Қойылатын сұрақ
Дидактикалық ойындар мен тапсырмалар арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың логикалық ой-өрісін дамыту
Логикалық ой-өріс талқылау мен талдау арқылы қалыптасады. Мектепалды тәрбиеленушінің оқу-тәрбие үдерісінде дамытушы ойындар мен тапсырмалардың рөлі ерекше: олар баланың қызығушылығын арттырып, жағымды эмоция тудырады. Қызықты тапсырмаларды шешіп, дұрыс жауабын табу ойлау белсенділігінсіз мүмкін емес.
Логикалық ойындар мен тапсырмалардың құндылығы балалардың ой-өрісін кеңейтіп, жан-жақты дамытумен түсіндіріледі. Ойын жаттығуларына математикалық мазмұнды кіріктіру арқылы бала сұраққа өз бетінше жауап іздеуге дағдыланады. Мұндай жұмыс тәсілдері өз ойын еркін әрі толық жеткізуге, берілген тапсырмаға шығармашылық тұрғыдан қарауға үйретеді.
Қысқа логикалық сұрақтар
-
Егер қаз бір аяғымен тұрса салмағы 4 кг болады, ал екі аяғымен тұрса қанша кг басады?
Жауабы: 4 кг.
-
Екі адам шахматты 2 сағат ойнаса, бір адам неше сағат ойнайды?
Жауабы: 2 сағат.
Мұндай тапсырмалар баланы «санмен» ғана емес, мағынамен ойлануға жетелейді: шартты түсіну, дәлелдеу, қорытынды жасау дағдыларын қалыптастырады.
Жұмбақтар: логикалық ойлауды оятатын құрал
Әрбір жұмбақ — логикалық тапсырма. Оны шешу баланы күрделі ойлануға міндеттейді. Ең маңыздысы — балаға тек дұрыс шешімді тапқызу ғана емес, сол шешімнің неге дұрыс екенін дәлелдету.
Жұмбақ 1
Үш төбе, үш бұрыш, үш қабырға —
Міне, келдім мен мұнда.
Шешуі: үшбұрыш.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Бұл жұмбақ не туралы?
- Неліктен шешуі үшбұрыш деп ойлайсың?
- Үлкені, кішісі, қызылы немесе көгі — қайсысы сәйкес келеді? Неге?
Қорытынды: шешуі кез келген үшбұрыш болуы мүмкін. Бұл оның түсіне не көлеміне байланысты емес: әр үшбұрыштың үш қабырғасы, үш төбесі, үш бұрышы бар.
Жұмбақ 2
Сопақ та емес, шеңбер де емес,
Үшбұрышқа дос емес.
Тіктөртбұрыштың ағасы,
Боламын мен —
Шешуі: шаршы.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Қандай геометриялық пішіндерді білесің?
- Бұл сипаттамаға сопақ сәйкес келе ме? Неге?
- Шеңбер ше? Үшбұрыш ше?
- Неліктен дәл шаршы болуы мүмкін?
Бұл жұмбақта шаршының белгілері тура атала бермейді, сондықтан бала салыстыру және жоққа шығару арқылы дұрыс жауапқа келеді.
Логикалық ойлауды дамытуға арналған тапсырмалар
-
1
6 таяқшадан үй құрастыр. Содан кейін оның 2 таяқшасын алып, жалауша шығатындай етіп қайта орналастыр.
-
2
Берілген сызбалардың ішінен 5 үшбұрыш және 1 төртбұрыш тап.
-
3
Қай пішін артық? Таңдауыңды дәлелде.
-
4
Сұрақ белгісінің орнына қажетті пішінді орналастыр да, неге солай екенін түсіндір.
Оқытудың уақыты және ойын арқылы ұйымдастыру
Пікір
Белгілі психолог Л. С. Выготский: «Қандай да бір оқыту үшін тиімді, яғни өте қолайлы мерзімдер болады. Олардан жоғары не төмен талапты ауытқу — тым ерте немесе тым кеш оқыту — баланың ақыл-ойының дамуына қолайсыз әсер етеді», — деп атап көрсеткен.
Осы тұрғыдан алғанда, баланы мектепке дайындау тек оқытып, санатып, ақпарат берумен шектелмеуі тиіс. Оқу мен тәрбиені дәстүрлі «сабақ» формасына ұқсатып ұйымдастыру әрдайым күтілген нәтижеге жеткізе бермейді.
Мектепке дейінгі жастағы балалардың психофизиологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, оқыту-тәрбиелеу жұмыстарын әртүрлі әдіс-тәсілдер арқылы ойын түрінде ұйымдастыру — ең тиімді жолдардың бірі. Мұндай жұмысты нәтижелі іске асыру тәрбиешіден шығармашылық ізденіс пен кәсіби шеберлікті талап етеді.