Саясатта азаматтың алатын орнының ерекшелігін атап өту
Мақсат пен міндеттер
Сабақтың мақсаты
Жеке тұлға мен саясат арасындағы өзара байланыс туралы жаңа мәлімет беру.
Білімділік міндет
Саясатта азаматтың алатын орны мен ерекшелігін нақтылау, негізгі ұғымдарды жүйелеу.
Дамытушылық және тәрбиелік
Саясат туралы көзқарас қалыптастыру, дүниетанымның ерекшелігін көрсету және танымдық көзқарасы дұрыс, көзі ашық, білімді азамат тәрбиелеу.
Бұл тақырыптың өзегі — азаматтың саясаттағы орны тек құқықпен ғана емес, саяси мәдениетпен, әлеуметтік мүдделермен және қоғамдық институттармен өзара әрекеттесумен айқындалатынын түсіну.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу.
- Оқушыларды сабаққа дайындау, тақырып пен мақсатпен таныстыру.
- Ынта-зейінді сабаққа аудару.
II. Үй тапсырмасын тексеру
- «Саясат» ұғымы.
- «Мемлекет» түсінігі және оның белгілері.
- Саяси жүйедегі мемлекеттің орны.
III. Жаңа білімді меңгеру
Тұлға — саяси субъект және объект
Тұлға саясатта әрі әрекет етуші тарап, әрі саяси ықпалға ұшырайтын тарап бола алады.
Жеке тұлғаның рөлі
Саяси қатынастар мен үрдістерге ықпал ету деңгейі тұлғаның мәртебесі, мәдениеті және кәсібилігімен байланысты.
Қоғамдық-саяси қатысу
Белсенді қатысу қабілеттерді дамытып, азаматтық қоғам мен саяси институттардың байланысын күшейтеді.
Жаңа білім: тұлға және саясаттың байланысы
Еркіндік, құқық және меншік
Адамның өзін еркін сезінуі оның заң жүзінде бекітілген құқықтарының қорғалуына тікелей байланысты. Бостандық құқығы іс жүзінде, көбіне, жеке меншік құқығымен сабақтасады: адамның өмір сүруін қамтамасыз ететін жеке меншігі болмаса, ол өзін толықтай еркін сезіне алмайды.
Қазіргі кезеңде меншікке деген көзқарастың өзгеруі және меншіктің түрлі формаларының өмір сүруіне мүмкіндік берілуі азаматтық қоғамды қалыптастыруға қолайлы алғышарттар жасайды.
Сайлау және саналы қатысу
Саяси сайлауларға азаматтардың саналы қатысу деңгейін ескеру маңызды. Өйткені сайлау — саяси қатынастардың барлық субъектілері үшін сайлау туралы заңмен реттелетін ерікті қызмет алаңы.
Демократиялық жолмен дамыған қоғамда саясат адам үшін және адам арқылы жасалады. Әлеуметтік топтар, қоғамдық ұйымдар мен қозғалыстар қаншалықты маңызды болғанымен, олардың өзегі — адамдар және олардың іс-әрекеті. Сондықтан саясаттың басты субъектісі — адам.
Негізгі анықтама
Саясаттағы жеке тұлғаның рөлі — тұлғаның саяси мәртебесі, саяси мәдениеті және саяси кәсібилігінен туындайтын саяси қатынастарға және саяси үрдіске ықпал ету деңгейі.
М. Вебер: саясатқа қатысудың түрлері
«Кездейсоқ» саясат
Саяси қатысудың түрі, мұнда адам өз еркін ара-тұра білдіреді; кейде саяси акциялардың мазмұны, сипаты немесе бағыты туралы терең ойланбай әрекет етеді.
«Қосымша» саясат
Қажет болғанда, өзге қызметімен қатар жүретін қатысу. Мұнда саяси қызмет адамның негізгі кәсібі болып саналмайды.
Кәсіби саясат
Саясат — жеке тұлғаның кәсібі. Кәсіби саясаткер талдауға, саяси кеңес пен ұсыныс беруге қабілетті және билік технологияларын меңгерген маман ретінде танылады.
Осы үлгілердің әрқайсысында тұлғаның саясатқа қатысуы оның рөлін айқындайды: ықпал ету ауқымы, жауапкершілік деңгейі және қоғамдық мүддемен байланысу тәсілі өзгереді.
Әлеуметтік топтар және саяси процесс
Адамның қоғамдағы орны
Адамның қоғамдағы орны көптеген әлеуметтік белгілер арқылы сипатталады: ұлты, тұратын жері, қоғамдық өндіріске қатысуы, қоғамдық еңбек бөлінісіндегі орны, кәсібі, білімі, табыс деңгейі, саяси билікті іске асыруға қатынасы және басқа да факторлар.
Әлеуметтік топ дегеніміз не?
Осындай бір немесе бірнеше ортақ белгімен біріккен адамдар жиынтығы әлеуметтік топ деп аталады. Мысалы: жұмысшылар, шаруалар, зиялылар, студенттер, зейнеткерлер, ауыл және қала тұрғындары, ой еңбегімен шұғылданатындар және т.б.
Топтық мүдде және саяси әрекет
Адам саяси процесте белгілі бір әлеуметтік топтың өкілі немесе мүшесі ретінде қатысады. Әлеуметтік топтар — жалпы қоғамдық өмірдің, оның ішінде саяси процестің де басты субъектілері.
Сондықтан кез келген саяси іс-қимылдың артында белгілі бір топтың мүддесі тұратынын ескеру қажет.
Толыққанды қатысу үшін не қажет?
- Әлеуметтік мұқтаждықтар мен мүдделерді, олардың қайшылықтарының себептерін түсіну.
- Қайшылықтарды жою жолдарын және жеке мүдде мен әлеуметтік мүдденің сәйкестігін бағамдай алу.
- Саяси ойындардың ережелері мен тетіктерін (институттар, заңдар, рәсімдер) білу.
Белсенді қатысудың маңызы
Тұлғаның қоғамдық-саяси өмірге белсене араласуы адамның қабілеттерін жан-жақты дамытуға мүмкіндік береді, азаматтық қоғам мен саяси институттар арасында тұрақты әрі тығыз байланыс орнатады.
Жаңа сабақты бекіту
Талқылауға арналған сұрақтар
- Адамның саясаттағы орны қандай?
- Саяси сайлау процесіне жеке тұлға қатыса ала ма? Қандай жолдармен?
- Адамды саясаттың объектісі ретінде қарастыруға бола ма? Неліктен?
Үй тапсырмасы
«Азаматтың саяси өмірге қатысуы» тақырыбын қайталау және негізгі ұғымдарды қысқаша конспект жасау.
Бағалау
Оқушының сабаққа қатысу белсенділігі, жауаптарының дәлелділігі және ұғымдарды дұрыс қолдануы бойынша бағаланады.
Қысқа қорытынды
Азаматтың саяси өмірге қатысуы — құқықтық кепілдіктермен ғана шектелмейтін, әлеуметтік мүдделерді түсінуді, саяси мәдениетті дамытуды және институттармен саналы әрекеттесуді талап ететін үдеріс. Тұлға саясатта әрі субъект, әрі объект бола алады, ал демократиялық қоғамда саясаттың өзегі — адам және оның жауапты таңдауы.