Сен Шәмші Қалдаяқов қандай әндерін білесің
Шәмші Қалдаяқов (1930–1992)
Қазақ халқында «Шәмші» не «Шәмшінің әні» десе, елең етпейтін жан кемде-кем. Адам жүрегін тебірентетін асыл ана, ардақты әке, мөлдір сезім, шынайы махаббат сияқты қастерлі ұғымдардың бәрі де оның әндерінен орын тапқан. Сондықтан Шәмші шығармашылығының өзегінде адамға жақын, жүрекке жылы тақырыптар жатыр деу — артық емес.
Өмір жолы
Туған жері
Шәмші Қалдаяқов 1930 жылдың 15 тамызында Оңтүстік Қазақстан облысы, Отырар ауданы, Шәуілдір ауылында дүниеге келді. Ол — қазақтың ұлттық музыка өнеріндегі ән жанрына айрықша үлес қосқан көрнекті сазгер.
Білімі мен қызметі
- 1950 жылы Сарыағаштағы Қапланбек малдәрігерлік техникумын бітірді.
- 1951–1954 жылдары Қиыр Шығыста әскери борышын өтеді.
- Шығармашылықпен 1950 жылдан бастап айналысты.
- 1955 жылы Ташкенттегі музыка училищесінің музыка теориясы факультетіне қабылданды.
Мәртебесі
Ш. Қалдаяқов — композитор, Қазақстанның халық әртісі. Оның шығармалары тақырыптық ауқымымен де, мазмұн тереңдігімен де ерекшеленеді.
Шығармашылығының өзегі
Шәмші әндерінің басты тақырыбы — елге, жерге, Отанға деген сүйіспеншілік. Әуені құлаққа жағымды, жүрекке жылы тиіп, тыңдарманның көңілінде ұзақ сақталады.
Туған жерге, елге арналған әндер
«Ақ ерке», «Ақ жайық», «Арыс жағасында», «Сыр сұлуы», «Жарқырайды Жезқазған», «Қарқаралы», «Фосфорлы Жамбыл», «Талдықорған — әнім менің», «Теріскей», «Мойынқұмда», «Отырардағы той», «Өмір — өзен» сияқты әндерінен кең байтақ жерімізге деген ықылас, мейірім, сағыныш пен сүйіспеншілік анық сезіледі.
Жастық пен шаттық әуені
«Бақыт құшағында», «Бәрінен де сен сұлу» сияқты әндері жастық жігерге, қуаныш пен серпінге толы.
Ұлт рухын көтерген туынды
Марш екпінді, мағынасы терең «Менің Қазақстаным» әні бүгінгі күні тәуелсіз Қазақстан Республикасының мемлекеттік әнұраны ретінде орындалады.
Аналарға арналған ән
«Ана туралы жыр» — аналар мерекесінің ажарын ашып, аналарға арналған салтанатты кештердің сәніне айналған шығарма.
Әндерінің орындалуы
Ш. Қалдаяқовтың көптеген әндері Роза Бағланова, Ришат Абдуллин, Бибігүл Төлегенова, Рамазан Мұсабаев, Зәуре Қойшыбаева және басқа да белгілі әншілердің репертуарынан берік орын алды.
Марапаттары мен мұрасы
Марапат
1965 жылы Шәмші Қалдаяқов Республика жастар сыйлығының лауреаты атанды.
Естелік телефильм
1991 жылы сазгер туралы «Жылдарым менің, жырларым менің» атты деректі телефильм түсірілді.
Қайтыс болуы
Мол музыкалық мұра қалдырған Ш. Қалдаяқов 1992 жылдың 29 ақпанында Алматы қаласында дүниеден өтті.
Есімін ұлықтау
- Шымкент қаласындағы облыстық филармонияға Ш. Қалдаяқовтың есімі берілді.
- Шымкентте және Алматыда бір-бір көшеге сазгердің аты берілді.
- Туған өлкесі — Шәуілдір ауданындағы музыка мектебі Қалдаяқов есімімен аталады.
- Шымкент филармониясының алдына сазгердің ескерткіші орнатылған.
Халықаралық байқау-фестиваль
1992 жылдан бері жыл сайын сазгерлер мен әншілер үшін Қалдаяқов атындағы халықаралық байқау-фестиваль өткізіледі. Бұл — Шәмшіге деген халық ілтипатының айқын белгісі.
Кітап
2002 жылы «Шәмшіғұмыр» атты естеліктер мен мақалалар жинағы жарық көрді.
Сөздік
Термин — Түсіндірме
- Малдәрігерлік
- ветеринария
- Шығармашылық жұмыс
- творческая работа
- Әскери борышын атқарды
- пошёл исполнять свой воинский долг
- Қабылданды
- был принят, зачислен
- Әндері құлаққа жағымды
- приятно слушать
Тапсырмалар
1-тапсырма
Мәтінді түсініп оқыңдар.
2-тапсырма
Сұрақтарға жауап беріңдер:
- Шәмші Қалдаяқов кім?
- Ол қайда туған?
- Шәмші Қалдаяқов қайда оқыды, нені бітірді?
- Сен Шәмші Қалдаяқовтың қандай әндерін білесің?
- Шәмші Қалдаяқов не туралы жазды?
- Қашан және қайда қайтыс болды?
- Қандай атақтарға ие болды?
- Шәмші Қалдаяқов есімімен нелер аталған?
3-тапсырма
Сөздердің сөз құрамын анықтаңдар: шығармашылық, қабылданды, шаттыққа, сыйлығының.