай, ағзаның минералдық тепе-теңдігін қолдауға да үлес қосады.

Сүт өнімдері (айран, құрт)

Айран мен құрт — төрт түліктен алынатын сүт өнімдері. Олар құнарлылығымен қатар, бірқатар дәрумендерге бай.

  • D (кальциферол) — балаларда мешелдің алдын алуға көмектеседі.
  • C (аскорбин қышқылы) — алмасу үдерістеріне қатысады, тері саулығын қолдайды.
  • B2 (рибофлавин) — зат алмасуға, жүйке жүйесіне, көру қызметіне ықпал етеді.

Ет (сүр ет, қазы-қартамен)

Ет — ең негізгі тағамдық өнімдердің бірі. Қоректік құны жоғары, ағзаға қажетті ақуыз бен аминқышқылдарының маңызды көзі.

Еттің орташа құрамы: су — 73–77%, ақуыз — 18–21%, май — 1–3%, дәрумендер — B1, B2, B6, минералды тұздар мен экстрактивті заттар.

  • B1 — зат алмасуға қажет; тапшылығы әлсіздік пен жұмысқа қабілеттіліктің төмендеуіне әкелуі мүмкін.
  • B2 — тіндердің қалпына келу үдерістерін қолдайды.
  • Ет фосфор, темір, мырышқа бай.

Май

Майлар — тағамның ең жоғары энергия беретін құрамдас бөліктерінің бірі. Мал майы дәмділік пен құнарлылықты арттырады.

Май арқылы ағза A, D, E дәрумендерін алады.

  • A — көру қабілетін қолдайды.
  • E — бұлшық ет қызметіне ықпал етеді.

Наурыз көжені дайындау тәсілдері

Тереңіне үңілсек, Наурыз көже — құрамы мен үйлесімі ерекше тағам. Кей зерттеулер оны құнарлы әрі ағзаға жеңіл ас ретінде сипаттайды. Дәмі тіл үйіруі үшін сүр еттің, дәндердің және сүт өнімдерінің мөлшерін дәл келтіру қажет. Қазіргі кезде көжені әркім әртүрлі рецептімен дайындайды, бұл бірізділік пен сапа мәселесін туындатуы мүмкін.

1-тәсіл: сүт негізінде

  1. 1 Қазан толы сүтті қайнатып, бетіне шыққан қаймағын қалқып алыңыз.
  2. 2 Сүт әбден пісе бастағанда сүр етті қосып, қақпағын жауып шамамен 15 минут бұқтырыңыз.
  3. 3 Алдын ала пісірілген дәндерді (бидай, жүгері, тары, асбұршақ, күріш және т.б.) қосып, қайта қайнатыңыз.
  4. 4 Көже тым қою болса, айран қосып сұйылтыңыз.

2-тәсіл: сорпа негізінде

  1. 1 Үлкен қазанға су құйып, ет пен қазыны баппен пісіріңіз (майы шығып, сорпа дәмді болады).
  2. 2 Піскен етті сүзіп алып, сорпаға алдын ала бұқтырылған арпаны салып пісіріңіз.
  3. 3 Сорпаның өңін келтіру үшін сәбіз қосыңыз.
  4. 4 Етті турап, сорпаға салыңыз. Сорпа сәл салқындаған соң езілген құрт пен сүтті араластырыңыз.

Сақтау: Наурыз көжені дұрыс салқындатып, тоңазытқышта бірнеше күнге дейін сақтауға болады. Сақтау кезінде санитарлық талаптарды қатаң ұстанған жөн.

Кең тарату және қолдау туралы ұсыныстар

Нені өзгерту қажет?

Елде агроөнімдерді қолдау үрдісі күшейіп келеді. Осы бағытта ұлттық сусындарымыз бен тағамдарымыздың да кеңінен таралуына жағдай жасау маңызды. Наурыз көже — шөл басатын, құнарлы әрі табиғи өнім ретінде күнделікті тұтыну мәдениетіне енуі керек.

Мамандар ұсынатын басымдықтар

  • Жеті түрлі дәм қосылатындықтан, көжені жартылай дайын өнім ретінде шығару: қоспаларды арнайы қапшықтарға біріктіріп, сыртында құнарлылығы мен қасиеті туралы толық ақпарат беру.
  • Наурыз көжені қымыз, шұбат секілді арнайы құтыларға құйып, дүкендерде сатылымға шығару.
  • Дайындау технологиясын жетілдіріп, ұлттық өнім ретінде құқықтық тұрғыда бекіту және патенттеу.
  • Наурыз көженің пайдасын тұрақты насихаттау: оқу орындары, медицина ұйымдары, БАҚ, қоғамдық тамақтану.

Сақтау мәдениеті және санитарлық талап

Наурыз мерекесі басталғанда көжені жаппай дайындау науқаны қызады. Дәл осы кезде сақтау мен сатылым барысында санитарлық талаптардың сақталмауы қауіп тудыруы мүмкін. Әсіресе көшеде, халық көп жиналатын орындарда сатылатын өнімдерге бақылау күшейгені дұрыс.

Тұрақты мәзірге енгізу

Наурыз көже тек наурыз айымен шектелмей, асханалар мен дәмханалардың тұрақты мәзірінде болғаны жөн.

Құнарлылықты арттыру

Өнген (қайта өніп шыққан) дәнді дақылдар тағамның қоректік деңгейін арттыра алады.

Ағзаға әсері

Құрамындағы ақуыз, аминқышқылдары мен дәрумендер иммундық жүйені қолдауға және ағзадағы артық қалдықтардың шығарылуына көмектесуге ықпал етеді.

Ұлттық сусындарға көзқарас

Экологиялық таза, табиғи ұлттық сусындарды кеңінен дамыту — денсаулық мәдениетінің бір бөлігі. Наурыз көже, бидайкөже, нұркөже секілді өнімдерде химиялық қоспалар болмайды. Ал газдалған тәтті сусындардың шамадан тыс тұтынуы туралы мамандар жиі ескертеді. Сондықтан ұлттық тағамдар мен сусындардың артықшылығын түсіндіру, сұранысты арттыру және қолжетімділігін көбейту — ортақ міндет.