Семинардың тақырыбы
Ізденіс табысқа жетелейді: дөңгелек үстелдің мазмұны
Бұл материал дөңгелек үстел жұмысының құрылымын, мақсат-міндеттерін және негізгі бөлімдерін жүйелеп ұсынады. Орталық идея — оқушының ізденісі мен мұғалімнің шығармашылығы функционалдық сауаттылықты қалыптастыруға қызмет етеді.
1-блок
Оқушылардың ізденіс жұмыстары (ғылыми жобаларды қорғау)
2-блок
Мұғалім шығармашылығы (8-сынып, орыс сыныбына арналған жұмыс дәптері)
3-блок
«Сыр-сұхбат»: Абайтану семинарына қатысқан ұстазбен кездесу
Мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
Оқушылардың өз бетінше танымға ұмтылуын, қызығушылығы мен талпынысын, жүйелі ізденіске дағдыланғанын көрсету және функционалдық сауаттылықты жүзеге асыру жолдарын айқындау.
Міндеттері
- Мақсатқа ұмтылу мен мұратқа жетуге талпынудың мәнін түсіндіру.
- Ерік-жігерді дамытуға ықпал ету, өмірмен байланысты жұмысқа дағдыландыру.
- Еңбекқорлыққа, табандылыққа тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Слайдтар, Абайдың қарасөздері, ғылыми жобалар, «сыр-сұхбат» сұрақтары және қосымша материалдар.
Әдіс-тәсілдер
Ой-пікір айту, баяндау, сұрақ-жауап, пікірлесу, талдау және қорытынды жасау.
1-бөлім: Оқушы ізденісі — табысқа бастар жол
Шаттық шеңбері
Оқушыларды ортаға жинап, өзін-өзі ынталандыратын қысқа тұжырымдарды бірге айту ұсынылады:
- Мен жайдары, ақкөңіл және белсендімін.
- Менің қолымнан бәрі келеді.
- Мен айналама тек жақсылық тілеймін.
- Мен талпынамын, ізденемін.
Ойланайық, пікірлесейік
Талқылауға ұсынылатын сұрақтар:
- Адам баласы неліктен үнемі талпыныс пен ізденісте болады?
- Ізденіс болмаса, не болуы мүмкін?
- Мақсатқа ұмтылудың мәні неде?
- Адамды табысқа жеткізетін қандай қасиеттер?
Өз ынтасымен мақсат қойып, оны талпыныс пен ізденіс арқылы игеру — адамның өзіне де, өзгеге де, қоршаған ортаға да пайда әкеледі. Үнемі ізденген адам білімін өз бетінше жетілдіріп, үздіксіз дами алады.
Назар аударайық: Абайдың отыз бірінші сөзі
Тапсырма: мәтінді мұқият тыңдап, негізгі ойларын есте сақтаңыздар.
Естіген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: әуелі — көкірегі байлаулы берік болмақ керек; екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ғибратлану керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; үшінші — сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек; төртінші — ой кеселі нәрселерден қашық болу керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек.
Ой кеселдері: уайымсыз салғырттық, ойыншы-күлкішілдік, я бір қайғыға салыну, я бір нәрсеге құмарлық пайда болу секілді. Бұл төрт нәрсе — күллі ақыл мен ғылымды тоздыратұғын нәрселер.
Түйіндеу тапсырмасы
Қарасөзді оқып, түйінді ойларды іріктеңіздер және олардың маңызын дәлелдеңіздер.
Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады. Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады.
Мұндай сөзді есіткенде шайқақтап, шалықтанып не салбырап, салғырттанып есітсе, не есіткен жерде қайта қайырып сұрап ұғайын деп тұшынбаса, не сол жерде сөздің расына көзі жетсе де, шыға беріп қайта қалпына кетсе, естіп-есітпей не керек?
Негізгі түйін
- Адам білімді болу үшін естіп-көргенін ойға тоқып, тәжірибеге айналдыруы керек.
- Зейін қойып тыңдау, ұғу, қайта сұрау — білімді бекітудің мәдениеті.
- Еңбек пен табандылық, талап пен қызығушылық — тұрақты дамудың тірегі.
Функционалдық сауаттылық туралы қысқаша
Функционалдық сауаттылық — адамның әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық өмірге белсене араласуы; заман ағымына ілесуі; жасына да, мамандығына да қарамай білімін үнемі жетілдіріп отыруы. Оның түпкі мақсаты — зияткерлік, дене және рухани тұрғыдан дамыған, әлемде әлеуметтік тұрғыда бейімделе алатын азамат қалыптастыру.
Белсенділік
Іс-әрекетке араласу, жауапкершілік алу
Шығармашылық ойлау
Мәселені жаңа қырынан көру
Шешім қабылдау
Таңдау жасау, дәлелдеу, тәуекелді өлшеу
Кәсіпті дұрыс таңдау
Өзін тану, бағдарлану
Өмір бойы оқу
Үздіксіз білімді жаңарту
Оқушылардың ғылыми жобалары — функционалдық сауаттылықты дамытудың нақты тетіктерінің бірі.
Оқушылардың ғылыми жобалары
Оқушылар пікірлері ескеріле отырып, ізденіс жұмыстары таныстырылады (слайд арқылы қорғау).
Картаева Маржан
6 «А» сыныбы
«Жер-су атауы — тарихтың хаты»
Дүбірбек Аружан
9 «Б» сыныбы
«Туған жер, мен де сенің перзентіңмін»
Абдықалық Аяжан
8 «А» сыныбы
«Ертегілер — имандылық пен рухани тәрбие көзі»
Абдуалиева Сабина
6 «Ә» сыныбы
«Мағжан өлеңдеріндегі жанды табиғат»
Тлеухор Аруна
7 «Б» сыныбы
«Салт-дәстүрлер және қасиетті сандар»
2-бөлім: Мұғалім шығармашылығы және оқу құралы
Негізгі ұстаным
2012–2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту үшін жағдай жасауды көздеді. Бұл бағытта әр пәннің үлесі маңызды, ал қазақ тілі мен әдебиеттік оқудың орны — айрықша.
Мемлекеттік тіл ретінде оқытылатын қазақ тілі пәні арқылы өзге тілді ортада білім алатын оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру — «Білім туралы» және «Тіл туралы» заңдардың іске асуының басты шарттарының бірі.
Функционалдық сауаттылық
Бұл — адамның сыртқы ортамен қарым-қатынасқа түсуі, сол ортаға бейімделуі және тиімді тілдесуі деңгейін көрсететін қабілет.
Әдістемелік тәсілдердің өзегі
Оқушыны сөйлету, ойландыру және өмірмен байланыстыру үшін әртүрлі әдіс-тәсілдер жүйелі қолданылуы тиіс:
Сұрақ-жауап
Түсінуді нақтылау, ойды дәлелдету
Талдау және жинақтау
Мағынаны ашу, қорытындыға келу
Сөздікпен жұмыс
Тілдік қорды кеңейту
Шағын шығармашылық жұмыс
Өз пікірін жазбаша/ауызша жеткізу
Өзіндік пікір және баяндама
Сөйлеу мәдениеті, жауапкершілік
Зерттеу және қорғау
Жобалық әрекет арқылы нәтиже көрсету
8-сыныпқа арналған жұмыс дәптері
Бұл жұмыс дәптері мемлекеттік тілде оқытпайтын орта мектептердегі 8-сынып оқушыларына арналған. Негізгі мақсаты — оқушыны өз бетінше еңбектенуге, ойын тұжырымдауға, талдау жасауға және қорытынды шығаруға үйрету.
- Тапсырмалар жеңілден күрделіге қарай жүйеленген.
- Өзге тілді оқушыға қажетті грамматикалық тұстар іріктелген.
- Ауызекі сөйлеуді дамытуға басымдық берілген.
Күтілетін нәтижелер
Жұмыс дәптерін пайдалану барысында оқушыларда мынадай біліктер қалыптасады:
- 1 Сурет, кесте арқылы білімін толықтырып, бекітеді.
- 2 Сұрақтарға жауап беріп, бос орындарды толтыру арқылы қорытынды жасауға үйренеді.
- 3 Ойлау қабілеті дамып, қазақ тіліне қызығушылығы артады.
Маңызды ескерту: тіл үйретуде грамматиканы ғана жаттатудан гөрі, ең алдымен ауызекі сөйлеу дағдысын қалыптастыру қажет.
Тұжырымдар (ұсыныстар)
- Бірінші сабақтан бастап сөйлесім әрекеттерін меңгерту (айтылым, жазылым, тыңдалым, оқылым, тілдесім).
- Білімді өмірде және әлеуметтік ортада қолдануға үйрету.
- Мемлекеттік тілде ауызша және жазбаша қарым-қатынас жасауға бағыттау.
- Ақпараттық технологияларды қолдану және проблеманы шешу дағдысын дамыту.
- Өзгермелі өмірге бейімделуге үйрету.
- Жеке қабілеттерін дамытуға мүмкіндік беру.
- Әлеуметтік-мәдени дағдыларын дамыту.
- Қазақ халқының салт-дәстүрі, мәдениеті, тарихын түсінуге және құрметтеуге баулу.
3-бөлім: «Сыр-сұхбат» — тәжірибе алмасу
Қонақ туралы
Қонағымыз — қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, Абайтану курсы бойынша өткен семинарға қатысушы Карбанова Гауһар Карбановна. 2014 жылғы 4 қарашада Шығыс Қазақстан облысы (Семей қаласы) мен Қарағанды облысы арасындағы аймақтық ынтымақтастық жобасы аясында «Абайтану курсын оқытудың тиімді жолдары» тақырыбында семинар өтті. Біздің облыстан 13 мұғалім қатысып, тәжірибе алмасты.
Кездесу барысында семинар бағдарламасының мақсаты, қонақтың еңбек жолы мен жетістіктері слайд арқылы таныстырылады.
Пікірлесудің форматы
Сұрақтарға жауап беру арқылы семинардың мазмұны, әсері және пайдалы тұжырымдар ортаға салынады.
Сұрақтар
- 1 Абай елінің топырағына табан тірегенде қандай сезімде болдыңыз?
- 2 Семинардың қандай бөлімдері болды?
- 3 Қандай мәселелер қаралды?
- 4 Абайтану курсын оқыту туралы қандай құнды пікірлер айтылды?
- 5 Семинар қонақтары кімдер болды?
- 6 Семинардан алған әсеріңіз қандай?
Рефлексия: «Алты қалпақ» әдісі
Әр топқа ақ, көк, қызыл, сары, қара, жасыл қалпақтар үлестіріледі. Топтарға 10 минут беріледі: семинар бойынша қорытынды жасап, өз көзқарасын нақты рөл арқылы білдіреді.
Ақ қалпақ
Нақты деректер мен ақпаратты келтіреді (бағалаусыз).
Сары қалпақ
Тек жақсы жақтарын атап өтеді.
Қара қалпақ
Кемшіліктері мен тәуекел тұстарын айтады.
Қызыл қалпақ
Көңіл күй мен эмоциялық әсерді жеткізеді.
Жасыл қалпақ
Тәжірибені қайда және қалай қолдануға болатынын ұсынады.
Көк қалпақ
Жалпы қорытынды жасап, ашық сұрақтарды айқындайды.
Қорытынды
Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер — бүгінгі мектеп оқушылары. Мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан да сол деңгейде болады. Сондықтан ұстазға жүктелер міндет — аса жауапты.
Жаңа заманның жаңа адамын тәрбиелейтін ұстаздар ізденіс пен ілгерілеуден жалықпауы тиіс. Белсенді ізденіс әрқашан іскерлік пен табысқа жетелейді. Шығармашыл ұстаз бар жерде алға ұмтылатын, қызығушылығы арта түскен шәкірт қалыптасады.